Ahmet Rıza

(d. 1858 / ö. 26 Şubat 1930)
Jön Türk liderlerinden, Türk siyaset adamı, yazar.
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

İstanbul'da doğdu. Beylerbeyi Rüştüyesi’ni bitirdikten sonra Galatasaray Mekteb-i Sultanisi’ne devam etti. Sonradan ihtida eden Avusturyalı bir kadın olan annesinin tesiriyle çocukluğundan itibaren Batı kültürüyle yetişti. Paris’e giderek Grignon Ziraat Mektebi’ni bitirdi. Bir süre ziraat memurluğu yaptı. Daha sonra Maarif Nezareti’ne geçti. Eğitim yoluyla köylüyü aydınlatmaya çalıştı. 1899 yılında tekrar Paris’e gitti. Paris’e gitmeden önce Auguste Comte’un fikirleriyle ilgilenen Ahmed Rıza, Paris’te Sorbonne Üniversitesi’nde pozitivizm derslerine devam etti. II. Abdülhamid’e, meşrutiyetin faydalarını anlatan lâyihalar yolladı.1892 yılında Jön Türkler Paris’te toplanmaya başladı ve Selanikli Dr. Nazım Bey, Ahmed Rıza’ya da kendi cemiyetlerine katılmasını teklif etti. 1895 yılında İttihatçıların yayın organı olan Meşveret gazetesinin başına geçti. Gazetenin ilk sayısında yayımladığı programla Avrupa Jön Türkleri’nin lideri konumuna geldi. Ancak İttihatçıların Mısır’da Mîzan gazetesini çıkartmasıyla bu konumu sarsıldı. Bazı konularda farklı düşündüğü için cemiyetle arası açıldı. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra İstanbul’a döndü. Mütareke döneminde Sultan Vahdedddin tarafından Âyan Meclisi üyesi yapıldı. 1919’da Paris’e giderek, Avrupa’da millî mücadele lehine bir kamuoyu oluşturmaya çalıştı. Lozan Antlaşması’nın imzalanmasından sonra Türkiye’ye döndü. 26 Şubat 1930 tarihinde İstanbul’da vefat etti (Ebüzziya, 1989: 124-127).

Kültürlü ve felsefî birikimi olan bir aydın olarak yazılarıyla eğitimin öneminden bahsetti ve kalkınma yolunun bilimden geçtiğini anlatmaya çalışan makaleler yazdı. Bazıları tarafından dinsizlikle suçlansa da her zaman İslâm dinini savunan yazılar yazdı. Islâhat, Osmanlı, Meşveret ve Şûrâ-yı Ümmet gibi süreli yayınlarda Türkçe, La Revue Occidentale ve Mechvéret dergilerinde Fransızca makaleler yayımladı. 1922 yılında yazdığı La Faillite morale de la politique Occidentale en Orient isimli eserinde, Batı dünyasının Türklere ve Müslümanlara bakış açısını yansıttı. Eser Batı kamuoyunda etki yarattığı gibi, Fransızca’dan Arapça’ya ve Türkçe’ye de çevrildi (Ebüzziya, 1989: 124-127). Batı medeniyetini ve İslâm dünyasının modernleşme süreçlerini entelektüel düzeyde analiz eden yazılar yazdı (Gün, 2016: 271-275).

Kaynakça

Ebüzziya, Ziyad (1989). "Ahmed Rızâ". TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: TDV Yayınları. 124-127.

Gün, Ömer (2016). "Ahmed Rıza'nın Batı Medeniyeti Algısı ve Modernleşme Düşüncesi". İNİF E-DERGİ. C. 1. S. 2. 260-293.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. ÖMER FARUK ATEŞ
Yayın Tarihi: 30.11.2019
Güncelleme Tarihi: 26.10.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Vazife ve Mesuliyet /Padişah ve Şehzadele? / Kahire1904Diğer
Vazife ve Mesuliyet/Asker, Matbaa-i Osmaniye, Kitaphane-i İslam ve Askeri? / İstanbul1907Diğer
Vazife ve Mesuliyet /Kadın? / Paris1911Diğer
La Crise'del' Orient (Buhran-ı Şark)? / Paris1907Diğer
Echos de Turquie (Türkiye Haberleri)? / Paris1920Diğer
Rehnuma-yı Sayyad (Avcılık Kılavuzu)Kırk Anbar Matbaası / İstanbul1876Diğer
La Faillite Morele de La Politique Occidentale en Orient (Batının Doğu Politikasının Ahlaken İflası)Üçdal Neşriyat / İstanbul1982Diğer
Meclis-i Mebusan ve Ayân Reisi Ahmed Rıza Bey’in Anıları? / İstanbul1988Hatıra

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Orhan Midhat Barbarosd. 1894 - ö. 27 Temmuz 1964Doğum YeriGörüntüle
2Mehmet Asaf Borsacıd. 20 Ekim 1874 - ö. 1961Doğum YeriGörüntüle
3EDÂYÎ, Kazzaz Bekir Çelebid. ? - ö. 1575-76Doğum YeriGörüntüle
4ZİHNÎ, Zülfikârd. 1858 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Ziya (Trabzon)d. 1858 - ö. 28 Ocak 1921Doğum YılıGörüntüle
6FURKAT, Zâkircân Hâlmuhammed oğlud. 1858 - ö. 1909Doğum YılıGörüntüle
7Hikmet Şevkid. ? - ö. 28 Nisan 1930Ölüm YılıGörüntüle
8KÂŞİF, Mehmetd. 1865? - ö. 1930?Ölüm YılıGörüntüle
9Mehmet Ziya Beyd. 1866 - ö. 27 Mart 1930Ölüm YılıGörüntüle
10Mehmet Babacand. 10 Aralık 1936 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Ayça Erkold. 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Lütfullah Sami Akalınd. 2 Kasım 1924 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Yağmur Atsızd. 4 Kasım 1939 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Süreyya Yusufd. 1923 - ö. 1977Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Emirhan Yenikid. 2 Mart 1909 - ö. 16 Şubat 2000Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ALİ RIZA, Ali Rıza Gökburund. 1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17RIZÂ, Zehr-i Mâr-zâde Seyyid Mehmedd. ? - ö. 1672Madde AdıGörüntüle
18Metin Celâld. 13 Mart 1961 - ö. ?Madde AdıGörüntüle