Abdülhaluk Uygur

Uygur
(d. 1901 / ö. 13 Mart 1933)
şair
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Doğu Türkistan’a bağlı Turfan kasabasının Bagrı köyünde zengin bir tüccar ailesinde doğar. İlk tahsilini aynı köyde yapar ve bu sırada Arapça ve Farsça öğrenir. Sonra Turfan’da bulunan bir Çin okulunda Çince, daha sonra Karaşehir’deki bir Moğol Okulunda Moğolca öğrenir. 1916 yılında büyük babası Mahsum Hacı ile birlikte ticaret için Rusya’ya gider ve Şemey (Bugünkü Smplatniski) şehrinde kalıp Rusça öğrenir. 1923 yılında Mahsut Muhiti ile birlikte ikinci kez Sovyetler Birliğine gidip üç sene kalır ve ilim tahsil eder. 1926 yılında memleketine döndükten sonra ilmi yaymak ve bu suretle halkı uyandırmak amacıyla Turfan‘da okullar açar. Matbaa kruma girişiminde bulunur. 1931 yılında milli ayaklanmayı organize etmek üzere 17 kişiden oluşan bir örgüt kurar. 1932’de arkadaşlarıyla birlikte ayaklanmaya hazırlanırken hainlerin ihbariyle tutuklanıp Çin valisi Şing Şısey tarafından 13 Mart 1933 tarihinde şehit edilir.

Abdullah Tukay’ın “Bézné Orınsız Yamanliylar“ başlıklı şiirinden esinlenerek yazıldığı anlaşılan bu şiirde, toplumdaki rüşvet, açgözlülük, çekemezlik, yolsuzluk, yalakalık, cehlet gibi illetleri dile getirmiş ve acımasızca eleştirir. Bunun dışında yine “Uyan”, “Açıl”, “Gezep ve Zar” (Gazap ve Zar), “Uygur Kızı”, “Körüngen Tağ Yirak Emes” (Görnen Dağ Uzak Değildir), “İstemes” gibi ünlü şiirleri bulunmaktadır. Şiirlerinde beyit, gazel, müseddes, muhammes, murabba ve dörtlük gibi nazım şekillerini kullanmıştır. Ancak şiirler uzun bir zaman sonra halkın ağzından toplandıkları için vezin ve durak yapısı bakımından zaman zaman düzensizlik göstermektedir. Atasözü, deyim ve mitolojik motiflerden ustlıkla yararlanmıştır. Bununla birlikte sembolizmden yararlanmayı da ihmal etmemiştir. Şiirlerinde kullandığı şum pelek “uğursuz felek“ , yalmavuz “canavar, dev“, eyik “ayı“, kavan “domuz“, kağa “karga“, kara bulut kara güçleri sembolize ederken, yar, bahar, aftap, çirağ, gül-çiçek, bulbul kelimeleri vatan, millet, özgürlük ve sadakatı sembolize etmektedir.

Kaynakça

Abdulhalık Uygur Şe’irliri, Şincang Helk Neşriyatı, Urumçi, 1987.

Azat Sultan, Bügünki Zaman Uygur Edebiyatı Toğrisida, Şincang Helk Neşriyatı, Urumçi, 1997.

Bügünki Zaman Uygur Edebiyatı Luğiti, Keşker Uygur Neşriyatı, Kaşgar, 1998

Uygur Edebiyat Tarihi 3, Milletler Neşriyatı, Beijing, 2006.

.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ALİMCAN İNAYET
Yayın Tarihi: 19.11.2018
Güncelleme Tarihi: 25.10.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KİSSÛRÎd. 1717 - ö. 1827Doğum YeriGörüntüle
2İCAZET, Ali Beşikteped. 1901 - ö. 1970Doğum YılıGörüntüle
3Nazım Hikmet Rand. 20 Kasım 1901 - ö. 3 Haziran 1963Doğum YılıGörüntüle
4Hilmi Ziya Ülkend. 3 Ekim 1901 - ö. 5 Haziran 1974Doğum YılıGörüntüle
5Toktogul Satılganovd. 1864 - ö. 1933Ölüm YılıGörüntüle
6Zakir Hadid. 1863 - ö. 1933Ölüm YılıGörüntüle
7Abdürehim Esedoğlu Hakverdiyevd. 4 Mayıs 1870 - ö. 12 Aralık 1933Ölüm YılıGörüntüle
8Perihan Mağdend. 24 Ağustos 1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Hasan Hüseyin Yalvaçd. 19 Kasım 1951 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Hasan Efed. 02 Temmuz 1957 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Hüseyin Rasim Gülerd. 1941 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12M. Ayaz İshaki İdillid. 23 Şubat 1878 - ö. 22 Temmuz 1954Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Rüstem Behrudid. 12 Eylül 1957 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Nuray Uygurd. 02 Mart 1968 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15Tahsin Nahit Uygurd. 1899 - ö. 21 Temmuz 1992Madde AdıGörüntüle
16Barış Uygurd. 1978 - ö. ?Madde AdıGörüntüle