ÂKİF, Iydî-zâde Mustafa Âkif Efendi

(d. ?/? - ö. 1173/1759-60)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mustafa’dır. Amasya doğdu. Iydî mahlasıyla şiirler yazan Bayram Efendi’nin küçük oğlu olması sebebiyle Iydî-zâde sanıyla tanındı. Yalnız Râmiz Tezkiresi’nde (Erdem 1994: 210) Abdî-zâde olarak kaydedilmiştir. Babası Bayram Efendi, âlim ve fâzıl bir kişiliğe sahip olan ve II. Bayezid Medresesi’nde müderrislik yapan divan sahibi bir şairdir. Yine kardeşi Iydî-zâde Âtıf Ahmed Efendi de şair ve müderristir. Bunların dışında şairin oğlu ve torunu da âlimdir ve müderrislik yapmıştır. Iydî-zâdeler diye tanınan aileden birçok âlim ve müderris yetişmiştir. Âkif, Amasya müftülüğü görevinde bulundu. Hayatının sonlarına doğru müftülükten çekilerek Amasya’daki II. Bayezid Medresesi’nde müderrislik yaptı. 1173/1759-60 yılında Amasya’da vefat etti. Mezarı Amasya’dadır. “Geldi yetmiş üçünde emr-i irciʾî” mısrası şairin ölümüne tarihtir (Tuman 2001: 623).

Âkif Mustafa Efendi’nin mürettep bir Dîvân’ı ve Harîrî’nin Makâmât adlı eserini örnek alarak yazdığı otuz iki makamdan oluşan Bedî’a isminde bir eseri vardır. Sâlim, güzel söz söylemesini bilen bir şair olduğundan ve şiirdeki maharetinden bahsederken Arap şair “Harîrî kadar bu vadide kudreti vardır.” diyerek Âkif’in Bedî’a isimli eserinden bahsetmektedir. Bunlardan başka Osmanlı Müellifleri’nde şairin Makâsıd’a talikatı olduğu kayıtlıdır (Kurnaz-Tatçı 2000: 367).

Âkif Mustafa Efendi’den bahseden kaynakların tamamı onun hem âlimliğinin hem de şairliğinin iyi olduğu konusunda hem fikirdir. Şiirleri eşsizdir. Arapça ve Türkçe şiir söylemedeki başarısının yanı sıra nesirde de başarılıdır. 

Kaynakça

Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı, İnceleme-Tenkidli Metin-İndeks-Sözlük. Ankara: AKM Yay.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü'ş-Şu'arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Na’ilî: Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2.  Ankara: Bizim Büro Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.)  (2000). Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Müstakim-zâde Süleyman Sa’deddin (2000). Mecelletü’n-nisâb-Tıpkı Basım. Ankara: KB Yay.


Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İNCİNUR ATİK GÜRBÜZ
Yayın Tarihi: 10.08.2014
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Beyt

Zıdd-ı me᾽nûsunu kabz ise garaz hâk-i dile

Tohm-ı vîrâneyi ek nahl-i temennâ yerine

(İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü'ş-Şu'arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay. 479.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Hicabi Kırlangıçd. 31 Ocak 1966 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2AHMEDÎ, Tâceddîn İbrâhîm bin Hızırd. 1334-35 ? - ö. 1410’dan sonra?Doğum YeriGörüntüle
3NELMÎ, Tahsînd. 1871-72 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Hicabi Kırlangıçd. 31 Ocak 1966 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5AHMEDÎ, Tâceddîn İbrâhîm bin Hızırd. 1334-35 ? - ö. 1410’dan sonra?Doğum YılıGörüntüle
6NELMÎ, Tahsînd. 1871-72 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Hicabi Kırlangıçd. 31 Ocak 1966 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8AHMEDÎ, Tâceddîn İbrâhîm bin Hızırd. 1334-35 ? - ö. 1410’dan sonra?Ölüm YılıGörüntüle
9NELMÎ, Tahsînd. 1871-72 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10Hicabi Kırlangıçd. 31 Ocak 1966 - ö. ?MeslekGörüntüle
11AHMEDÎ, Tâceddîn İbrâhîm bin Hızırd. 1334-35 ? - ö. 1410’dan sonra?MeslekGörüntüle
12NELMÎ, Tahsînd. 1871-72 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Hicabi Kırlangıçd. 31 Ocak 1966 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14AHMEDÎ, Tâceddîn İbrâhîm bin Hızırd. 1334-35 ? - ö. 1410’dan sonra?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15NELMÎ, Tahsînd. 1871-72 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Hicabi Kırlangıçd. 31 Ocak 1966 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17AHMEDÎ, Tâceddîn İbrâhîm bin Hızırd. 1334-35 ? - ö. 1410’dan sonra?Madde AdıGörüntüle
18NELMÎ, Tahsînd. 1871-72 - ö. ?Madde AdıGörüntüle