Adalı, Bilgin

?
(d. 11 Aralık 1944 / ö. 29 Eylül 2012)
Öykücü, romancı, çevirmen, şair, tiyatro yazarı, öğretim üyesi, reklam yazarı, yönetmen
(Çocuk Edebiyatı / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Karabuk / Safranbolu'da doğdu. Babasının görevi nedeniyle çocukluğu Antalya, Mersin ve Alanya'da geçen yazar, ortaöğretim hayatı süresince Tarsus Amerikan Koleji'nde, Alanya Ortaokulu'nda ve Mersin Tevfik Sırrı Gür Lisesi’nde okudu. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Basın-Yayın Yüksek Okulu Sinema Televizyon Bölümü’nden mezun oldu (1969).

1968-1976 yılları arasında TRT Ankara Televizyonu’nda Kurtuluş Savaşı, Atatürk ve Atatürk devrimleri konulu belgesel filmler yönetti. Kültür, sanat, çocuk ve gençlik programları hazırladı. Türk Hava Kurumu (belgesel), Çocuk Esirgeme Kurumu (belgesel), Kolera (eğitim), Doğanın Korunması (üç bölümlük belgesel), Başkomutan Atatürk (belgesel), Cumhuriyete Doğru (belgesel), 30 Ağustos (belgesel), Dün Bugün Yarın (uzay çalışmalarına ilişkin üç bölümlük belgesel), Türküler Yakmak İsterdim Size (dünya açlık sorununu irdeleyen belgesel), Aile Planlaması (eğitim), Trafik (çocuklara yönelik eğitim dizisi), Eski Konaklar, Yeni Konuklar (Eski Evler Eski Ustalar dizisi Batı Akdeniz bölümü, belgesel), Portreler (13 bölümlük belgesel dizi), Gençlerle (gençlik programı, dizi), Fırat’ın Türküsü (8 bölümlük belgesel dizi senaryosu, Yön: Ertuğrul Karslıoğlu), Derinlerdeki Tarih (5 bölümlük belgesel dizi senaryosu, Yön: Şehbal Şenyurt) ve Göklerin Kızı Sabiha Gökçen (belgesel senaryosu, Yön: Ali Akyüz) hazırladığı programlardan bazılarıdır.

1973'te Türk Dil Kurumu üyeliğine seçildi. 1976'da öğretim üyesi olarak göreve başladığı, daha sonra bölüm başkanlığını yürüttüğü Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Sinema TV Bölümü’nde Belgesel Film Yapım ve Yönetimi, Fotoğrafçılık, Yazılı Anlatım, Yaratıcı Yazarlık, Senaryo Yazarlığı, Televizyona Giriş, Televizyon Programcılığı, Fotoğrafçılık gibi dersler verdi. Üniversitedeki görevinden 1984'te ayrıldı. İstanbul'a dönerek 1984-88 yılları arasında çeşitli reklam ajanslarında reklam yazarlığı yaptı. İstanbul Üniversitesi, Maltepe Üniversitesi ve Yeditepe Üniversitesi'nde de öğretim görevlisi olarak ders verdi.

Bencil Dev isimli tiyatro eseri ile 1983 Kültür Bakanlığı Çocuk Oyunları Yarışması'nda başarı ödülü kazandı. Tiyatro oyunları Bencil Dev 1988'de İstanbul'da, Nar Tanesi ve Okulda Şenlik Var 1998'de Antalya'da sahnelendi.

Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, Türkiye Yazarlar Sendikası, Reklam Yazarları Derneği ve Dünya İletişim Vakfı üyesi ve üç çocuk babası olan Adalı, 29 Eylül 2012'de İstanbul'da vefat etti.

Bilgin Adalı, kuzeni Kutlu Adalı’dan etkilenerek ve onun teşvikiyle ilk şiirlerini ilkokul yıllarında yazdı. Aralarında Jules Verne’in de olduğu bazı yazarlardan etkilenerek kısa öyküler yazmaya da yine bu yıllarda başladı. Lefkoşa’da yayımlanan Beşparmak dergisi ile Mersin’de arkadaşları ile birlikte çıkardıkları Kıyı dergisi, ilk şiirlerinin yayımlandığı süreli yayınlar oldu. Şiirleri, öyküleri, eleştirileri, denemeleri ve söyleşileri Argos, Akatalpa, Ana Dili, Devinim 60, Dost, Dönem, Sanat Çevresi, Hürriyet Gösteri, Oluşum, Radikal Kitap, Çağdaş Eleştiri, Gösteri, Soyut, Denizin Sesi, Türk Dili, Varlık, Yazko Edebiyat, Yordam ve Yusufçuk gibi dergi ve gazetelerde yayımlandı.

Bilgin Adalı'nın ilk kitabı bir halk hikâyesinden uyarladığı Âşık Garib 1972'de yayımlandı. 1980'de yayımlanan Barışın Tarihçesi ise basılan ilk şiir kitabı oldu. Şiir yazmaktan hiç vazgeçmeyen Adalı'nın 1977-2007 yılları arasında yazdığı şiirlerin tümü 2011'de Eskimeyen Yüreğim adıyla yayımlandı. Çocuklar için yazmaya yönelmeden önce, 1990'da yayımlanan, tek öykü kitabı Gün Dağların Ardında'dır. Adalı'nın kişisel gelişim alanında bir çevirisi ve dünya edebiyatından edebî eser çevirileri de mevcuttur. Adalı'nın çevirmenliği onun yazın yaşamındaki en büyük zenginliklerden biri olarak görülebilir. Yetişkinler ve çocuklar için çevirdiği eserlerin yanında uyarlamaları da bu değerlendirmenin içine alınmalıdır. Yazar, insanlık tarihinin en eski, anlatım gücü en kuvettli, hafıza metinleri olan destanları çocuklar ve gençler için uyarlama yoluna gider. Bahsi geçen eserler Gılgamış Destanı, Odysseia Destanı ve İthake Kralı Odysseus’un Serüvenleri, Troya savaşı ve İlyada Destanı, Dede Korkut Destanları ve Oğuz Kağan Destanı'dır. Yazarın çocuklar için yazdığı Bencil Dev ve Nar Tanesi adlı tiyatro eserleri de ilki Oscar Wilde'ın aynı adı taşıyan bir öyküsünden, ikincisi ise bir Anadolu masalından uyarlamadır. Böylece yazar, kendinden önce yaratılan metinleri, sürdürülen geleneği, işlenen duyguları ve düşünceleri değiştirerek ve dönüştürerek yeniden yaratır. Eserlerindeki çeşitliliğin ve zengin düş dünyasının temelleri buna dayanmaktadır.

Çocuk yazarındansa çocuklar için yazan yazar nitelemesini doğru bulduğunu belirten Adalı, yazarlığı ve eserleri hakkında "Ben yazarken, öncelikle didaktik olmamaya çalışıyorum, sonra yoksulluk ve yoksunluk edebiyatından uzak duruyorum. Çocukların kolayca, severek okuyabilecekleri heyecanlı bir serüven içinde de onlara anlatılabilecek ve onların severek okuyabilecekleri pek çok şey var. Sanırım, uyarlamalar dışındaki tüm kitaplarımın çatısı bu olmuştur. Tarihte de çevre bilincinde de alternatif yapılar kurmaya çalıştım" (Kadir 2012) cümlelerini kurar. Çocuklar için yazmak konusunda ise bu yolda yürümek isteyenlere yol gösterir, fikirlerini açıklar: "Ben, çocuklar için öykü, roman, şiir, oyun yazacağım. Tıpkı büyükler için yazıldığı gibi. Yani öyle yapmalıyım. Dilimi biraz daha yalın tutmalıyım belki büyükler için yazanlara oranla. Cümlelerim çok uzun, karmaşık olmamalı. Derin, felsefi tartışmalara yol açacak konular seçmemeliyim. Çocuklara ille de bir ders vermem gerekiyorsa, onları da satır aralarında, gizlice söylemeliyim. Çocuğun kitabı bir görev gibi okumasını önleyecek, onu çekip götürecek küçücük de olsa bir serüven tadını asla ihmal etmemeliyim. Çocuğun yaşadığımız dünyayı, daha yüzeysel sayabileceğimiz bir düzlemde de olsa (yüzeysel olup olmadığı çok tartışılabilir bir konu elbette), yetişkinler gibi algıladığını unutmamalı, özellikle de çocukları yetişkinlerin az gelişmişi gibi algılamamalıyım." (Adalı ty).

Çocuklar için yazdığı eserlerinde yer alan temalar çoğunlukla dostluk, hoşgörü ve sevgidir. Yarattığı kahramanlar ne sadece olumlu ne de sadece olumsuz özellikler taşır. Buna karşın olumlu tiplerin ağırlıkta olduğu söylenebilir. Kahramanlar insan sevgisi temelinde hareket eder; yardımsever ve doğaya duyarlıdır. Sorunlar karşısında güçlüdürler ve problem çözme yetisine sahiptirler.

Aile ilişkileri de yazarın eserlerinde önemli bir yer tutar. Çocuklar sevgi ile büyütülür, ailenin içinde dayanışma ve iş bölümü vardır. Yetişkinler çocuklara hoşgörü ile yaklaşır; onlara iyiyi ve güzeli öğretmek için özverilidir. Çocuklara güvenirler ve onlara destek olurlar. Kaledibi Sokağı, yazarın çocuk okurlara aktarmak istediği aile ve çocuk arasındaki sağlıklı ilişkinin en güzel örneklerden biridir. Adalı’nın çocukluğunda ailesi ile Antalya’da geçirdiği zaman diliminden bir kesitin anlatıldığı otobiyografik bir romandır.

Dünyamızın İlk Şafağı, Ateşin Çocukları, Bolluk ve Savaş kitaplarından oluşan Çatalhöyük Öyküleri, Mavi Gezegenin İlk İnsanları, Zaman Bisikleti 1-2 insanlık tarihinin ilk dönemlerinin ve -insanların sevgi ve hoşgörüyle birlikte hareket ederek yardımlaşarak ilerleme kaydettikleri, yeni buluşlar yaptıkları- uygarlığın gelişiminin anlatıldığı eserlerdir. Çocukların uygarlık tarihine karşı merak ve ilgi ile yaklaşmalarını sağlamak bu eserlerin kazanımlarının başında gelir.

Adalı, çocuklar için yazılan eserlerde zaman zaman insan dışı varlıkları kahraman olarak yerleştirmiştir. Yavru Aslan, Yavru Kartal ve Sarı Kanarya kitaplarından oluşan Renklerin Kardeşliği serisi, Meraklı Karınca Cimcim’in Serüvenleri, Meraklı Karınca Cimcim Yollarda ve yazarın vefatından sonra basılan son kitaplarından biri Kanatlı Kirpiyle Uçan Kaplumbağa adlı eserlerinde hayvanlar başkahraman olarak seçilmiştir. Diğer bir yandan insanların yanında hayvan karakterlerin de yer aldığı, hayvan sevgisinin ve dostluğunun işlendiği eserlerin başında Havşan Öyküleri, Arkadaşım Papi ve Benekli örnek gösterilebilir. Bu metinlerde yazar, hayvanlara yüklenen evrensel değerleri ön planda tutularak değer aktarımını sağlamayı amaçlamıştır.

Adalı, eserlerinde sorgulama, eleştirel düşünme ve çözüm üretmenin yanında çocuklar için gerekli olan empatiyi kahramanların davranışları ve duyguları aracılığıyla işler. Böylece yazar eserlerinde çocukların sağlıklı bir birey olma yolunda ilerleme aşamasında onların karşısına olumlu kahramanlar çıkararak onları iyiye ve güzele yönlendirir. Çocuklara iyi örnek olacak, onların ruhsal gelişimlerine katkı sağlayacak kahramanlar yaratır; bu kahramanların başlarından geçen çeşitli olaylar anlatır.

Bilgin Adalı, çocuklar için yazdığı eserlerde dil kullanımına çok özen gösterir. Deyimleri, ikilemeleri, kalıp sözleri, benzetmeleri ve terimleri de kullanarak çocukların hem dil kullanımının gelişmesi hem de iyi bir edebî metnin beraberinde getirdiği estetik zevkin aşılanması yolunda başarıya ulaşmıştır. Yazar, çocukların ilgisini çekebilmek ve onlara okumayı sevdirebilmek için konu seçiminde de titiz davranır. Eserlerinde çocuklar için sıradışı ve içinde merak unsuru barındıran hikayeler anlatır. Tarihten, destanlardan, halk hikâyelerinden, masallardan, yaşadığı çağın teknolojisinden faydalanarak eserlerini kurgular.

Demirkaya (2009: 303), “Tematik öğretimde bilimsel bilgilerin Türkçe derslerinde kullanılmasında, tarihsel olgu ve olayların Sosyal Bilgiler dersinde anlatılmasında, buluş ve icatların Fen ve Teknoloji veya Teknoloji Tasarım dersinde kavratılmasında yardımcı olabileceğini” ifade ederek Bilgin Adalı’nın çocuklar için yazdığı romanların ve öykülerin ilköğretim programlarında örnek metin olarak okutulabileceğine dikkati çeker.

Kaynakça

Adalı, Bilgin (t.y.). "Çocuklar İçin Yazmak". https://bilginadali.wordpress.com/meraklisina-notlar/cocuklar-icin-yazmak/ [erişim tarihi: 20.08.2019]

Cihaner, Cemile (2007). Eleştirel Düşünme Becerisi Kazandırma Yönüyle Bilgin Adalı'nın Çocuk Kitapları. Yüksek Lisans Tezi. Bolu: Abant İzzet Baysal Üniversitesi.

Demirkaya, Özgül (2009). Bilgin Adalı'nın Çocuk Romanlarının, Çocuk Kitaplarının Çocuğun Gelişim Alanlarına Etkileri Açısından İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Zonguldak: Zonguldak Karaelmas Üniversitesi.

Gülgönül, Berna (2014). Bilgin Adalı'nın Hikaye ve Romanlarında Yer Alan Eğitsel İletiler. Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.

İncesu, Kadir (2012). "Bilgin Adalı: Eskimeyen Yüreğim (Söyleşi)". Okuryazar.tv. 11 Ekim 2012. https://www.okuryazar.tv/bilgin-adali-eskimeyen-yuregim/ [erişim tarihi: 20.08.2019]

Öztop, Erdem (2006). "Bilgin Adalı ile Söyleşi". Hürriyet Gösteri, 278: 36-39.

Tan, Nail (2012). "Şair, Hikayeci, Çevirmen, Çocuk ve Gençlik Kitapları Yazarı Ahmet Bilgin Adalı". Türk Dili, 730: 88-90.

Üstün, Koray (2019). "Çocuk Edebiyatında Böcek Kahramanlar ve Meraklı Karınca Cimcim'in Serüvenleri". Böcek Kitabı. (Haz. Emine Gürsoy Naskali): 71-82.

Vuruş, Merve (2016). Çocuk Edebiyatına Uyarlanmış Klasik Destanlar Üzerine Bir İnceleme: Bilgin Adalı Örneği. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Başkent Üniversitesi.

Yalçın, Murat (Ed.) (2010). "Adalı, Bilgin". Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. İstanbul: YKY, C.1: 12.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NURTAÇ ERGÜN ATBAŞI
Yayın Tarihi: 26.09.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Aşık GaripTDK / Ankara1972Hikâye
Barışın TarihçesiYeni Ankara Yayınları / Ankara1980Şiir
Yaralı Kuşlar TanığıErdem Kitabevi / İzmir1983Şiir
ProtestoKavram Yayınları / İstanbul1985Çeviri
Belgesel SinemaHil Yayınevi / İstanbul1986İnceleme
Gün Dağların ArdındaAfa Yayınları / İstanbul1990Hikâye
Altı Çocuk Oyunu IKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1993Tiyatro
Güncel Türkçe Yazım KlavuzuAralık / İstanbul1998Diğer
Havşan Öyküleri 1Bu Yayınevi / İstanbul2002Hikâye
Havşan Öyküleri 2Bu Yayınevi / İstanbul2002Hikâye
Zaman BisikletiCan Çocuk Yayınları / İstanbul2004Roman
Zaman Bisikleti 2: Geçmişten Gelen KonuklarCan Çocuk Yayınları / İstanbul2004Roman
Çatalhöyük Öyküleri I: Dünyamızın İlk ŞafağıCan Çocuk Yayınları / İstanbul2004Roman
İyi Yaşamak İçin Yaratıcı Düşünmek: işinizi, mesleğinizi, yaşamınızı yeniden canlandıracak fikirler yaratmakReklamcılık Vakfı / İstanbul2004Çeviri
Çatalhöyük Öyküleri 2: Ateşin ÇocuklarıCan Çocuk Yayınları / İstanbul2005Roman
Gılgamış DestanıYKY / İstanbul2005Destan
Odysseia Destanı ve İthake Kralı Odysseus'un SerüvenleriBüyülü Fener Yayınları / İstanbul2005Destan
Troya Savaşı ve İlyada DestanıBüyülü Fener Yayınları / İstanbul2005Destan
Mavi Gezegenin İlk İnsanlarıBüyülü Fener Yayınları / İstanbul2005Roman
Dünya Artık Daha GüzelBüyülü Fener Yayınları / İstanbul2005Roman
Beyaz DişSerhat Yayınları / İstanbul2005Çeviri
İstanbullu KızEverest Yayınları / İstanbul2005Çeviri
Meraklı Karınca Cimcim'in SerüvenleriBüyülü Fener Yayınları / İstanbul2005Hikâye
Çatalhöyük Öyküleri 3: Bolluk ve SavaşCan Çocuk Yayınları / İstanbul2006Roman
Çanakkale DestanıBüyülü Fener Yayınları / İstanbul2006Destan
Dede Korkut DestanlarıSerhat Yayınları / İstanbul2006Destan
Kaledibi Sokağıİş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul2006Roman
Barış Çocuk Kurtuluş Savaşı'ndaİş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul2006Roman
Oğuz Kağan DestanıBüyülü Fener Yayınları / İstanbul2007Destan
Eski TüfeklerArtemis Yayınları / İstanbul2007Çeviri
Atlantis Öyküleri: Atlantis'in Çocukları 1Beyaz Balina Yayınları / İstanbul2008Roman
Kariye HazinesiCan Çocuk Yayınları / İstanbul2008Roman
Argo Gemicilerinin DestanıYKY / İstanbul2008Çeviri
Guantanamo'dan Şiirler, Mahpuslar KonuşuyorYKY / İstanbul2008Çeviri
İki Çocuğun Devriâlemi 8Can Çocuk Yayınları / İstanbul2008Çeviri
Renklerin Kardeşliği 1: Yavru AslanBeyaz Balina Yayınları / İstanbul2009Roman
Renklerin Kardeşliği 2: Yavru KartalBeyaz Balina Yayınları / İstanbul2009Roman
Renklerin Kardeşliği 3: Sarı KanaryaBeyaz Balina Yayınları / İstanbul2009Roman
Atlantis'in Çocukları 2Beyaz Balina Yayınları / İstanbul2009Hikâye
Kralın AdaletiCan Çocuk Yayınları / İstanbul2009Hikâye
Zaman Bisikleti 3: Zamanda KazaCan Çocuk Yayınları / İstanbul2009Roman
Genlerin ŞifresiCan Çocuk Yayınları / İstanbul2009Roman
Elif'in Olağanüstü DüşleriBilge Kültür Sanat Yayıncılık / İstanbul2009Hikâye
İki Çocuğun Devriâlemi 9Can Çocuk Yayınları / İstanbul2010Çeviri
Aninna'nın Serüvenleri 1: Alev Kız AninnaCan Çocuk Yayınları / İstanbul2010Roman
Barış'ın Uçurtması: Bilgin Amca'dan Kısa ÖykülerÇakıltaşı Yayıncılık / İstanbul2010Hikâye
Zamana Açılan KapıÇizmeli Kedi Kitaplığı / İstanbul2010Roman
Atlantis'in Çocukları 3Beyaz Balina Yayınları / İstanbul2010Roman
Uzaylılar GeliyorCan Çocuk Yayınları / İstanbul2010Roman
Kral Arthur, Merlin ve Yuvarlak Masa ŞövalyeleriYKY / İstanbul2010Çeviri
Buzul ÇağıÇakıltaşı Yayıncılık / İstanbul2010Hikâye
İki Çocuğun Devriâlemi 10Can Çocuk Yayınları / İstanbul2011Çeviri
Eskimeyen YüreğimYKY / İstanbul2011Şiir
Hayvanların ABC'siCan Çocuk Yayınları / İstanbul2011Şiir
Büyük Tuzlu Su KlanıBilge Kültür Sanat Yayınları / İstanbul2011Hikâye
Arkadaşım PapiYKY / İstanbul2011Hikâye
GezginCan Çocuk Yayınları / İstanbul2011Hikâye
Meraklı Karınca Cimcim YollardaYKY / İstanbul2011Hikâye
Mezar SoyguncularıCan Çocuk Yayınları / İstanbul2011Hikâye
Söğütlerdeki RüzgarYKY / İstanbul2011Çeviri
Elif'in Olağanüstü Düşleri 2Bilge Kültür Sanat Yayınları / İstanbul2011Hikâye
Aninna'nın Serüvenleri 2: Büyük GöçCan Çocuk Yayınları / İstanbul2012Roman
BenekliYKY / İstanbul2012Hikâye
Eşek KlanıÇakıltaşı Yayıncılık / İstanbul2012Roman
Robin HoodYKY / İstanbul2012Çeviri
Bizim Sokakta Şenlik VarCan Çocuk Yayınları / İstanbul2012Hikâye
Sümbüllü KöşkCan Çocuk Yayınları / İstanbul2012Roman
Dünyayı Kurtaran ÇocukNemesis Çocuk Yayınları / İstanbul2012Hikâye
Bencil Dev / Nar TanesiYKY / İstanbul2012Tiyatro
Kanatlı Kirpiyle Uçan KaplumbağaYKY / İstanbul2013Hikâye
Güneşi Arayan ÇocukCan Çocuk Yayınları / İstanbul2015Hikâye

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Fatma Kılıçd. 1964 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Anadol, Kemald. 25 Kasım 1941 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Ender Sevinçd. 01 Temmuz 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Çalışkan, İncilad. 1944 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Aral, İncid. 27 Kasım 1944 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6TÜRKMENOĞLU, Bahri Durbilmezd. 01.07.1944 - ö. 14.05.1998Doğum YılıGörüntüle
7Sami Baydard. 26 Eylül 1962 - ö. 29 Ekim 2012Ölüm YılıGörüntüle
8ATABALA KAZIM OĞLU ZAHİDOVd. 1929 - ö. 2012Ölüm YılıGörüntüle
9SAYDAM/SELAMİ, Selami Saydamd. 1936 - ö. 2012Ölüm YılıGörüntüle
10Öz, Gürayd. 7 Eylül 1949 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Hüseyin Alacatlıd. 13 Şubat 1967 - ö. 23 Mayıs 2002MeslekGörüntüle
12Berdi Kerbabayevd. 15 Mart 1894 - ö. 1974MeslekGörüntüle
13Pektaş Deniz, Elvand. 1962 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Bora, Emined. 1970 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Göçmen, Dursun Eged. 20 Şubat 1973 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Bilgin, A. Kadir (Ali Yıldırım)d. 02 Nisan 1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Bilgin, Beyzad. 04 Mayıs 1935 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18HAYATÎ, Hayati Bilgind. 1937 - ö. ?Madde AdıGörüntüle