ÂBÎ, Âbî Mahmud Efendi

(d. ?/? - ö. 1666-67/1077)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

17. yüzyılda yaşayan Âbî hakkında kaynaklar oldukça az bilgi vermektedir. Onunla ilgili bilgi veren ilk kaynak Yümnî Tezkiresi'dir. Bu tezkirenin verdiği bilgiye göre şair Erzurumludur. Asıl adı Mahmud'dur. Yeniçerilerdendir. Ailesi hakkında herhangi bir bilgi yoktur. Kandiye Kalesi muharebesine serdengeçti yazılmış, düşmanla savaşarak 1077/1666-67 senesinde şehit olmuştur. (Erdem 1998: 93). Muhîtü'l-Maârif'te verilen bilgiler biraz farklıdır. Şairin Erzurum­lu olduğu belirtilirken "ismi malum olamadı" şeklinde bir ifade kullanılmaktadır. Yümnî Tezkiresi'nde şairin adı açıkça belirtilirken Muhîtu'l-Maârif'te böyle bir ifadenin kullanılması bu tezkiredeki bilgiyi gör­memesinden dolayıdır. (Emrullah Efendi vd.1330: I/ 335). Muhîtü'l-Maârif'te şairin Sultan IV. Mehmed zamanında İstan­bul'a geldiği, sonra Girit'e giderek Kandiye Kalesi muhasarası için ser­dengeçti yazıldığı, düşmanın huruç ve hücumu esnasında da şehit düş­tüğü belirtilmektedir. Ayrıca Köprülü Ahmed Paşa ile Kethüdası İbra­him Paşa'ya -daha sonra Mısır Valisi- kasideler sunmuş, bunlardan ihsanlar elde etmiştir. (Emrullah Efendi vd.1330: I/ 335)

Tek eseri Münşeât-ı Âbî'dir. Eser, Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi Nr: 619/2 numarada kayıtlıdır. Mecmuanın 31b-95a yaprakları arasında bulunan eser talik yazıyla yazılmış olup her sayfada 21 satır bulunmaktadır. İstinsah tarihi 18. asırdır. (Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Ktp. Yazmalar Kataloğu 2001: 248)

Yümnî Mehmed Sâlih Efendi, şair için “tabiat-ı şi'riyyesi mümtaz, tîz-kalem ve kaside perdazdır” (Erdem 1998: 93) derken; Muhîtu'l-Maârif'te “şeci,’ baha­dır, hamiyetperver, tabiat-ı şi'riyyesi mümtaz, tiz-fehm ve kaside-perdaz bir şair idi” şeklinde kanaat belirtilir. (Emrullah Efendi vd.1330: I/ 335). Âbî'nin şiirleri beğenilmiştir. Bilhassa kasideleri ile dikkat çekmiştir.

 

Kaynakça

Emrullah Efendi vd. (1330). Muhitü’l-Maarif . İstanbul: Hürriyet Matbaası.

Erdem, Sadık (1998). "Mehmet Salih Yümnî-Tezkire-i Şuara-yı Yümnî". Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi (55):85-112.

Ergun, Saadettin Nüzhet (1936-1945). Türk Şairleri I. C. İstanbul: Bozkurt Matbaası.

Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi Yazmalar Kataloğu (2001). İstanbul: YKB Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 17.12.2013

Eserlerinden Örnekler

Bârekallâh ey yegâne Âsaf-i rûşen-zamîr

Re'y-i pâkindir senin ârâ-yı hurşîd-i münîr

 

Hüsn-i tedbîr-i makâlinle Aristo beste-fem

Vech-i ta'bîr-i me'âlinle Felâtûn şerm-gîr

 

Emrine ser-beste olmazsa adû-yı serkeşin

Ham olup kaddi kemânveş ugrasun bagrına tîr

(Emrullah Efendi vd. (1330). Muhitü’l-Maarif . C. 1. İstanbul: Hürriyet Matbaası. 335.)

 

***

 

Medhinde hatâ ettigiçün hâme o yârin

Makta'da dilin kat' ideriz anun ucından

(Erdem, Sadık (1998). "Mehmet Salih Yümnî-Tezkire-i Şuara-yı Yümnî". Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi (55): 93.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Yılmaz, Mustafad. 07 Ağustos 1955 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2FENNÎ, Mehmed Timur Fennî Efendid. ? - ö. 1845Doğum YeriGörüntüle
3MAHTUMÎ/ŞEVKÎ, Şevki Yazıcıd. 1888/1889 - ö. 1947Doğum YeriGörüntüle
4Yılmaz, Mustafad. 07 Ağustos 1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5FENNÎ, Mehmed Timur Fennî Efendid. ? - ö. 1845Doğum YılıGörüntüle
6MAHTUMÎ/ŞEVKÎ, Şevki Yazıcıd. 1888/1889 - ö. 1947Doğum YılıGörüntüle
7Yılmaz, Mustafad. 07 Ağustos 1955 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8FENNÎ, Mehmed Timur Fennî Efendid. ? - ö. 1845Ölüm YılıGörüntüle
9MAHTUMÎ/ŞEVKÎ, Şevki Yazıcıd. 1888/1889 - ö. 1947Ölüm YılıGörüntüle
10Yılmaz, Mustafad. 07 Ağustos 1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11FENNÎ, Mehmed Timur Fennî Efendid. ? - ö. 1845Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12MAHTUMÎ/ŞEVKÎ, Şevki Yazıcıd. 1888/1889 - ö. 1947Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Yılmaz, Mustafad. 07 Ağustos 1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14FENNÎ, Mehmed Timur Fennî Efendid. ? - ö. 1845Madde AdıGörüntüle
15MAHTUMÎ/ŞEVKÎ, Şevki Yazıcıd. 1888/1889 - ö. 1947Madde AdıGörüntüle