ÂKİF, Iydî-zâde Mustafa Âkif Efendi

(d. ?/? - ö. 1759-60/1173)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mustafa’dır. Amasya doğdu. Iydî mahlasıyla şiirler yazan Bayram Efendi’nin küçük oğlu olması sebebiyle Iydî-zâde sanıyla tanındı. Yalnız Râmiz Tezkiresi’nde (Erdem 1994: 210) Abdî-zâde olarak kaydedilmiştir. Babası Bayram Efendi, âlim ve fâzıl bir kişiliğe sahip olan ve II. Bayezid Medresesi’nde müderrislik yapan divan sahibi bir şairdir. Yine kardeşi Iydî-zâde Âtıf Ahmed Efendi de şair ve müderristir. Bunların dışında şairin oğlu ve torunu da âlimdir ve müderrislik yapmıştır. Iydî-zâdeler diye tanınan aileden birçok âlim ve müderris yetişmiştir.

Âkif, Amasya müftülüğü görevinde bulundu. Hayatının sonlarına doğru müftülükten çekilerek Amasya’daki II. Bayezid Medresesi’nde müderrislik yaptı. 1173/1759-60 yılında Amasya’da vefat etti. Mezarı Amasya’dadır. “Geldi yetmiş üçünde emr-i irciʾî” mısrası şairin ölümüne tarihtir (Tuman 2001: 623).

Âkif Mustafa Efendi’nin mürettep bir Dîvân’ı ve Harîrî’nin Makâmât adlı eserini örnek alarak yazdığı otuz iki makamdan oluşan Bedî’a isminde bir eseri vardır. Sâlim, güzel söz söylemesini bilen bir şair olduğundan ve şiirdeki maharetinden bahsederken Arap şair “Harîrî kadar bu vadide kudreti vardır.” diyerek Âkif’in Bedî’a isimli eserinden bahsetmektedir. Bunlardan başka Osmanlı Müellifleri’nde şairin Makâsıd’a talikatı olduğu kayıtlıdır (Bursalı Mehmed Tâhir 2000: 367).

Âkif Mustafa Efendi’den bahseden kaynakların tamamı onun hem âlimliğinin hem de şairliğinin iyi olduğu konusunda hem fikirdir. Şiirleri eşsizdir. Arapça ve Türkçe şiir söylemedeki başarısının yanı sıra nesirde de başarılıdır. 

Kaynakça

Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı, İnceleme-Tenkidli Metin-İndeks-Sözlük. Ankara: AKM Yay.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü'ş-Şu'arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay.

Müstakimzâde Süleyman Sa’deddin (2000). Mecelletü’n-nisâb-Tıpkı Basım. Ankara: Kültür Bak. Yay.

Tuman, Mehmet Nail (2001). Tuhfe-i Na’ilî: Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. hzl. Cemal Kurnaz, Mustafa Tatcı. Ankara: Bizim Büro Yay.

Bursalı Mehmed Tâhir (2000). Osmanlı Müellifleri. C. 1. hzl. Cemal Kurnaz, Mustafa Tatcı. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İNCİNUR ATİK GÜRBÜZ
Yayın Tarihi: 10.08.2014

Eserlerinden Örnekler

Beyt

Zıdd-ı me᾽nûsunu kabz ise garaz hâk-i dile

Tohm-ı vîrâneyi ek nahl-i temennâ yerine

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü'ş-Şu'arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay. 479.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1BAHŞÎd. ? - ö. 1523Doğum YeriGörüntüle
2NEBZÎ, Mehmed/Muhammedd. 1712 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3İBRAHİM, İbrâhîm bin Ahmed el-Amasîd. ? - ö. 1590'dan sonraDoğum YeriGörüntüle
4BAHŞÎd. ? - ö. 1523Doğum YılıGörüntüle
5NEBZÎ, Mehmed/Muhammedd. 1712 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6İBRAHİM, İbrâhîm bin Ahmed el-Amasîd. ? - ö. 1590'dan sonraDoğum YılıGörüntüle
7BAHŞÎd. ? - ö. 1523Ölüm YılıGörüntüle
8NEBZÎ, Mehmed/Muhammedd. 1712 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9İBRAHİM, İbrâhîm bin Ahmed el-Amasîd. ? - ö. 1590'dan sonraÖlüm YılıGörüntüle
10BAHŞÎd. ? - ö. 1523MeslekGörüntüle
11NEBZÎ, Mehmed/Muhammedd. 1712 - ö. ?MeslekGörüntüle
12İBRAHİM, İbrâhîm bin Ahmed el-Amasîd. ? - ö. 1590'dan sonraMeslekGörüntüle
13BAHŞÎd. ? - ö. 1523Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14NEBZÎ, Mehmed/Muhammedd. 1712 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İBRAHİM, İbrâhîm bin Ahmed el-Amasîd. ? - ö. 1590'dan sonraAlan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16BAHŞÎd. ? - ö. 1523Madde AdıGörüntüle
17NEBZÎ, Mehmed/Muhammedd. 1712 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18İBRAHİM, İbrâhîm bin Ahmed el-Amasîd. ? - ö. 1590'dan sonraMadde AdıGörüntüle