Ali Ferruh (İBNÜRREŞAT)

İbnürreşâd, Ali Ferruh Bey, Ferruh Bey, Ferruh Ali Bey, Ferruh bin Reşad
(d. 5 Haziran 1865 / ö. 20 Ekim 1904)
şair, yazar, devlet adamı
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Rumeli Beylerbeyi, Kudüs Sancağı mutasarrıflarından bir Jöntürk olan Çürüksulu Kayazade Reşâd Paşa’nın ve Mısır Kapıkethüdası ricalinden İsmail Bey'in kızı ve üçüncü rütbeden Şevkat Nişanı ile ödüllendirilen Zâhiye Hanım'ın oğludur (BOA, 22/263).  1282/1865’te İstanbul’da doğan Ali Ferruh, Sıbyan, Rüşdiye, Çamurdanzâde Medresesi (Arapça) eğitimi aldı. Beyrut Fransız Mektebi’nde lise tahsilini tamamladıktan sonra, 1882’de Mülkiye Mektebi’nin yüksek kısmından mezun oldu. Paris’e giderek Ecole Libre des Sciences Politiques’in siyasi bölümünü bitirdi. Kozan Sancağı Tahrîrât Kalemi kâtipliği ile 1884’te devlet hizmetine girdi. Bir süre Adana Vilayeti Mektubî Kalemi kâtipliğinde bulunduktan sonra buradan diplomasi mesleğine geçerek Temmuz 1886’da Hariciye Nezareti Terceme Odası mülazımlığına tayin edildi. Şubat 1888’de Paris Sefareti 3. kâtipliğine, Ağustos 1892’de Londra Sefareti 2. kâtipliğine, Aralık 1893’te Bükreş Sefareti başkâtipliğine, 1894’te Petersburg Sefareti müsteşarlığına getirildi. Terfi ederek 1896’da Washington Sefirliği’ne atandı. Bu görevden sonra 1899’da Bulgaristan Fevkalade Komiserliği’ne nakledildi. Memuriyette Bâlâ rütbesinin 1. sınıfına yükselen Ali Ferruh, Osmanlı Devleti’nce Murassa Mecidî, Murassa Osmanî, İran Devleti tarafından 5. rütbeden Şîr ü Hurşîd, Fransa Devleti tarafından 4. rütbeden Academie Française ve 5. rütbeden Legion d’Honneur nişanları ile taltif edildi (Altuniş-Gürsoy 2002: 324). 20 Kasım 1904’te Sofya’da ansızın ve çok genç yaşta şeker hastalığından vefat etti. Cenazesi İstanbul’a getirilip Kadıköy’de Mahmud Baba Türbesi bahçesindeki babası Reşâd Paşa’nın mezarı yanına defnedildi. Ölümü İstanbul basınında ve kamuoyunda büyük üzüntüyle karşılandı.

Ali Ferruh; Fransızca, İngilizce ve Arapçaya kuvvetle vakıf olup Farsçadan da anlayan ayrıca mizaha eğilimli, zeki bir aydındı. Arkadaşı Ali Kemâl, Ömrüm adlı eserinde Ferruh’u zeki, zeki olduğu kadar da haylaz ve kendini, bilgisini yeteneklerini olduğundan fazla gösteren biri olarak anlatır. Yazdıklarının çoğunu boş sözler olarak niteler, onunla ilgili bazı anıları anlatır ve bu esnada Ferruh’un eserlerini değerlendirir (Özgül 2004: 103-107). İnci Enginün, Tanzimat sonrası yetişen ve Servet-i Fünûn dönemi şiir anlayışında hazırlayıcı rol oynayan yani iki güçlü edebiyat neslinin arasında kalan “Ara Nesil Şairleri”nin romantik ve santimantal bir şiir anlayışına sahip bir grup olduğunu söyler ve Ali Ferruh’u da bu gruba dâhil eder ve Abdülhalim Memduh ve Ali Ferruh’un Hâmit’i taklit ettiklerini ve çok yazdıklarını söyler (2006: 528). Ali Ferruh, Muallim Naci’nin şahsiyeti çevresinde Ukâz-ı Osmanî adıyla toplanan ve şiirlerini Saadet gazetesinde neşreden edebî zümreye karşı, şiirlerini İzmir’de Hizmet gazetesinde neşreden ve üyeleri arasında Ali Kemal, Memduh Sami ve Halid Ziya’nın da bulunduğu Ukâz-ı Şübbân adı altında toplanan edebî zümrenin de bir üyesidir.

Mecmua-i Muallim, Hizmet, Nihâl, Tercüman-ı Hakikat, Ümran, Mir'at-ı Âlem, Berk, Gülşen gibi periyodiklerde yazan ve eserlerinin çoğu basılmayan yazar, devrinde, hece vezni kullanılması konusunda şairleri yönlendiren ilk isimlerdendir (Özgül 2000, 23). Müstezad ile Terci-i Bend'i harmanladığı, manzum mensur karışık, dört bölümlük eseri Şâyân (Erdoğan 2009, 1210), Hamid etkisindedir. "Edebiyat-ı atiyyeyi teşkil" edeceklerden olduğuna inanılan (Abdülhalim Memduh 2013, 179-228) yazarın gelenekli metni Kerbelâ, devri için orijinallikler taşır ve takdir toplar (İnal 1999). Laklakiyyât-ı Edebiyye, mesnevi tarzındadır. Hûşeng, Şehname'den alınmış bir konudur ve beş fasıldan oluşan manzum-mensur bir eserdir. Üssü’l-Esâs, Türklerin İslam öncesi tarihlerinden de söz eden manzum bir tarihtir. Mısbâhu’s-Salâh - Vilâdet-i Peygamberî manzum mensur karışık olarak düzenlenmiş üç bölümlük bir mevliddir (Özkat 2015).

Basılmamış eserleri şunlardır:

1. Kerbelâ: İkinci kısım manzumdur.

2. Türab: Manzum.

3. Ziya Paşa: Manzum, tercüme-i hâl.

4. Rüşvet: Manzum.

5. Arz-ı Hakikat: Manzum.

6. İbnü’r-Reşâd: Manzum. Arada nesirler de vardır.

7. Taklib-i Elfaz: Mensur.

8. Safvân: Mensur.

9. İlham-ı Ensâb: Çeviri.

Kaynakça

Abdullah Memduh (2013). Tarih-i Edebiyyat-ı Osmaniyye. (hzl. Özcan Aygün). Edirne: Paradigma Akademi.

Altuniş, Gürsoy, Belkıs (2002). “Ali Ferruh”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi,. C. 1. Ankara: AKM.

Bursalı Mehmed Tahir (2000). Osmanlı Müellifleri I,II, III. (hzl.M. Tatcı, C. Kurnaz). Ankara: Bizim Büro.

Erdoğan, Mehtap (2009). "“Ali Ferruh’un Şâyân Adlı Eseri ve Bu Eser İçerisinde Yer Alan Terci-i Bend-Müstezad Nazım Şekliyle Yazdığı Bir Manzumesi”. Turkish Studies. (4)/8: 1189-1211.

İnal, İbnülemin Mahmud Kemal (1999). Son Asır Türk Şairleri. (hzl. Müjgan Cunbur). C. 1. Ankara: AKM.

Kerman, Zeynep (1977). "Ali Ferruh". Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 1. İstanbul: Dergâh.

Özgül, M. Kayahan (2000). Arayışlar Devri Türk Şiiri Antolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.

Özkat, Mustafa (2015). "Paris'te Yazılan Bir Mevlid: Misbâhü’s-Salâh". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 14: 93-166.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHTAP ERDOĞAN - DOÇ. DR. DİLEK ÇETİNDAŞ
Yayın Tarihi: 07.03.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Laklakıyyât-ı EdebiyyeMatbaa-i Ebuzziya / İstanbul1885Şiir
DevletKarabet ve Kasbar / İstanbul1886Şiir
HuşenkMahmet Bey Matbaası / İstanbul1887Tiyatro
ŞâyânMahmut Bey Matbaası / İstanbul1887Şiir
Mebâdî-i Hikmet-i AhlâkKarabet / İstanbul1887Çeviri
Üss'ül EsâsMahmut Bey Matbaası / İstanbul1888Şiir
Taklîb-i Elfâz yâhûd Mebâdî-i İştikâkMihran Matbaası / İstanbul1888Diğer
Kerbelâ? / Paris1888Şiir
Misbahü’s-Salâh Velâdet-i Peygâmberî? / Paris1889Şiir
Teşhîr-i EbâtılMihran / İstanbul1890Eleştiri

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ZEMÎNÎd. ? - ö. 1552Doğum YeriGörüntüle
2Yiğit, Evrend. 30 Mart 1978 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HASAN, Hasan Paşa, Rum Mehmed Paşa-zâded. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Şakir Muhammediyevd. 20 Mayıs 1865 - ö. 10 Kasım 1923Doğum YılıGörüntüle
5RAHMANî, Osmand. 1865 - ö. 1915Doğum YılıGörüntüle
6TEVFÎK NEVZÂD, İzmirlid. 1865 - ö. 1905Doğum YılıGörüntüle
7Vecihid. 1869 - ö. 1904Ölüm YılıGörüntüle
8TAŞÇI ALİ (USTA), Alid. H.1265/M.1849 - ö. H.1320/M.1904Ölüm YılıGörüntüle
9Abay,İ.Kunanbayevd. 1845 - ö. 06 Temmuz 1904Ölüm YılıGörüntüle
10ADVİYE BACI, Adviye Kocad. 1930 - ö. 17.10.1997MeslekGörüntüle
11Özer Revanoğlud. 1938 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Poyraz, Ahmet Mikdatd. 1871 - ö. 26 Aralık 1939MeslekGörüntüle
13Devrim, İzzet Melihd. 6 Haziran 1887 - ö. 15 Haziran 1966Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Salih Keramet Nigard. 20 Haziran 1885 - ö. 7 Mart 1987Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Hüseyin, Kazım Kadrid. 1870 - ö. 17 Ocak 1934Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ÂLÎ, Hekimoğlu Âlî Paşad. 4 Haziran 1689 - ö. 14 Ağustos 1758Madde AdıGörüntüle
17YANYATAN, Ali Bellid. 1923 - ö. 1990Madde AdıGörüntüle
18HÂLET, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullud. 1837 - ö. 1878Madde AdıGörüntüle