Abdülhaluk Uygur

Uygur
(d. 1901 / ö. 13 Mart 1933)
şair
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

Doğu Türkistan’a bağlı Turfan kasabasının Bagrı köyünde zengin bir tüccar ailesinde doğar. İlk tahsilini aynı köyde yapar ve bu sırada Arapça ve Farsça öğrenir. Sonra Turfan’da bulunan bir Çin okulunda Çince, daha sonra Karaşehir’deki bir Moğol Okulunda Moğolca öğrenir. 1916 yılında büyük babası Mahsum Hacı ile birlikte ticaret için Rusya’ya gider ve Şemey (Bugünkü Smplatniski) şehrinde kalıp Rusça öğrenir. 1923 yılında Mahsut Muhiti ile birlikte ikinci kez Sovyetler Birliğine gidip üç sene kalır ve ilim tahsil eder. 1926 yılında memleketine döndükten sonra ilmi yaymak ve bu suretle halkı uyandırmak amacıyla Turfan‘da okullar açar. Matbaa kruma girişiminde bulunur. 1931 yılında milli ayaklanmayı organize etmek üzere 17 kişiden oluşan bir örgüt kurar. 1932’de arkadaşlarıyla birlikte ayaklanmaya hazırlanırken hainlerin ihbariyle tutuklanıp Çin valisi Şing Şısey tarafından 13 Mart 1933 tarihinde şehit edilir.

Abdullah Tukay’ın “Bézné Orınsız Yamanliylar“ başlıklı şiirinden esinlenerek yazıldığı anlaşılan bu şiirde, toplumdaki rüşvet, açgözlülük, çekemezlik, yolsuzluk, yalakalık, cehlet gibi illetleri dile getirmiş ve acımasızca eleştirir. Bunun dışında yine “Uyan”, “Açıl”, “Gezep ve Zar” (Gazap ve Zar), “Uygur Kızı”, “Körüngen Tağ Yirak Emes” (Görnen Dağ Uzak Değildir), “İstemes” gibi ünlü şiirleri bulunmaktadır. Şiirlerinde beyit, gazel, müseddes, muhammes, murabba ve dörtlük gibi nazım şekillerini kullanmıştır. Ancak şiirler uzun bir zaman sonra halkın ağzından toplandıkları için vezin ve durak yapısı bakımından zaman zaman düzensizlik göstermektedir. Atasözü, deyim ve mitolojik motiflerden ustlıkla yararlanmıştır. Bununla birlikte sembolizmden yararlanmayı da ihmal etmemiştir. Şiirlerinde kullandığı şum pelek “uğursuz felek“ , yalmavuz “canavar, dev“, eyik “ayı“, kavan “domuz“, kağa “karga“, kara bulut kara güçleri sembolize ederken, yar, bahar, aftap, çirağ, gül-çiçek, bulbul kelimeleri vatan, millet, özgürlük ve sadakatı sembolize etmektedir.

Kaynakça

Abdulhalık Uygur Şe’irliri, Şincang Helk Neşriyatı, Urumçi, 1987.

Azat Sultan, Bügünki Zaman Uygur Edebiyatı Toğrisida, Şincang Helk Neşriyatı, Urumçi, 1997.

Bügünki Zaman Uygur Edebiyatı Luğiti, Keşker Uygur Neşriyatı, Kaşgar, 1998

Uygur Edebiyat Tarihi 3, Milletler Neşriyatı, Beijing, 2006.

.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ALİMCAN İNAYET
Yayın Tarihi: 19.11.2018

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KİSSÛRÎd. 1717 - ö. 1827Doğum YeriGörüntüle
2DİLŞAD HANIMd. 1901 - ö. 16.12.1985Doğum YılıGörüntüle
3Zorlutuna, Halide Nusretd. 1901 - ö. 10 Haziran 1984Doğum YılıGörüntüle
4FEVZİ, Hüseyin Fevzi Ersoyd. 1901 - ö. 1990Doğum YılıGörüntüle
5ZEFİL NECMİ (KÜÇÜK ÂŞIK), Mehmetd. 1870 - ö. 1933Ölüm YılıGörüntüle
6Ahmet Haşimd. 1887 - ö. 4 Haziran 1933Ölüm YılıGörüntüle
7GURBAN AĞDABANLI, Gurban Gocayevd. 1868? - ö. 1933?Ölüm YılıGörüntüle
8Kayacan, Feyyazd. 19 Aralık 1919 - ö. 05 Nisan 1993MeslekGörüntüle
9Evrimer, Rifat Necdetd. 1898 - ö. 1971MeslekGörüntüle
10Tepeyran, Ebubekir Hazımd. 1864 - ö. 5 Haziran 1947MeslekGörüntüle
11Hamza, Hekimzade Niyazid. 6 Mart 1889 - ö. 18 Mart 1929Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12M. Ayaz İshaki İdillid. 23 Şubat 1878 - ö. 22 Temmuz 1954Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Fahri Mermerd. 1950 - ö. 2001Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Uygur, Nurayd. 02 Mart 1968 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15Uygur, Alperd. 15 Ocak 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
16KALIM KEYŞİd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle