AFVÎ, Mehmed

(d. ?/? - ö. 1732/1145)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da doğdu. Asıl adı Mehmed olup, Sultan Süleyman'ın vezir ve defterdarlarından Hüseyin Paşa’nın ikinci oğlu (Erdem 1985: 230), sır katibi Natî Mustafa Bey’in kardeşidir. Sultan hocasıdır. Bazı kaynakların isim benzerliği sebebiyle ceddi küçük Mustafa Paşa ile karıştırıp yanlış olarak Natî Küçük Mustafa Paşa diye yazdıkları Natî Mustafa Bey'in biraderidir (Erdem 1985:230). Safâî’nin kaydettiği fazla 2 şiirden farklı olarak Râmiz, şairin önce babasının sonra kendisinin hayatını ayrıntılı bir kronoloji ile kayıtlara geçirir. Buna göre Avfî, hâcegân-ı Dîvân-ı Hümâyûn'dandır (Ramiz 1985:230; Çapan 2005: 427). 1138/1725’te mevkufat kalemine. 1140/1727’de Anadolu muhasebeciliğine, 1144/1724’te de maliye tezkireciliğine atanmıştır. 1145/1732’de ölmüş ve Sinan Paşa türbesi civarındaki mezarlığa defnedilmiştir (Erdem 1985: 230, Kurnaz 2003: 3/99). Ölümüne, Hayatî adlı şair "Afvî El-hacc Muhammed ola mafuvv-ı Hudâ" (Erdem 1985:230) mısraını tarih düşürmüştür.

Avfî, şiir ve inşasıyla tanınmıştır. Ayrıca hattı ve imlâsı güzeldir (Çapan 2005: 428). Sultan Ahmed Han'ın Kâğıthane’de Ferahfezâ sahnında Sadabad adlı bir kasır yaptırması üzerine, zamanın şairleri gibi kasr övgüsünde bir kaside yazarak Veziriazam İbrahim Paşa aracılığıyla huzura sunmuştur.  Safayi Tezkiresi’nde bu kasidenin 36 beyti kaydedilmiştir. Bu tezkirede, Avfî tarafından kaleme alınan, Şehzade Numan için yazılmış 19 beyitlik bir tarih manzumesi de yer almaktadır (Çapan 2005). Avfî, Râmiz tarafından padişahın emriyle Aynî Tarihi tercümesini yapan komisyonda görevlendirilmiş ve tarihin bir kısmını tercüme etmiştir (Erdem 1985: 231; Kurnaz 2003: 3/99). Osmanlı Müellifleri’ne göre büyük bir cilt Osmanlı Tarihi (Tarih-i Osmanî) yazmışsa da basılmamıştır. Bu Osmanlı tarihi 971/1563-1008/1599 senelerini kapsamaktadır. Bitiriliş tarihi 1135’tir (Kurnaz 2003: 3/99).

Kaynakça

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safayî Efendi Tezkire-i Safayî. Ankara: AKM Yay. 

Erdem, Sadık (1985). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı. Ankara: AKM Yay.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatcı (hzl.) (2003). Bursalı Mehmed TâhirOs­manlı Müellifleri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatcı (hzl.). (2001). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî. Ankara: Bizim Büro Yay.

Müstakimzade Süleyman Sadeddin (2000). Mecelletü’n-Nisâb fi’n-Nisbi ve’l-Künâ ve’l-Elkâb. (Tıpkı Basım). Ankara: KB Yay. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 22.11.2013

Eserlerinden Örnekler

Der-Medh-i Sadâbâd

Mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün

Hoşâ kasr-ı bülend-eyvân gerden ü tâk-ı sultânî

Ki ârâyiş-fezâ-yı sahnıdır taht-ı cihânbâni

 

Ne kasr ol mesned-ârâ-yı hıdiv-i milket-i âlem

K’olur nîreng-i tahsîn ana evreng-i Süleymâni

Ne kasr ol cennet-sây-ı çarh-ı heftomîn hem-ser

Sipihre çıkmada sît ü sadâ-yı rifat ü şânı

Ne kasr ol kasr-ı Sadâbâd-ı şöhretgîr-i âlem kim

Binâ kıldı anı ol şehriyâr-ı mülk-i Osmânî

Ne kasr ol kasr-ı âlî-baht-ı sultân-ı cihân-ârâ

Hümâyûn-ı tâli-i pertev-fürûz-ı zıll-i Yezdâni

Ne sultân ol şeh-i hüsrev-sipâh-ı milketârâ

Degül saff-ı niâlinde cihânın cümle rahşânı

Ne şeh ol dâver-i gerdûn habâb-ı âsmân-haşmet

Sezâdır bende-i dergâhı etse mihr-i rahşânı

Ne şeh ol şâh-ı vâlâ-rütbe dârû-yı felek-mesned

Ki zerrîn nal-i rahş-ı şevketidir mâh-ı nûrâni

Ne şeh ol şâh-ı İskender çeşm-i sultân Ahmed Han

Gubârdur ki vâlâsıdur kuhl-ı Sıfâhânî

Kudûm-i pâki verdikçe şeref bu cây-ı dil-cûya

Olur her bir taraf behcet-nümâ-yı zevk-i ruhâni

Ne cây ol Kâgıthâne ....

Hevâsından olur dil neşve-yâb-ı feyz-i Rabbâni

Ne cây ol cây-ı âşâyiş-nümâ-yı ehl-i istidâd

Nümâ-sâz etmede âb u hevâsı gülşen-i cânı

Zihi cân-ı safâ-ârâ-yı bahş u nüzhetgâh

Ki teşrîf eyleye sultân-ı heft iklîmi hâkâni

Görüp bu câyı şâyân-ı nigâh ragbet ü lutfu

Hemân bünyâdına bu kasrın etdi emr ü fermânı

Edip yani havâle uhde-i sadr-ı kerem-kâra

Yapıldı böyle bir kasr-ı hâvernâk-ı reşk-i sultâni

Ne sadr ol sâhib-i sadr-ı sadâret-i nazm-ı devlet

Odur hâlâ vezîr-i azâm u damad-ı şehriyârî

Vezîr-i azâm-ı deryâ-dil- hoş-âver-i inâm

Eder sîr-âb-ı lutfu teşnegân-ı cûd u ihsânı

Mekârim-pîşe İbrâhîm Pâşâ-yı kerem-haslet

Şumâr-ı vasfıdır hayret-fezâ-yı nev-i insâni

Cihân-nâdîde oldu böyle bir kasr-ı felek-fersâ

Ki olur hande-güşâ çerh-i gerdûn sakf-ı eyvânı

Nedir ol kasr-ı zerrîn kim şuâ-ı pertev-i nûru

Eder güm-geşte tahtü’l-arz hurşîd-i dırâhşânı

Ne kasr ol genc-i medfûn-serây-ı izz ü behcetdür

Tılısm-ı hikmet ile eylemiş ejder nigehbâni

Hümâ-yı lâne-sâz-ı evc-i ikbâl ü celâlindir

Mekân tutmuş kenâr-i bahri kân-ı dürr-i imkânı

Zer-endûz-ı makâr nigâhı nakş-ı pür-letâfetdür

Temâşâsında dem-beste olur mihr-i edâ Mâni

Nesîh-i zer-keşi haytü’ş-şuâ-i mihr-i devletdir

Nutâk-ı cüftü oldu şule bend-i şem-i nûrâni

Hemîşe bülbül-i dil nâme-sâz-ı bâg-ı vasfıdır

Hazân nâdîdedir bu kasr-ı ikbâlin gülistânı

Akıtdı lüle-i âb-ı mekârim çeşme-i cûdı 

Edip icrâ-yı himmet menbau’l-hayr-ı firâvânı

Sebilâsâ müselsel resm-i nev-îcâd-ı şâhidür

Başı mecrâ-yı ihsândır ayagı cûy-ı şâdâni

Eger bir cürasın nûş eylese Hızr âb-ı pâkinden

Olur lezzetinden dest-bûy-ı âb-ı hayvâni

Olur sâye-endâz-ı şeref-pîrâ-yı teşrîfi

Muhassal kasr-ı cennet şân olur o evsâf-ı şâyânı

Degildir encüm-i seyyâre yer yer eyledi icrâ

Kudûm-i şâh-ı zîşâna felek resm-i zer-nişânı

Tokutdu zer-kumâş-ı târ u pûd-ı mührünü hâver

Ederse makdem-i pâkine pây-endâz-ı erzâni

Degül evsâfı çün gâyet-pezîr-i midhat-i zâti

Duâ-yı devletiyle Afviyâ ver pâyânı

Hudâ zât-ı hümâyûnun hatâdan hıfz edip dâim

Ede hem hâk-i pâyın tûtiyâ-yı ayn-ı ayânı

Hudâ kasr-ı kerem-bünyânın âbâdân edip her dem

İçinde zevk ü ayş ile makar eyleye anı

Hudâ ârâyiş-i kasr-ı hümâyûnun edip müzdâd

Ola efzûnter ömr-i ebedle şevket ü şânı

Dahı şehzâdegân-ı nûr-ı çeşm-i saltanat-âbâd

Olup mahfûz-ı Yezdânî olalar devlet-i unvâni

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safayî Efendi Tezkire-i Safayî. Ankara: AKM Yay. 431.

Târih-i velâdet-i şehzâde Numân

Mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün

Hıdıvv-i dâdger sultân-ı heft-iklîm-i hâkâni

Hümâyûn-baht-ı eslâf-ı mülûk-ı saltanat-pîrâ

Cenâb-ı Hazret-i Han Ahmedü’s-sâlis şeh-i âlem

Zamân-ı devletidir mâye-bahş-ı râhat-ı dünyâ

O şâhenşâh-ı vâlâ-kadr-i evreng-i saâdet kim

Gubâr-ı dergehidir tûtiyâ-yı dîde-i Dârâ

Vücûda geldi yani sulb-i pâkinden beşâretler

Arîkü’z-zât bir şeh-zâde-i memdûh u müstesnâ

Tulû etdi yine burc-ı şerefden ol kamer-talât

Göründü matlau’l-iclâlden bir mâh-ı bedrâ

Ruh-ı pürtâbı tan-endâz-ı şems-i evc-i izzetdir

Cebîn-i tâbnâki gurre-i garrâ-yı devlet-zâ

Olup yümn-i kudümü bâis-i ârâyiş-i âlem

Tonatdı çârsûde dehri şevkinden bütün dünyâ

Zihi hayru’l-kudûm-ı behcet-ârâ-yı asâlet kim

Cihân oldu neşet-efzâ-yı şevk-âşûb-ı ser-tâ-pâ

Nice evlâd-ı emcâd ile olunup şevketi müzdâd

Zamân-ı ömr-i tâbiiyi İlâhi ede istifâ

Duâ-yı devletin edip dedi târîhini Afvî

Ede şeh-zâde Numânı muammer ayn ile Mevlâ sene 1135

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safayî Efendi Tezkire-i Safayî. Ankara: AKM Yay. 431.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ahmet Rasimd. 1865 - ö. 21 Eylül 1932Doğum YeriGörüntüle
2Alus, Sermet Muhtard. 28 Mayıs 1887 - ö. 20 Mayıs 1952Doğum YeriGörüntüle
3DERVÎŞ, Es-Seyyid Dervîş Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1824Doğum YeriGörüntüle
4Ahmet Rasimd. 1865 - ö. 21 Eylül 1932Doğum YılıGörüntüle
5Alus, Sermet Muhtard. 28 Mayıs 1887 - ö. 20 Mayıs 1952Doğum YılıGörüntüle
6DERVÎŞ, Es-Seyyid Dervîş Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1824Doğum YılıGörüntüle
7Ahmet Rasimd. 1865 - ö. 21 Eylül 1932Ölüm YılıGörüntüle
8Alus, Sermet Muhtard. 28 Mayıs 1887 - ö. 20 Mayıs 1952Ölüm YılıGörüntüle
9DERVÎŞ, Es-Seyyid Dervîş Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1824Ölüm YılıGörüntüle
10Ahmet Rasimd. 1865 - ö. 21 Eylül 1932MeslekGörüntüle
11Alus, Sermet Muhtard. 28 Mayıs 1887 - ö. 20 Mayıs 1952MeslekGörüntüle
12DERVÎŞ, Es-Seyyid Dervîş Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1824MeslekGörüntüle
13Ahmet Rasimd. 1865 - ö. 21 Eylül 1932Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Alus, Sermet Muhtard. 28 Mayıs 1887 - ö. 20 Mayıs 1952Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15DERVÎŞ, Es-Seyyid Dervîş Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1824Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Ahmet Rasimd. 1865 - ö. 21 Eylül 1932Madde AdıGörüntüle
17Alus, Sermet Muhtard. 28 Mayıs 1887 - ö. 20 Mayıs 1952Madde AdıGörüntüle
18DERVÎŞ, Es-Seyyid Dervîş Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1824Madde AdıGörüntüle