AHÎ-ZÂDE, Abdülhalîm

(d. 1555/1556/963 - ö. 1604/1605/1013)
Kazasker, Kadı, Müderris, Hattat, Mütercim, Şair
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

963/1555 senesinde İstanbul’da doğdu. Tuhfe-i Hattâtîn’de künyesi Abdülhalîm Halîmî bin Mehemmed bin Nûrullâh bin Yûsuf olarak geçmektedir. Devrin önemli âlimlerinden ilim tahsil eden Ahî-zâde, müderrislik, kadılık ve kazaskerlik görevlerinde bulundu. Şairlik, hattatlık ve mütercimlik tarafları da bulunan çok yönlü bir zattır. Halîmî mahlasıyla şiirler yazmış olmakla birlikte divan tertip etmemiş yahut henüz divanı ele geçmemiştir.

Eserleri:

Şevâhidü’n-nübüvve Tercümesi: Molla Câmî’nin Hz. Muhammed’in peygamberlik delillerini anlattığı eserinin tercümesidir. Eserin tarafımızdan tespit edilen yirmi altı nüshası mevcuttur. Şevâhidü’n-nübüvve, Lâmi‘î Çelebi, İbrahim İbn Hızır, Senâ’î gibi mütercimler tarafından da tercüme edilmiş olmakla birlikte, bu eserin üslup itibarıyla en güzel çevirisi Ahî-zâde’ye aittir. Bunu Kâtip Çelebi de bildirmektedir:

Muhtasarü’d-dürer ve’l-gurer: Molla Hüsrev’in meşhur ve Osmanlı medreselerinde sıkça kullanılan eserinin muhtasarıdır. Ahî-zâde, bu eseri kendi medrese derslerinde kullanmak maksadıyla tertip etmiş olmalıdır.

Ta‘lîka ‘Ale’l-hidâye ve ba‘zı şürûhiha: Eserin bazı nüshaları Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir. (Esad Efendi Nu: 922, Hacı Beşir Ağa Nu: 199/448)

Bunlara ek olarak, Ahî-zâde’nin bazı eserlere haşiyeler yazdığı da bilinmektedir. Muhammet Selman Tüfekçioğlu yapmış olduğu tezde yukarıda bahsedilen eserler dışında Abdülhalim Efendi'nin fıkıh sahasında Hidâye Hâşiyesi, Fetavâ, Câmiu'l-fusuleyn Hâşiyesi, Eşbeh ve'n-Nezâir Hâşiyesi, Risâle fî Mefhûmi'l-Muhâlefe, Risâle fî Mebhasi'l-İstishâb, Risâle fi'l-müdde'î ve'l-Müdde'â Aleyh, el-Mesâilü'l-Fıkhiyye el-Mültekata, Tahkîku Mes'eletin min Mesâili't-Tatarhaniyye, Mu'ârada fî Mes'eleti'r-Radâ, İ'tirâz-ı Merhûm Abdülhalim Efendi, Devran ve Raks Hakkında Fetva isimli eserlerinin; tefsir alanında Enbiya, Ahzap ve Nur surelerinin bazı ayetlerinin tefsirine dair risalelerinin bulunduğunu, bunların haricindeyse Riyâzü's-sâdât fî İsbâti'l-Kerâmât li'l-Evliyâi Hâle'l-Hayât ve Ba'de'l-Memât, Risâle fi's-Sa'y ve'l-Batâle, Münşeât isimli eserlerden bahsedildiğini belirtmektedir. Aynı araştırmacı Ahîzâde'ye nispet edilen bazı eserlerin bulunduğunu da işaret etmektedir. (Tüfekçioğlu 2017: 11-15)

Kaynakça

Ahî-zâde. Şevâhidü'n-nübüvve Tercümesi. Süleymaniye Kütüphanesi Çelebi Abdullah Bölümü. Nu: 253.

Atâ’î (1268). Zeyl-i Şakâ’ik. İstanbul.

Bağdatlı İsmail Paşa (1955). Hediyyetü’l-Ârifîn. İstanbul.

Balcı, Rüştü (çev.) (2013). Kâtip Çelebi, Keşfü’z-zünûn. C. 3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

 Güleç, Hasan (1988). “Ahîzâde Abdülhalim Efendi”. İslam Ansiklopedisi. C. 1. İstanbul: TDV Yay. 548.

Müstakimzâde (1928). Tuhfe-i Hattâtîn. İstanbul.

Refan, Abdulhakm Thabit Mohammed (2016). Ahizade Abdülhalim Efendi'nin Tefsirle İlgili Risalelerinin Tahkiki ve Değerlendirilmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi.

Tüfekçioğlu, Muhammet Selman. (2017). Ahizade Abdülhalim Efendi'nin el-Fark Beyne'l-Müddeî ve'l-Müddeâ Aleyh Risâlesinin Tahkik ve Tahlili. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. ERDEM CAN ÖZTÜRK
Yayın Tarihi: 05.04.2014

Eserlerinden Örnekler

Şevâhidü'n-nübüvve Tercümesi'nden

Mukaddime

Nebî ve Resûl lafzlarınun ma’nâsı zikr ü tahrîr ve ana müte’allık olan umûrı tastîrdedür.

Rükn-i Evvel

Şol şevâhid ü delâ’il ve mu’cizât-ı celâ’il beyânındadur ki ol dürr-i yetîm, sadef-i ‘izz ü şeref rahm-i rahmet-i mihâr-ı mâderden çâder-i sipihr-i berîne vaz’-ı kadem celâlet tevâm itmedin nûr-ı zuhûrı âfâkda işrâk itmiş ola.

Rükn-i Sânî

Ol mu’cizât-ı bî-müdânînün şerh ü beyânı hakkındadur ki vücûd-ı pür-cûd sa’îd-i siyâdet nüvîdleri tutuk ufk-ı butûn ve verâ’-i astâr-ı esrârına Hâlık- bî-çünden zâhir ü bedîd oldıkları zamân-ı sa’âdet-i Kur’ân’dan ber-sa’âdet efserleri tâc-ı sa’âdet-intâc bi’s ü irsâl ve eklîl-i celîl risâletle ta’zîm ü iclâl oldıkları hâl-i sa’âdet-mâle gelince zuhûr itmiş ola.

Rükn-i Sâlis

Hakkıla bâtıl mâbeynini fârika olan umûr-ı hârikadan ol umûr-ı sâtı’u’n-nûr kâtı’u’z-zuhûr beyâniçün ma’kûddur ki zamân-ı bi’s ü irsâlden târîh-i Hicret-i sa’âdet encâmlarına dek ki mebde’-i tevârîh-i İslâmda zuhûr bulmış ola.

Rükn-i Râbi’

Şol delâ’il-i sa’âdet mahâyil ve şevâhid-i celîletü’l-fezâ’il beyânındadur ki zamân-ı Hicret’den avân-ı hicrâna ve vakt-i muhâceret-i evtândan hîn-i terk-i ‘âlem-i ebdâna dek zuhûr ide.

Ol cümleden biri oldur ki enbiyâ-i Benî İsrâ’îl’den Şu’yâ ‘aleyhi’s-selâm buyurmışdur ki iki râkib gördüm ki rûy-ı zemîn anlarun yüzi nûrı ile münevver oldı. Biri hımâra binmiş idi ve biri cemele rükûb itmiş idi. Hımâra râkib olan ‘İsâ ‘aleyhi’s-selâmdur ve cemele süvâr olan Muhammed salla’llâhu te’âlâ ‘aleyhi ve sellemdür.

Ve yine nakl olunur ki yâ kavm, ol ba’îre süvâr olmış gördüm ki Muhammed’ün salla’llâhu te’âlâ ‘aleyhi ve sellem sûret-i zîbâ ve şekl-i pür-hüsn ü behâsını kamer gibi ziyâda ya’nî nûrâniyyetde hadden ziyâde gördüm, diyü buyurmışlar.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Koçak, Serdard. 15 Ağustos 1961 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Orbay, Kemalettin Şükrüd. 1878 - ö. 27 Nisan 1940Doğum YeriGörüntüle
3SABÎH, Ali Ağad. ? - ö. Nisan-Mayıs 1722Doğum YeriGörüntüle
4Koçak, Serdard. 15 Ağustos 1961 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Orbay, Kemalettin Şükrüd. 1878 - ö. 27 Nisan 1940Doğum YılıGörüntüle
6SABÎH, Ali Ağad. ? - ö. Nisan-Mayıs 1722Doğum YılıGörüntüle
7Koçak, Serdard. 15 Ağustos 1961 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Orbay, Kemalettin Şükrüd. 1878 - ö. 27 Nisan 1940Ölüm YılıGörüntüle
9SABÎH, Ali Ağad. ? - ö. Nisan-Mayıs 1722Ölüm YılıGörüntüle
10Koçak, Serdard. 15 Ağustos 1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Orbay, Kemalettin Şükrüd. 1878 - ö. 27 Nisan 1940MeslekGörüntüle
12SABÎH, Ali Ağad. ? - ö. Nisan-Mayıs 1722MeslekGörüntüle
13Koçak, Serdard. 15 Ağustos 1961 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Orbay, Kemalettin Şükrüd. 1878 - ö. 27 Nisan 1940Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15SABÎH, Ali Ağad. ? - ö. Nisan-Mayıs 1722Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Koçak, Serdard. 15 Ağustos 1961 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Orbay, Kemalettin Şükrüd. 1878 - ö. 27 Nisan 1940Madde AdıGörüntüle
18SABÎH, Ali Ağad. ? - ö. Nisan-Mayıs 1722Madde AdıGörüntüle