AKLÎ, Tablîzâde Şeyh Ali Efendi

(d. ?/? - ö. 15 Aralık 1704/17 Şaban 1116)
divan şairi ve bestekâr
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Bursalıdır. İyi bir eğitim gördü. Bursa’da, Halvetî Debbâğzade Şeyh Mustafa Efendi’ye intisap etti. Sesi de güzel olduğundan reis-i zâkiri Mühtedî Yahyâ’dan ve devrin bazı değerli müzik adamlarından ders aldı ve ardından reis-i zâkirân oldu. Şeyhi vefat edince 1085/1674’te Bursa’da Narlı Tekkesi şeyhi Konevî es-Seyyid Şeyh Mehmed Efendi’nin hizmetinde bulundu. Fenarî Ahmed Paşa Zaviyesi’nde postnişin olan Mükahhal Derviş İsmail vefat edince Konevî Şeyh Mehmed Efendi’nin izniyle 1113/1701-02’de buraya şeyh oldu. Tuhfe-i Nailî’ye göre 17 Şaban 1116 / 15 Aralık 1704'te öldü. Sicill-i Osmanî’de verilen tarihin (17 Şaban 1118 / 24 Kasım 1706) yanlış olduğu belirtilir. Diğer kaynaklar da Tuhfe-i Nailî’de verilen tarihte birleşir. Ahmed Paşa Zaviyesi’ndeki görevi sırasında vefat eden Aklî, aynı zaviyenin yakınındaki Yeni yer Kabristanı’nda gömülüdür.

Mizahî tabiatlı, dostları arasında sevilen bir kişi olan Aklî’nin, on iki makam ve yirmi dört şubedeki besteleri zikir ehli tarafından bilinirdi. Neyzen ve bestekâr Aklî’nin binden fazla beste yaptığı rivayet edilir fakat bilindiği kadarıyla günümüze ulaşan eseri yoktur. Şu ana kadar divanına rastlanmayan Aklî, tarih söylemekte başarılı, mutasavvıf bir şairdir. Kaynaklarda şu iki tarihi kayıtlıdır:

eş-Şeyh Ebûbekir Efendi’nin vefatına düşürdüğü tarih

Endâmına uymaz yüri bu câme-i vahdet

Zâhid nemed-i ehl-i fenâ başka kesimdir (1077/1666-67)

(Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1998). İsmail Beliğ, Bursalı: Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişverân-ı Nâdiredân. Ankara. 164).


Mahmudzâde Mehmed Efendi’nin vefatına düşürdüğü tarih

Sâkin-i cennet-i firdevs ola Mahmûdzâde (1091/1680)

(Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1998). İsmail Beliğ, Bursalı: Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişverân-ı Nâdiredân. Ankara. 389).

 

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1998). İsmail Beliğ, Bursalı: Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişverân-ı Nâdiredân. Ankara. 495-96.

Akbayar, Nuri (hzl.). (1996). Mehmed Süreya, Sicill-i Osmanî. C. 1. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 229.

Arslan, Mehmet (hzl.) (1994). Mehmed Sirâceddin: Mecma’-ı Şu’arâ ve Tezkire-i Üdebâ. Sivas. 61-62.

Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri: Bursa Vefeyatnamelerindeki Şairlerin Biyografileri. Bursa: Asa Yay. 194-95.

Erdemir, Avni (1999). Anadolu Sahası Musikişinas Divan Şairleri. Ankara: Türk Sanatı ve Eğitimi Vakfı (TÜSAV) Yay. 47-48.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.). (2001). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay. 693.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şakaik-i Numaniyye ve Zeyilleri, Vekayiü’l-Fudalâ II-III. Şeyhî Mehmed Efendi. C. 4. İstanbul: Çağrı Yay. 413-14.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. FATMA BÜYÜKKARCI YILMAZ
Yayın Tarihi: 02.04.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün

Kâkül-i müşgînini dilber perîşân etmede

Bûy-ı zülfiyle cihânı anber-efşân etmede

Kanda açılsa gül-i ter dâmenin tutmakda hâr

Bülbül-i şeydâ hemân beyhûde efgân etmede

Bir kemân-ebrû cüvânın dâmına sayd oldu dil

Tîr-i dil-dûz-ı nigâhı günde bin kan etmede

Kaldılar hayrân u dem-beste tabîbân-ı zamân

Aklî-i dil-hastenin derdine dermân etmede

(Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri: Bursa Vefeyatnamelerindeki Şairlerin Biyografileri. Bursa: Asa Yay. 195; Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.). (2001).  Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay. 693.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MEDHÎ, Nûh-zâde Seyyid Mustafa Çelebid. ? - ö. 1680Doğum YeriGörüntüle
2RÂGIB, Ahmed Râgıb Efendi, Bursalıd. 1792-93 - ö. 1855-56Doğum YeriGörüntüle
3ÜFTÂDEZÂDE, Kutb İbrahim Sadık Efendid. 1581-82 - ö. 29 Ekim 1678Doğum YeriGörüntüle
4MEDHÎ, Nûh-zâde Seyyid Mustafa Çelebid. ? - ö. 1680Doğum YılıGörüntüle
5RÂGIB, Ahmed Râgıb Efendi, Bursalıd. 1792-93 - ö. 1855-56Doğum YılıGörüntüle
6ÜFTÂDEZÂDE, Kutb İbrahim Sadık Efendid. 1581-82 - ö. 29 Ekim 1678Doğum YılıGörüntüle
7MEDHÎ, Nûh-zâde Seyyid Mustafa Çelebid. ? - ö. 1680Ölüm YılıGörüntüle
8RÂGIB, Ahmed Râgıb Efendi, Bursalıd. 1792-93 - ö. 1855-56Ölüm YılıGörüntüle
9ÜFTÂDEZÂDE, Kutb İbrahim Sadık Efendid. 1581-82 - ö. 29 Ekim 1678Ölüm YılıGörüntüle
10MEDHÎ, Nûh-zâde Seyyid Mustafa Çelebid. ? - ö. 1680MeslekGörüntüle
11RÂGIB, Ahmed Râgıb Efendi, Bursalıd. 1792-93 - ö. 1855-56MeslekGörüntüle
12ÜFTÂDEZÂDE, Kutb İbrahim Sadık Efendid. 1581-82 - ö. 29 Ekim 1678MeslekGörüntüle
13MEDHÎ, Nûh-zâde Seyyid Mustafa Çelebid. ? - ö. 1680Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14RÂGIB, Ahmed Râgıb Efendi, Bursalıd. 1792-93 - ö. 1855-56Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ÜFTÂDEZÂDE, Kutb İbrahim Sadık Efendid. 1581-82 - ö. 29 Ekim 1678Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MEDHÎ, Nûh-zâde Seyyid Mustafa Çelebid. ? - ö. 1680Madde AdıGörüntüle
17RÂGIB, Ahmed Râgıb Efendi, Bursalıd. 1792-93 - ö. 1855-56Madde AdıGörüntüle
18ÜFTÂDEZÂDE, Kutb İbrahim Sadık Efendid. 1581-82 - ö. 29 Ekim 1678Madde AdıGörüntüle