Ali Halim Neyzi

(d. 14 Mart 1927 / ö. 26 Haziran 2005)
Yazar, Çevirmen, Sunucu
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul'da doğan ve tam adı Ali Halim Neyzi olan yazar, 1946 yılında Robert Kolej'i bitirmiştir. 1949 yılında askerlik görevini yapmış, 1950 yılında ise evlenmiştir. 1955 yılında Harvard Üniversitesi İşletme Bölümü'nden mezun olmuştur. Okulu bitirdikten sonra Amsterdam'da işçilik, BBC radyosunda Türkçe çevirmenliği ve sunuculuk, TRT Ankara Radyosu'nda İngilizce çevirmenliği ve sunuculuk yapmıştır. 1950'den sonra sigortacılık işiyle uğraşan Ali Halim Neyzi, çocukluk döneminden ölümüne kadar yazıyla iç içe olmuştur. Henüz 12 yaşındayken yazdığı ilk romanı Sibirya Ormanlarında (1939), kendisinden habersiz bir şekilde dedesi Mehmet Ali Aynî tarafından yayımlanmıştır (Yalçın 2010: 755). Dönemin ünlü edebiyat dergilerinden Pazar Postası ve Vatan gazetesinde tiyatro eleştirileri yayımlanan yazar, Lyle Kessler'den yaptığı Çıkmaz Sokak Çocukları adlı çalışmasıyla Ankara Sanat Sevenler Derneği ödülünü, Damdakiler adlı oyunu ile ise İnönü Vakfı ödülünü almıştır. 1998 yılında eşinden ayrılmış ve Antalya'ya yerleşmiştir. Türkiye Yazarlar Sendikası üyeliği de yapan Neyzi, 26 Haziran 2005 tarihinde vefat etmiştir (Işık 2004: 1325).

Roman, tiyatro, anı, şiir olmak üzere çeşitli türlerde eserler veren ve çok yönlü bir edebî şahsiyete sahip olan Ali Halim Neyzi, eserlerinde genellikle anılarından beslenen bir yazardır. Hüseyin Paşa Çıkmazı No. 4 adlı romanında çocukluğunun İstanbul'unu ailece yaşadıkları köşk merkezinde anlatır. Köşkte yaşayan sekiz kişi ve köşk çalışanlarının yaşamları, duygu ve düşünceleri yaşanmışlıklardan esinlenmiş olmanın da etkisiyle sıcak ve samimi bir üslûpla işlenir. Yazarın anılarından beslenen bir diğer eseri Neyzi ile Meyzi'de, anne ve babasının yaşadığı aşk anlatılırken Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde yaşanan sosyal değişimlere tanıklık edilir. Pafe'de çocukluğunun geçtiği köşkteki evlatlıkları, bir evlatlığın ağzından romana dönüştürür. Ali H. Neyzi'nin köy hayatını anlattığı, ağalık ve eşkıyalık konusunu işlediği Çoban romanı, yazarın sadece kent insanını değil, köy insanını da başarılı bir şekilde anlattığını gösteren eseridir. Gökdelen romanı zengin bir iş adamının hayatının evrelerini, beklentilerini, amaçlarını irdeleyen bir eserdir. Bir İstanbul romanı olan Işık, İstanbul'un zengin semtlerinden yoksul semtlerine birçok çevreden çok çeşitli insan manzaralarının ve bu insanlar içinde bir kadının ruhsal çöküşünün derinlemesine tahlil edildiği bir romandır. Dadı'da iki kadın arasında kalan bir erkeğin aşk çıkmazını, nehir roman tarzında yazdığı ve iki ciltten oluşan Beyzade-Paşazade romanında 1890'lardan başlayarak yaklaşık bir asırlık süreci, sosyal ve kültürel değişim/dönüşümler merkezinde bireylerin iç dünyalarını anlatır. Alma Mater, yazarın İkinci Dünya Savaşı yıllarına denk gelen Robert Kolej dönemini ve ilk gençlik yıllarını; Dost Mektupları ise Alma Mater'in devamı olarak kolejden mezun olan gençlerin hayata tutunma çabalarını içerir.

Uzatmalı Sevgiliye Mektuplar adlı yazarının denemelerinin toplandığı kitap daha çok aşk, ve sevgi izlekleri üzerine yoğunlaşır. Ali H. Neyzi, Alas Hatun oyununu Dede Korkut hikâyelerinden esinlenerek yazar. Tek kişilik bir oyun olan Mektuplar'da iki aktristin birbirlerine yazdıkları mektuplar aracılığıyla hayatlarına yer verilir. Yazarın Robert Kolej günlerinde tanıdığı Mme. Bella ve eşi Allen'in anlatıldığı eser anıların beslediği bir oyundur. Üç ciltten oluşan Lara Feneri serisi yazarın anılarından meydana gelir. Söz konusu eser 20. yüzyıl Türkiye'sinin toplumsal değişim sürecine ayna tutar. Ali H. Neyzi, Shakespeare'in V. Henry, Aşkın Çabası Boşuna, Kral 3. Richard, Kral John, Titus Andronicus adlı oyunlarını; Michael Almaz'ın Kafka'nın Kadınları, Mark Rozovsky'nin Kafka: Baba ve Oğul, Alan Benett'in Kafka'nın Şeyi ve David Mamet'in oyunlarını Türkçeye kazandırmıştır.

Yazar kimliğiyle ön plana çıkan Ali H. Neyzi'nin şiirleri de mevcuttur. Bölüm Bölüm: Şiirler adını taşıyan kitapta bir araya getirilen şiirlerde, romanlarda olduğu gibi geçmişe özlem teması ön plandadır. Tabiat ve aşk ise geçmişe özlemden sonra en çok işlenen temalardır. Şiirler genellikle serbest nazımla kaleme alınmıştır.

Ali H. Neyzi, eserlerinde günlük konuşma dilini, zengin çağrışımlar, eserdeki kişilerin sosyal statüsü ve işlenen tema gereğince şekillendirerek kullanmıştır. Eserlerinin ana kaynağını anıların oluşturması üslubu etkilemiş, okuyucuyu hemen etkisi altına alan, içten bir üslup benimsenmiştir. Özellikle romanlarında bilinç akışı tekniğine sıklıkla başvurulur.

Kaynakça

Işık, İhsan (2004). "Neyzi, Ali H.". Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi. C. 2. Ankara: Elvan Yayınları. s. 1325.

Yalçın, Murat (Ed.) (2010). "Neyzi, Ali H.". Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 755.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ YAVUZ SİNAN ULU
Yayın Tarihi: 24.09.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Sibirya Ormanlarında? / İstanbul1939Roman
Sigorta EğitimiYenilik Basımevi / İstanbul1960Araştırma
Kaza Sigortaları Kaideleri ve TatbikatıYenilik Basımevi / İstanbul1964Araştırma
Çıkmaz Sokak Çocukları? / İstanbul1980Çeviri
Meyzi ile NeyziKaracan / İstanbul1983Roman
Alma MaterKaracan / İstanbul1984Roman
DadıKaracan / İstanbul1984Roman
Evlatlık Bir Kızın Gizli Güncesi: PafeAğaoğlu Yayınevi / İstanbul1985Roman
Uzatmalı Sevgiliye MektuplarAnadolu Yayıncılık / İstanbul1986Deneme
IşıkDizerkonca Matbaası / İstanbul1986Roman
Dost Mektupları? / İstanbul1987Roman
DamdakilerYazar / İstanbul1987Tiyatro
Mahir Bir Teröristin Yaşam ÖyküsüYanar / İstanbul1988Biyografi
Beyzade - PaşazadeYanar / İstanbul1991Roman
ÇobanCem Yayınevi / İstanbul1992Roman
David Mamet - Toplu Oyunları (Oleaanna, Glengarry Glen Ross, Tiyatroda Bir Yaşam, Şal)Mitos Boyut Yayınları / İstanbul1994Çeviri
Titus AndronicusMitos Boyut / İstanbul1995Çeviri
Toplu Oyunları 1 (Alas Hatun, Yardirektörün Eşi, Mektuplar)Mitos Boyut Yayınları / İstanbul1997Tiyatro
Benim SigortacılarımDünya Yayınları / İstanbul1998Roman
Aşkın Çabası BoşunaMitos-Boyut Yayınları / İstanbul2002Çeviri
V. HenryMitos Boyut Yayınları / İstanbul2002Çeviri
Shakespeare OyunculuğuTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul2002Çeviri
Lara Feneri I: Çakıp Sönen AnılarTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul2003Hatıra
Kral JohnMitos Boyut Yayınları / İstanbul2003Çeviri
Lara Feneri II: Çakıp Sönen AnılarTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul2004Hatıra
Kral III. RichardMitos-Boyut Yayınları / İstanbul2004Çeviri
Tiyatrodan Gösteri Sanatlarına: Tiyatronun Başlangıcı ve Geçirdiği EvrelerMitos Boyut Yayınları / İstanbul2004Araştırma
GökdelenCem Yayınevi / İstanbul2005Roman
Hüseyin Paşa Çıkmazı No. 4Cem Yayınevi / İstanbul2005Roman
Lara Feneri III: Çakıp Sönen AnılarTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul2005Hatıra
Gönüllü SürgünCem Yayınevi / İstanbul2005Hatıra
Bölüm BölümMitos Yayınları / İstanbul2007Şiir
Kafka OyunlarıMitos Boyut Yayınları / İstanbul2011Çeviri

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Tulgar, Ahmetd. 26 Nisan 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2VAHÎD, Dilâver Ağa-zâde Ömer Vahid Efendid. ? - ö. 1758-59Doğum YeriGörüntüle
3Nurcan Toprakd. 1977 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ALİ ŞAHİNd. 1927 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5KARAŞAHİN, Şahin Karaşahind. 1927 - ö. 2006Doğum YılıGörüntüle
6İSKÂNÎ, Kazım Çuhadard. 1927 - ö. 1976Doğum YılıGörüntüle
7Ahmet Tufan Şentürkd. 12 Mayıs 1924 - ö. 9 Mayıs 2005Ölüm YılıGörüntüle
8İSKENDER, İskender Akkuşd. 1925 - ö. 30.09.2005Ölüm YılıGörüntüle
9Raif Aybard. 1915 - ö. 8 Ocak 2005Ölüm YılıGörüntüle
10İnam, Ahmetd. 15 Ağustos 1947 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Ayşe Şasad. 1 Ocak 1941 - ö. 16 Haziran 2014MeslekGörüntüle
12Halit Kıvançd. 18 Şubat 1925 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Zafer Sönmezd. 1950 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Yemni, Sadıkd. 2 Ocak 1951 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Tar, Süleyman Şahind. 1914 - ö. 31 Ocak 1990Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16GAZİZADE/MOLLA BOZO, Mehmet Alid. 1883 - ö. 1947Madde AdıGörüntüle
17ALİ DAYId. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ALİ ÇAVUŞ, Ali Baltad. 1917 - ö. 14. 05. 1985Madde AdıGörüntüle