ABDÜLVÂSÎ'/VÂSΑÎ, Mevlânâ Abdülvâsî‘ Çelebi

(d. ?/? - ö. 1538-1539/945)
Divan şairi, müderris, kadı, kazasker
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

 Dimetoka’da doğdu. Ümerâdan Hayreddîn Hızır Bey’in oğludur. İlk eğitimini tamamladıktan sonra Dimetoka müderrisi Mevlana Şüca’addîn, Mevlana Lutfî, Mevlana İzârî gibi ekabirin hizmetinde bulundu. Bu süreçte yanında bulunduğu değerli hocalardan istifade ederek kendini yetiştirdi. “Aşere-i muhabbese” denilen bir grup içinde yer aldı ve haklarında çıkan söylentiler üzerine bu grup Sultan Bayezid tarafından dağıtıldı. Abdülvâsî‘ Çelebi de İran’a gitti. İran’da bulunduğu süre içinde de ilmini artırmaya çalıştı. Sultan Bayezid’in saltanatının sonuna doğru Anadolu’ya geri döndü. Sultan I. Selim tahta çıktıntan sonra Abdülvâsî‘ Çelebi’nin de talihi açıldı. Sırasıyla Edirne’de Taşlık Medresesi, İstanbul’da Mahmûd Paşa Medresesi ve yine Edirne’de Üç Şerefeli Medrese’ye müderris tayin edildi. Ardından Semâniye Medresesi’ne tayin edilse de henüz göreve başlayamadan tekrar Edirne’ye, Sultan Bayezid Medresesi’ne gönderildi. Buradan sonra Bursa kadısı tayin edildi ve kadılık mesleğine geçti. 920 yılında (1520/1521) İstanbul kadılığına atandı. İki gün sonra Anadolu kazaskeri payesi verildi ve yine o yıl Rumeli kazaskeri oldu. En yüksek makamlara ulaşmış iken 929 yılında (1522/1523) bütün mansıplarını terk ederek emekliliğini istedi. Bu aşamadan sonra uzlet hayatını tercih etti. Bütün mal varlığını hayır işlerine sarf ve kitaplarını da Edirne ulemasına vakfetti. Doğduğu şehir olan Dimetoka’ya bir medrese ve bir mektep inşa ettirdi. Ayrıca Bursa Yeşil imaret yanına bir okul daha yaptırdı. Dünya işlerinden el etek çektikten sonra Kabe’ye gitti. Kabe’de vaktini ibadetle geçirip orada kalmak istedi. 945 yılında (1538/1539) Kabe’de vefat etti ve oraya defnedildi. Olgun, faziletli, hoş tabiatlı, nazik bir kimse idi. Şairdi ve şiirlerinde Vâsi’î mahlasını kullandı. Çok az şiir yazdı. Keşfü’z-Zünûn’da Türkçe divanı olduğu kaydı vardır (Katip Çelebi, 2014:671). Uygun kelimeler, söyleyiş birliği olan harfler ve birbirine benzeyen kelimelerle örgünlenmiş aşağıdaki beyit Abdülvâsî‘ Efendi’ye isnad edilir:
 Didüm ey şâhım yüzünde der mi bu yâ dür midür
 Didi şol dürdür ki dürden durur derde devâ (İsen, 1998: 480).
 

Kaynakça

Açıkgöz, Namık (1982). Riyazü’ş-Şu’arâ, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Ankara Üniversitesi.
Aktan, Ali, vd. (hzl) (1995). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmânî. İstanbul: Sebil Yay.
İpekten, Haluk, M. İsen, R. Toparlı, N. Okçu, T. Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KB Yay.
İsen, Mustafa (1990) Latîfî Tezkiresi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.
İsen, Mustafa (1998) Sehî Bey Tezkiresi, Heşt Behişt. Ankara: Akçağ Yay.
Katip Çelebi (2014). Keşfü’z-Zunûn. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.
Kayabaşı, Bekir (1996). Kafzâde Faizî’nin Zübdetü’l-Eş’âr’ı. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Malatya: İnönü Üniversitesi.
Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî. Ankara: Bizim Büro Yay.
Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Mecdî Mehmed Efendi Hadâiku’ş-şakâik Şakâik-ı Nu’mâniyye ve Zeyilleri. İstanbul: Çağrı Yay.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HÜSEYİN GÖNEL
Yayın Tarihi: 02.04.2014

Eserlerinden Örnekler

Çeşmün bakalıdan bana hışm ile bakışlar
Ceyhun u Fırat’a gözüm ögretdi akışlar


İsen, Mustafa (1998). Sehî Bey Tezkiresi, Heşt Behişt. Ankara: Akçağ Yay. s.76.

*

Kaşun kemânlarile gamzen ki ata oklar
Uşşâkı sînesinde sihrile bir bir oklar


Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Mecdî Mehmed Efendi Hadâiku’ş-şakâik Şakâik-ı Nu’mâniyye ve Zeyilleri. İstanbul: Çağrı Yay. s.934-395.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1DERVİŞ KEMAL, Kemal Özcand. 1930 - ö. 25.04.2015Doğum YeriGörüntüle
2VÂSİÎ/ABDÜLVÂSÎ', Abdulvâsi'/Vâsiî Çelebid. ? - ö. 1538Doğum YeriGörüntüle
3BALIM SULTAN, Hızır Balid. 1462 ? - ö. 1516 ?Doğum YeriGörüntüle
4DERVİŞ KEMAL, Kemal Özcand. 1930 - ö. 25.04.2015Doğum YılıGörüntüle
5VÂSİÎ/ABDÜLVÂSÎ', Abdulvâsi'/Vâsiî Çelebid. ? - ö. 1538Doğum YılıGörüntüle
6BALIM SULTAN, Hızır Balid. 1462 ? - ö. 1516 ?Doğum YılıGörüntüle
7DERVİŞ KEMAL, Kemal Özcand. 1930 - ö. 25.04.2015Ölüm YılıGörüntüle
8VÂSİÎ/ABDÜLVÂSÎ', Abdulvâsi'/Vâsiî Çelebid. ? - ö. 1538Ölüm YılıGörüntüle
9BALIM SULTAN, Hızır Balid. 1462 ? - ö. 1516 ?Ölüm YılıGörüntüle
10DERVİŞ KEMAL, Kemal Özcand. 1930 - ö. 25.04.2015MeslekGörüntüle
11VÂSİÎ/ABDÜLVÂSÎ', Abdulvâsi'/Vâsiî Çelebid. ? - ö. 1538MeslekGörüntüle
12BALIM SULTAN, Hızır Balid. 1462 ? - ö. 1516 ?MeslekGörüntüle
13DERVİŞ KEMAL, Kemal Özcand. 1930 - ö. 25.04.2015Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14VÂSİÎ/ABDÜLVÂSÎ', Abdulvâsi'/Vâsiî Çelebid. ? - ö. 1538Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15BALIM SULTAN, Hızır Balid. 1462 ? - ö. 1516 ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16DERVİŞ KEMAL, Kemal Özcand. 1930 - ö. 25.04.2015Madde AdıGörüntüle
17VÂSİÎ/ABDÜLVÂSÎ', Abdulvâsi'/Vâsiî Çelebid. ? - ö. 1538Madde AdıGörüntüle
18BALIM SULTAN, Hızır Balid. 1462 ? - ö. 1516 ?Madde AdıGörüntüle