MEHMED EMÎN FEYZÎ

(d. 1862 / ö. 1929)
şair, yazar, asker, öğretmen
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mehmed Emîn Feyzî olan sanatçının babası, Musul vilayetine bağlı Süleymaniye Sancağından Derviş Abdülkadir Ağa’dır. Emîn Feyzî, 1862’de Süleymaniye’de dünyaya geldi. İlk eğitimini Süleymaniye’de aldı. Bağdad Askerî Lisesinde eğitimini başarıyla tamamladıktan sonra İstanbul’a giderek Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûna kaydoldu. Yüksek askerî eğitimini tamamlayarak Temmuz 1882’de  “mülâzım-ı evvel” rütbesiyle topçu subayı olarak mezun oldu. Bağdat’ta Askerî Rüşdiye öğretmeni olarak görevlendirilerek burada dil bilimi, Mülkiye Rüşdiyesinde matematik ve coğrafya öğretmenliği yapan Emîn Feyzî, 1885’te yüzbaşı rütbesine atandı. Kuleli Askerî İdadisinde kitabet öğretmenliği (yazman/kâtiplik eğitimi) yaparken kendisini destekleyen Altıncı Ordu Kumandanı Recep Paşa’nın onayıyla 1892’de kolağası rütbesiyle Bağdat Askerî Rüşdiyesi müdürü olarak görevlendirildi. Bir sene sonra yine Recep Paşa’nın iradesiyle Bağdat Topçu Alayı Binbaşılığına terfi etti. Bu görevdeyken aynı zamanda Rüşdiye ve İdadiye okullarının idari görevlerini yaklaşık bir yıl kadar yürüttü. 1904 yılında Hindistan’a oradan da hac görevini yerine getirmek için Hicaz’a gitti. Ağustos 1907’de Kaymakam oldu. Nisan 1911’de miralay (albay) rütbesine yükseltilen Emîn Feyzî Bey, bu rütbede Musul Sahra Topçu Alayı komutanı olarak mesleğinde parlak bir şekilde ilerlemekteyken “matematik ve edebiyat ile uğraşarak askerlik mesleğindeki vazifelerini aksatma” sebebiyle askerlik mesleğinden emekli edildi. Askerlik görevinden ayrıldıktan sonra Musul Valisi Süleyman Nazif Bey’in ısrarıyla Musul’da belediye mühendisi olarak görev aldı. Emîn Feyzî burada dört ay kadar çalıştıktan sonra askerlik mesleğine geri dönmek amacıyla İstanbul’a gitti. Ancak emsali olan arkadaşlarının da emekli edildiklerini öğrenince bu düşüncesinden vazgeçerek Avrupa’ya gitmeye karar verdi. Viyana ve Paris’te bulundu. 1914’te Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine İstanbul’a döndü. İlerleyen yaşıyla birlikte hayatı, zorluk ve sıkıntılarla geçmeye başladı. Bir handa yaşamını sürdürmeye çalıştı. Nihayetinde kimsesiz ve bakıma muhtaç kişilere kucak açan Darülaceze’ye gitmek zorunda kalarak burada 6 Mayıs 1929 tarihinde vefat etti. Paris Uluslararası Tarih Bilimi Topluluğu üyesi olan Feyzî’nin mezarı, İstanbul Okmeydanı’nda Darülaceze’ye yakın bir kabristandadır (İnal 1969:429; Tuman 2001: 811; Totonji 2020:181; Alper, 2021: 1111-1112).

Emîn Feyzî, hayatı boyunca eser yazma çabası içinde olmuş ve tüm maddî birikimini eser yayımlama amacıyla matbuat işlerine kullanmıştır. Manzum ve mensur eserler yazan, emekli olana kadar eğitim faaliyetlerinde bulunan Emîn Feyzî’nin yazıları, onun “öğretici” yönünü yansıtır. İlm ü İrâde’de inanç ve felsefe konularını bağdaştırarak okuyucularını aydınlatma gayreti içindedir (Coşkun 1999: 9-120). Hevâ-yı Nesîmî’de insan ve doğa ilişkisini akıl ve hikmet boyutlarıyla açıklar. Tefrika-yı Riyâziye adlı eseri de yine eğitimle ilgilidir ve askerî öğrenciler için teknik notları içerir. Encümen-i Edibân’da yazar, doğup büyüdüğü yörenin sanatçılarını tanıtır ve onların eserlerinden seçkiler sunar. Kendi biyografisini sergilediği Eser-i Hayât-ı Feyzî ise başlı başına bilgilendirici ve satır aralarında hayat dersleri sunan bir kitaptır. Öğretmen kimliğini mensur eserlerine yansıtan Emîn Feyzî, manzum eserlerinde de benzer söylemi devam ettirir. Şu‘â‘ât ve sonradan bu esere ek olarak yazdığı İlâve-i Şu‘â‘ât adlı şiir kitaplarında hikemî ve didaktik bir söylem dikkati çeker.

Kaynakça

Alper, Y. (2021). “Emîn Feyzî ve Şu‘â‘ât”. Turkish Studies 16 (3): 1109-1162. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.51134

Coşkun, R. (1999). Allah'ın İlim ve İrâde Sıfatları ve Emîn Feyzî'nin Bu Konudaki Eserinin Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi.

Emîn Feyzî  (R.1343). İlim ü İrâde. İstanbul: Necm-i İstikbal Matbaası.

Emîn Feyzî (R.1327). Şu‘â‘ât. İstanbul: Nişan Babikyan Matbaası.

Emîn Feyzî (R.1339). Encümen-i Edîbân. İstanbul: Tercüman-ı Hakikat Matbaası.

Emîn Feyzî (R.1341). İlâve-i Şu‘â‘ât. İstanbul: Necm-i İstikbâl Matbaası.

Emîn Feyzî (R.1309). İcmâl-i Netâyîc. İstanbul: Karabet Matbaası.

Emîn Feyzî (R.1308). Hevâ-yı Nesîmî. İstanbul: Ahter Matbaası.

İnal, İ.M. K. (1969). Son Asır Türk Şairleri. C. I. İstanbul: Milli Eğitim Basım evi Devlet Matbaası.

Mehmet Nâil Tuman (2001). Divân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. Haz. Kurnaz, C. & Tatcı, M. Ankara:  Bizim Büro Yay.

Totonji, H. (2020). “Mehmed Emîn Feyzî Bey ve İlâve-i Şu‘â‘t Üzerine”. Eurasian Journal of Researches in Social and Economics (EJRSE) (ASEAD) 7(8): 181-190.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: Dr. Yasemin ALPER
Yayın Tarihi:
Güncelleme Tarihi: 18.05.2022

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Hevâ-yı NesîmîAhter Matbaası / İstanbul1892Mensur
İcmâl-i NetâyîcKarabet Matbaası / İstanbul1893Mensur
Şu‘â‘âtNişan Babikyan Matbaası / İstanbul1911Manzum
Encümen-i EdîbânTercüman-ı Hakikat Matbaası / İstanbul1923Mensur
İlâve-i Şu‘â‘âtNecm-i İstikbâl Matbaası / İstanbul1925Manzum
İlim ü İrâdeNecm-i İstikbal Matbaası / İstanbul1927Mensur
Eser-i Hayât-ı Feyzî- / --Otobiyografi
Tefrika-i Riyâziye- / --Mensur

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1RE'FET, Hacı Mehmed Re'fet, Süleymaniyelid. ? - ö. 1872 ds.Doğum YeriGörüntüle
2ZEHÂVÎ, Baban-zâde Mehmed Feyzî Efendid. ? - ö. 1890-91Doğum YeriGörüntüle
3NÂCİM, Abdurrahman Nâcim Efendid. 1833 - ö. 1895Doğum YeriGörüntüle
4SÂBİR, Mirza Ali Ekber Tahirzaded. 30.05.1862 - ö. 12.07.1911Doğum YılıGörüntüle
5PERİNAZ AYAZGIZId. 1860/1862? - ö. 1968Doğum YılıGörüntüle
6HASBÎ, Helvacı-zâde Hasbî Muharrem Efendid. 1862 - ö. 1912Doğum YılıGörüntüle
7Safveti Ziyad. 1875 - ö. 25 Temmuz 1929Ölüm YılıGörüntüle
8MEHMET FEVZÎd. 1864 - ö. 1929Ölüm YılıGörüntüle
9HALİLd. 1868 - ö. 1929Ölüm YılıGörüntüle
10Özlem Metind. 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
11MEHMED HİLMÎ, Gümülcinelid. 1869 - ö. 1918MeslekGörüntüle
12A. Adnan Çakmakçıoğlud. 27 Mayıs 1921 - ö. 2 Şubat 1998MeslekGörüntüle
13Mehmetzâde Mirza Balad. 13 Ağustos 1898 - ö. 7 Mart 1959Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hayriye Melek Huncd. 1896 - ö. 25 Ekim 1963Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Muhsin Ertuğruld. 07 Mart 1892 - ö. 29 Nisan 1979Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HIFZÎ, Hıfzî Ağa / Hıfzî Mehmed Efendid. ? - ö. 1759-60Madde AdıGörüntüle
17ÇAMÇAK MEHMED ÇELEBİd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18FEYZÎ, Defterdar-zâde Mehmed Feyzî Efendid. ? - ö. 7 Ekim 1729Madde AdıGörüntüle