Ahmet Hidayet Reel

Pertev Şevket, Nuri Tevfik, Hadiye İclal, Şehir Uşağı
(d. 1895 / ö. 1971)
Gazeteci, Yazar
(Polisiye – Bilim Kurgu / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ahmet Hidayet Reel ortaokulu Ayasofya Merkez Rüştiyesi ile İstanbul Lisesi orta kısımında, liseyi Hadika-i Meşveret İdadisi'nde, üniversiteyi İstanbul Darülfünunu Edebiyat bölümünde okudu. Üniversite yıllarında Beşiktaş İttihad ve Terakki Mektebi ile Darüşşafaka Lisesi'nde Türkçe öğretmenliği yaptı. Kurtuluş Savaşı'nda millî hükümete destek vermek için Ankara'ya gitti. Bu sırada İkdam gazetesine muhabirlik yaptı. Lozan Konferansı görüşmeleri sırasında Ankara'da yayımlanan Öğüt gazetesinin temsilcisi olarak Lozan'da bulundu. Daha sonra Viyana'da Türk Basın Bürosunun şefliğini yürüttü. 1924 yılında Berlin Büyükelçiliği üçüncü katipliği, 1925 yılında Belgrat Büyükelçiliği ikinci katipliği, 1926 yılında ise Softa Büyükelçiliği ikinci katipliği ile konsolos vekilliği görevlerini yerine getirdi. 1931-1955 yılları arasında Kadıköy Fransız Saint Joseph ve Darüşşafaka liselerinde tarih ve coğrafya öğretmenliği yaptı. Çok iyi derecede Fransızca ve Almanca bilen Reel, uzun yıllar çeşitli gazetelerde çalıştı. Çok sayıda öykü çevirisi gazete ve dergilerde yayımlandı. Bu çevirilerin bir kısmı polisiye hikâyelerden meydana gelmektedir.

Ahmet Hidayet'in basın hayatıyla ilişkisi, babası Tahir Efendi'nin 1908 yılında bir basımevi kurmasıyla başlar. İstanbul Lisesi'nde öğretmeni olan Şahabettin Süleyman ise onun sanat ve edebiyata yönelmesinde etkili olmuştur. Henüz on beş yaşındayken Şahika dergisinde "Gülden Kelebeğe" (1910) başlıklı bir yazısı yayımlanır. 1911'de Tercüman-ı Hakikat için çeviriler yapmaya ve hikâyeler yazmaya başlar. İstanbul Üniversitesi'ne devam ettiği yıllarda Servet-i Fünûn dergisinde dünya edebiyatı ve çeşitli toplumsal sorunlar hakkında yazıları yayımlanır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Halit Fahri, Salih Zeki, Faruk Nafiz ve Yusuf Ziya ile birlikte "Nayiler" adında bir edebi akım içinde yer alır; bu yeni edebi akım içinde Batı edebiyatından çeviriler yapmayı ve eleştiri yazıları yazmayı üstlenir. 1921 yılında İleri gazetesinde "Şehir Uşağı" imzasıyla fıkralar, kendi imzasıyla da "Edebi Musahabe" başlığı altında makaleler yazar. 1922'de Yunan işgali üzerine İkdam gazetesine yazdığı mektuplar sansür engeline rağmen tarihi değer taşımaktadır.

Ahmet Hidayet Reel 1924-1926 yılları arasında Avrupa'da çeşitli büyükelçilik görevlerinde bulunduğu sırada da gazeteciliği bırakmayarak "Mehmet Süleyman" ismiyle İstanbul'da yayımlanan Milliyet ve Millet gazetelerine bulunduğu ülkelerin sosyal, siyasal durumunu anlatan mektuplar gönderir. 1927'den sonra Milliyet, Son Saat, İkdam, Politika gazetelerinde; 1930 yılından sonra ise Cumhuriyet gazetesinde kendi ismi ve "Nuri Tevfik" imzasıyla fıkraları, makaleleri, hikâyeleri yayımlandı. "Hadiye İclâl" imzasıyla ise kadın, moda ve çocuk yazıları yazdı.

Eserlerinde İstanbul kent hayatından çeşitli izlenimlerini aktaran Ahmet Hidayet Reel, İstanbul'un gündelik hayatını sokakları, pazarları, dükkanları ve satıcılaryla, evlerinin iç ve dış halleriyle esprili bir dille anlatmıştır. Yerel malzemeyi ayrıntılarıyla ele alan yazarın hikâyelerinde olay örgüsü sadedir. Kaleme aldığı birçok eser gazete ve dergi sayfalarında kalmıştır. Erol Üyepazarcı'nın aktardığına göre, Reel'in 1932 yılında Yankesiciler Kraliçesi adlı bir kitabı yayımlanmıştır. Bununla birlikte, bu kitap Pertev Şevket'in 1928 yılında Arap harfleriyle çeviri bir eser olarak yayımlanan kitabı ile aynıdır. Bu durumda Pertev Şevket imzasının, Reel'in bir takma adı olduğu anlaşılmaktadır. Yazar, bir dolandırıcılık olayını yabancı kahramanlarla anlatarak eseri sanki bir çeviri esermiş gibi bastırmış, bundan dört yıl sonra ise aynı eseri Latin harfleriyle ve kendi adıyla yeniden yayımlamıştır. Reel'in 1943 yılında Kanaat Kitabevi yayınları arasında yer alan Macera Peşinde adında çocuklar için yazılmış bir polisiye hikâyesi daha bulunmaktadır (Üyepazarcı 2006: 294).

Kaynakça

Işık, İhsan (2006). Resimli ve Metinli Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi. Ankara: Elvan Yayınları. C.7. s.3033.

Üyepazarcı, Erol (2006). Korkmayınız Mister Sherlock Holmes! Türkiye'de Polisiye Romanın 125 Yıllık Öyküsü (1881-2006). İstanbul: Oğlak Yayınları.

Yazar, Mehmet Behçet (1999). Edebiyatçılar Alemi: Edebiyatımızın Unutulan Simaları. Haz. Mustafa Everdi. Ankara: 21. Yüzyıl Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. BANU ÖZTÜRK
Yayın Tarihi: 09.07.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Yankesiciler Kraliçesi- / İstanbul1932Roman
Macera PeşindeKanaat Kitabevi / İstanbul1943Hikâye

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Öztaş, Mahird. 19 Aralık 1951 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Münir Hayri Egelid. 1903 - ö. 25 Ekim 1970Doğum YeriGörüntüle
3FAHRÎ, Hacı Fahreddîn Efendid. ? - ö. 1861 ds.Doğum YeriGörüntüle
4FETHÎ, Fethî Müdütd. 1895 - ö. 1978Doğum YılıGörüntüle
5ENGİN, İskender Hakid. 1895 - ö. 02 Şubat 1970Doğum YılıGörüntüle
6HAKKI YORGANSIZ/YORGANSIZ HAKKI/YORGANSIZ/BAYRAKTAR HAKKI ÇAVUŞ/HAKKI ÇAVUŞ/BAYRAKTAROĞLU/YORGANSIZOĞLU/YORGANSIZ HAKKI ÇAVUŞ/ÇAVUŞ, Hakkı Bayraktard. 1898,1894,1895,1889 (?) - ö. 17.02.1964Doğum YılıGörüntüle
7Arseven, Celal Esatd. 1875 - ö. 13 Kasım 1971Ölüm YılıGörüntüle
8CEFADARÎ, Mehmet Çetinkayad. 1895 - ö. 1971Ölüm YılıGörüntüle
9NALBANT İSHAK/İSHAK KEMALÎ, İshak Kemali Nalbantd. H.1330/M.1912 - ö. 01.04.1971Ölüm YılıGörüntüle
10Mehmet Önderd. 1 Mart 1926 - ö. 23 Ağustos 2004MeslekGörüntüle
11Ülkütaşır, M. Şakird. 14 Mart 1894 - ö. 30 Mayıs 1981MeslekGörüntüle
12Güreli, Naild. 13 Şubat 1932 - ö. 26 Ekim 2016MeslekGörüntüle
13Ümit, Ahmetd. 12 Temmuz 1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14M.Akil Koyuncud. Mart 1302/1886 - ö. 8 Mart 1977Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Özlem Ertand. 07 Şubat 1978 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SERVET BEYBABA, Ahmed Tevfikd. 1845 - ö. 1895Madde AdıGörüntüle
17Özzorluoğlu, Süleyman Tevfikd. 1861 - ö. 1939Madde AdıGörüntüle
18Pala, İskenderd. 8 Haziran 1958 - ö. ?Madde AdıGörüntüle