Yaşar Nabi Nayır

(d. 1908 - ö. 15 Mart 1981)
Şair, Yazar, Yayıncı

Hayatı

1908 yılında Üsküp'te doğan Yaşar Nabi, burada mahalle mektebine başladı. Balkanların içinde bulunduğu karmaşa ve 1912 yılında başlayan Balkan Savaşları nedeniyle sürekli olarak annesiyle beraber İstanbul ile Üsküp arasında gidip geldi. Bu sebeple Kadıköy'de Osmangazi İlkokulu, Torosyan Ermeni Okulu, Üsküp İrfan Mektebi ve Üsküp Fransız Okulu gibi çeşitli okullara devam etti. 1924 yılında ailesi ile birlikte İstanbul'a yerleşti. Babasını henüz dört yaşındayken kaybeden Yaşar Nabi, ailesinin geçimini sağlayabilmek adına Galatasaray Lisesi Ticaret ve Bankacılık bölümünü tercih ederek 1929'da buradan mezun olmasının ardından 1933 yılına kadar bankacı olarak çalıştı. Daha sonra Hakimiyet-i Milliye gazetesinde yazarlık ve çevirmenlik (1934-1940) yapan yazar, 1940-1943 yılları arasında Türk Dil Kurumu'nda, 1943-1946 yılları arasında Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu'nda görev yaptı. Edebiyata şiir ile başlayan Yaşar Nabi, 1933 yılında çıkarmaya başladığı Varlık dergisini 1946 yılında Ankara'dan İstanbul'a taşıdı ve Varlık Yayınlarını kurdu. Bu tarihten itibaren vefatına kadar olan tüm zamanını yayıncılıkla geçirdi. Uluslararası P.E.N. Yazarlar Derneği'nin Türkiye Başkanlığını da yürüten Yaşar Nabi Nayır, Türk kültür hayatına yaptığı katkılar dolayısıyla 1979 yılında Kültür Bakanlığı Büyük Ödülü’ne layık görüldü. 1981 yılında İstanbul'da yaşamını yitirdi.


Eserleri Bağlamında Edebi Kişiliği

Daha çok yayıncı kimliği ile tanınan Yaşar Nabi, edebiyata ilk adımını şiirle atmıştır. Lise edebiyat öğretmeninin teşvikiyle ilk şiirlerini Çocuk Dünyası dergisinde yayımlar. Daha sonraki şiirleri ise Servet-i Fünun (1926), Yeni Kitap (1927-1928), Hayat (1928), Muhit (1932-1933), Çığır (1933), Ülkü (1933) gibi dergilerde yayımlanır. 1928 yılında arkadaşlarıyla birlikte Yedi Meşale isminde bir kitap çıkarır. Ziya Osman Saba, Cevdet Kudret Solok, Sabri Esat Siyavuşgil, Vasfi Mahir Kocatürk, Muammer Lütfi Bahşi, Kenan Hulusi Koray'ın aralarında bulunduğu bu grup, yeni bir edebî anlayış getirme iddiasındadır. Kitabın önsözünde açıkladıkları sanat anlayışlarına göre yenilik ve canlılık arayan bu grup eserlerini Meşale'de yayımlar. Şiirlerini hece ölçüsüyle ve olabildiğince sade bir dille yazmaya gayret eden Yaşar Nabi, Kahramanlar (1929, 1970), Onar Mısra (1932) adında şiir kitapları yayımlamıştır. Zamanla şiirden uzaklaşarak Bir Kadın Söylüyor (roman, 1931), Adem ve Havva (roman, 1932), Bu da Bir Hikâyedir (hikâye, 1935), Sevi Çıkmazı (hikâye, 1935), Mete (oyun, 1933), İnkılâp Çocukları (oyun, 1933), Beş Devir (oyun, 1933), Köyün Namusu (oyun, 1933), Radyofonik Öyküler (oyun, 1979) gibi edebiyatın diğer alanlarında da eserler verir.

Yaşar Nabi deneme, makale, eleştiri, gezi yazısı türlerinde de eserler vermiştir. Balkanlara yaptığı gezi sonrasında buradaki Türklerin durumu ve tarihî Türk mirası üzerine düşüncelerini kaleme aldığı Balkanlar ve Türklük (1936) adlı eserinin yanı sıra Edebiyatımızın Bugünkü Meseleleri (1937), Nereye Gidiyoruz (1948), Yıllar Boyunca (1959), Atatürkçülük Nedir? (1963), Atatürk Yolu (1966), Edebiyat Dünyamız (1971), Dost Mektupları (1972), Değişen Dünyamız (1973), Çağımıza Ters Düşenler (1975) gibi eserleri fikrî temeldeki çalışmalarıdır. Ayrıca Ahmet Haşim (1952), Ömer Seyfettin (1952), Tevfik Fikret (1952), Homeros (1952), Molière (1953) gibi biyografi ve Genç Neslin En Güzel Hikâyeleri (1937), Türk Nesir Antolojisi (1952), Başlangıcından Bugüne Türk Şiiri (1968), Günümüz Türk Hikâyeleri (1977) gibi antoloji çalışmaları da bulunmaktadır.

Yaşar Nabi'nin edebiyata bir diğer katkısı ise çeviri alanındadır. "Balkanların Gorkisi" olarak tanınan Romen yazar Panait Istrati ve Balzac başta olmak üzere Fransızcadan çeviriler yaptı. Istrati'den kitap formatında ilk çevirileri yapan Yaşar Nabi, bunları Varlık Yayınlarından art arda çıkararak Balkan edebiyatından bir sanatçının Türkiye'de tanınması noktasında önemli bir adım atmıştır.

Yaşar Nabi Nayır'ın kültür-sanat camiasına en önemli katkısı ise Varlık dergisidir. 1933 yılı Temmuz'unda yayınına başladığı dergi çalışmalarını vefatına kadar aralıksız sürdürür. O kadar ki İkinci Dünya Savaşı yıllarında silah altına alındığında bile dergi formalarını düzenleyip yayına hazırladığından kendi anılarında bahseder. Türk edebiyatının en uzun soluklu dergisi olan Varlık, birçok genç kalemin edebiyat camiasına kazandırılmasında ve bir sanat ocağı olma noktasında ciddi bir öneme sahiptir. Aynı zamanda 1946 yılında kurduğu Varlık Yayınları ile edebiyat dünyasına önemli eserler kazandıran Yaşar Nabi Nayır'ın bir yayıncı olarak en önemli katkısı da bu noktada kendini gösterir. Yerli yazar ve şairlerin yetişmesi ve tanınması kadar yabancı sanatçıların da Türk edebiyatında tanınmasında önemli bir role sahiptir. Cengiz Aytmatov, Kırımlı Cengiz Dağcı, Kıbrıslı Özker Yaşın ve Panait Istrati'yi Türk okurlarına tanıtan Yaşar Nabi Nayır'dır.


Kaynakça

Necatigil, Behçet (2016). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: YKY.

Seyda, Mehmet (1970). Edebiyat Dostları. İstanbul: Kitapçılık Ticaret Ltd. Şti. Yayınları.

Yaşar Nabi'ye Saygı(1982). İstanbul: Varlık Yayınları.

Yaşar Nabi Nayır ve Varlık Dergisi (2010). ed. Filiz Nayır Deniztekin-Enver Ercan. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

http://www.varlik.com.tr/yasarNabi.aspx [erişim tarihi: 20.09.2017].


Eserleri

AdıYayıneviYayın YeriBasım YılıSayfa SayısıEser DiliEser TürüEser Not
Yedi MeşaleMuallim Ahmet Halit Kitaphanesiİstanbul1928127ŞiirSabri Esat Siyavuşgil, Muammer Lütfi Bahşi, Kenan Hulusi Koray, Ziya Osman Saba, Vasfi Mahir Kocatürk, Cevdet Kudret Solok ile birlikte
Kahramanlar??1929?Şiir
Bir Kadın SöylüyorMuallim Ahmet Halit Kitaphanesi (Resimli Ay Matbaası)İstanbul1931111Roman
Onar MısraMuallim Ahmet Halit Kitaphanesi (Milliyet Matbaası)İstanbul193230Şiir
Adem ve HavvaMuallim Ahmet Halit Kitaphanesiİstanbul1932266Roman
Mete??1933?Tiyatro
İnkılâp ÇocuklarıHakimiyet-i Milliye Matbaasıİstanbul193323Tiyatro
Beş DevirHakimiyet-i Milliye MatbaasıAnkara193331Tiyatro
Köyün Namusu?Ankara193359Tiyatro
Bu da Bir HikâyedirUlus BasımeviAnkara1935130Hikâye
Sevi Çıkmazı??1935?Hikâye
Balkanlar ve TürklükUlus BasımeviAnkara1936253İncelemeBalkan ülkelerine yaptığı seyahat üzerine değerlendirmeleri
Dün-Bugün Dünyanın En Büyüğü Atatürk'e Armağan??1936?Diğer
Genç Neslin En Güzel Hikâyeleri??1937?Derleme
Edebiyatımızın Bugünkü MeseleleriKanaat Kitabeviİstanbul1937175İnceleme
Mağrur Adam?İstanbul193899ÇeviriKaren Bramson'dan
Kolonel ŞaberKanaat Kitabeviİstanbul1938120ÇeviriHonoré de Balzac'tan
Issız Adada 28 Yıl Robenson KrüzoeKanaat Kitabeviİstanbul1938150ÇeviriDaniel de Foe'dan
Kira KiralinaRemzi Kitabeviİstanbul1939146ÇeviriPanait Istrati'den
Angel DayıRemzi Kitabeviİstanbul1940147ÇeviriPanait Istrati'den
Bir Zamane Çocuğunun İtiraflarıRemzi Kitapeviİstanbul1941224ÇeviriAlfred de Musset'den
AkdenizRemzi Kitabeviİstanbul1942198ÇeviriPanait Istrati'den
Baragan'ın DikenleriRemzi Kitabeviİstanbul194384ÇeviriPanait Istrati'den
HikâyelerMaarif VekâletiAnkara1943271ÇeviriAlfred de Musset'den
ÖzdeyişlerMaarif VekâletiAnkara1943112ÇeviriLa Rochefoucault'dan
Carmosine; LousionMaarif VekilliğiAnkara1944138ÇeviriAlfred de Musset'den
Bettine; Ummadık Taş Baş YararMaarif VekilliğiAnkara1944109ÇeviriAlfred de Musset'den
ColombaMaarif VekilliğiAnkara1944207ÇeviriProsper Mérimée'den
Âfaktaki RuhlarMaarif VekilliğiAnkara1944176ÇeviriProsper Mérimée'den
CimriM.E.BAnkara1945172ÇeviriMolière'den
Minka AblaRemzi Kitabeviİstanbul1945100ÇeviriPanait Istrati'den
Ariane'la Mavi SakalMaarif Bakanlığı Devlet KonservatuvarıAnkara194538ÇeviriMaurice Maeterlinck'ten
CarmenMaarif BakanlığıAnkara1945197ÇeviriProsper Mérimée'den
Sünger AvcısıRemzi Kitabeviİstanbul1946103ÇeviriPanait Istırati'den
KodinVarlık Yayıneviİstanbul1946144ÇeviriPanait Istrati'den
İradesiz Adam: Noel Ağacı ve DüğünM.E.BAnkara194691ÇeviriDostoyevski'den Erol Güney ile birlikte
Zadig ve Başka HikâyelerM.E.B.Ankara1946388ÇeviriVoltaire'den
Mezar Ötesinden HâtıralarM.E.B.Ankara1946556ÇeviriChateaubriand'dan
İsviçreli RobensonVarlık Yayıneviİstanbul1946156ÇeviriJ. R. Wyss
Yeni Türk Şiiri Antolojisi: Cumhuriyet'ten Bugüne KadarVarlık Yayıneviİstanbul1947131Derleme
Dünyanın En Güzel HikâyeleriVarlık Yayıneviİstanbul1947243Derleme
Türk Edebiyatının En Güzel HikâyeleriVarlık Yayıneviİstanbul1947225Derleme
Sokak KızıVarlık Yayıneviİstanbul1948127ÇeviriPanait Istrati'den
Yalnız DeğilizVarlık Yayıneviİstanbul1948157ÇeviriJames Hilton'dan
Şiir SanatıVarlık Yayıneviİstanbul1948125İnceleme
Nereye Gidiyoruz: Partiler ve İdeolojiler Karşısında HakikatVarlık Yayıneviİstanbul1948152İnceleme
Dünyanın En Güzel FıkralarıVarlık Yayıneviİstanbul1949126Derleme
Kahraman İzciler: Orhan'la Tekin Dünyayı DolaşıyorVarlık Yayıneviİstanbul1949108Diğer
Arkadaş: MihailVarlık Yayıneviİstanbul1949143ÇeviriPanait Istrati'den
Esrarlı Bir VakaMilli Eğitim BakanlığıAnkara1949319ÇeviriHonoré de Balzac'tan
Fransız Hikâyeleri AntolojisiVarlık Yayıneviİstanbul1949127Derleme
Sönmüş Hayaller??1949?ÇeviriHonoré de Balzac'tan
Hayat YollarındaVarlık Yayıneviİstanbul1950124ÇeviriPanait Istrati'den
Atatürk Şiirleri Antolojisi: 63 Şair-100 ŞiirVarlık Yayıneviİstanbul1950124Derleme
UşakVarlık Yayıneviİstanbul1951126ÇeviriPanait Istrati'den
Aldatan IşıkVarlık Yayıneviİstanbul1952111ÇeviriPanait Istrati'den
Türk Nesir AntolojisiVarlık Yayıneviİstanbul1952140Derleme
Ahmet HaşimVarlık Yayıneviİstanbul1952126Biyografi
Ömer SeyfettinVarlık Yayıneviİstanbul1952127Biyografi
Tevfik FikretVarlık Yayıneviİstanbul1952122Biyografi
HomerosVarlık Yayıneviİstanbul1952?Biyografi
İş Bulma İdarehanesiVarlık Yayıneviİstanbul1952138ÇeviriPanait Istrati'den
MolièreVarlık Yayıneviİstanbul1953141Biyografi
Perlmutter AilesiVarlık Yayıneviİstanbul1953127ÇeviriPanait Istrati'den
Vatan Şiirleri AntolojisiVarlık Yayıneviİstanbul1954109Derleme
Yıllar BoyuncaVarlık Yayıneviİstanbul1959101İnceleme
Atatürkçülük Nedir?Varlık Yayıneviİstanbul1963292İnceleme
Atatürk YoluVarlık Yayıneviİstanbul1966174İnceleme
Romen Hikâyeleri AntolojisiVarlık Yayıneviİstanbul1968242Derleme
Kahramanlar??1970?Şiir
Macar Hikâyeleri AntolojisiVarlık Yayıneviİstanbul1970?Derleme
Edebiyat DünyamızVarlık Yayıneviİstanbul1971221İnceleme
Dost Mektupları: Mektuplarıyla EdebiyatçılarımızVarlık Yayıneviİstanbul1972196İnceleme
Değişen DünyamızVarlık Yayıneviİstanbul1973470İnceleme
Çağımıza Ters DüşenlerVarlık Yayıneviİstanbul1975236İnceleme
Günümüz Türk HikâyeleriVarlık Yayıneviİstanbul1977206Derleme
Radyofonik ÖykülerVarlık Yayıneviİstanbul1979251Tiyatro

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: Saadet Çetin
Yayın Tarihi: 01/02/2018