ALİ HAYDAR SÜMER

(d. ? / ö. ?)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ali Haydar Sümer, Trabzon’un Of ilçesine bağlı Zevait köyündendir. “Heyelan” ya da “Of Seylap Destanı” adlı destanı, Of’ta 1929 yılındaki sel (heyelan) felaketi üzerine yazmıştır. Duman, hakkında fazla bilgi edinilemediğini (1995: 71; 2011: 276-277) belirtir. Mehmet Akif Bal, Kronolojik Trabzon Tarihi adlı eserde bu sel olayına 5 Temmuz 1929 tarihi başlığı altında yer verir. Bu olay, “Of ve Sürmene ilçelerinde sel ve heyelan olayları yaşandı" şeklinde tarihi kayıtlara geçer (Bal 2013: 414-415). Âşığın şiirinde bu olay “Haziren 24 oldu bu afet” (2009 Bal 505) şeklinde kayıtlıdır. Âşığın bu şiirde geçen “Nefs-i Of’a oldu böyle zulümat/ Of haline bakın tarümar oldu/ Solaklı Deresi ne hâle döndü” sözleri bu tarihi bilgiyi destekler niteliktedir. Ayrıca Heyelan Destanı’nda âşık, “Hicretten döneli on yıl olmadan” derken bu heyelanın 1929’da olduğu düşünüldüğünde âşığın 1919 yılı civarında seferberlikten döndüğü çıkarılabilir ki “Umumi Harp Destanı" adlı şiirini de seferberlikte yazdığı anlaşılmaktadır. Âşığın ne zaman nerede öldüğü de bilinmemektedir.

Mehmet Akif Bal, şiir antolojisi çalışmasında Ali Haydar Sümer’in “Umumi Harp Destanı” başlıklı şiirine yer vermiştir. Rus harbinin tasvir edildiği bu şiirde şairin üslubu canlıdır, şiir beyit nazım birimi ile kaleme alınmıştır (Bal 2009: 554). Mustafa Duman ise, Necati Balaşoğlu’ndan alıntıladığı âşığın “Heyelân Destanı” adlı şiirine yer verir (Duman 1995: 71-72). Ayrıca Duman, Trabzon Halk Kültürü adlı eserinde “Trabzon Yöresinde Meydana Gelen Heyelan Felaketleri Üstüne Söylenmiş Destanlar” adlı eserinde bu şiire de yer verir (Duman 2011: 276-277). Bu şiirde âşık, ağıt üslubuna ve canlı tasvirlere başvurur. Nazım birimi dörtlük olan bu şiirin dili sade ve anlaşılırdır. Ali Haydar Sümer’in her iki şiiri de Türk kültür tarihi ve sözlü tarih araştırmaları açısından önemlidir.

Kaynakça

Bal, Mehmet Akif (2009). Bir Şiirdir Trabzon Osmanlıdan Günümüze Trabzon Şiir Antolojisi. Ankara: Cantekin Matbaa.

Bal, Mehmet Akif (2013). Kronolojik Trabzon Tarihi. İstanbul: Enes Basın Yayın ve Matbaacılık.

Balaşoğlu, Necati (1946). Karadeniz Destan ve Deyişleri. İstanbul: Sebat Basımevi.

Duman, Mustafa (1995). Trabzon Halk Şairleri. İstanbul: Anadolu Sanat Yay.

Duman, Mustafa (2011). Trabzon Halk Kültürü. İstanbul: Heyamola Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. EMİNE ÇAKIR
Yayın Tarihi: 27.08.2019
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Bedri Rahmi Eyuboğlud. 1913 - ö. 21 Eylül 1975Doğum YeriGörüntüle
2FEVZÎ, Kırımî Damadı Ahmed Fevzî Efendid. ? - ö. 1745-46Doğum YeriGörüntüle
3MAHNİDA AHMET, Ahmet Hamdi Durgund. 1903 - ö. 1962Doğum YeriGörüntüle
4Bedri Rahmi Eyuboğlud. 1913 - ö. 21 Eylül 1975Doğum YılıGörüntüle
5FEVZÎ, Kırımî Damadı Ahmed Fevzî Efendid. ? - ö. 1745-46Doğum YılıGörüntüle
6MAHNİDA AHMET, Ahmet Hamdi Durgund. 1903 - ö. 1962Doğum YılıGörüntüle
7Bedri Rahmi Eyuboğlud. 1913 - ö. 21 Eylül 1975Ölüm YılıGörüntüle
8FEVZÎ, Kırımî Damadı Ahmed Fevzî Efendid. ? - ö. 1745-46Ölüm YılıGörüntüle
9MAHNİDA AHMET, Ahmet Hamdi Durgund. 1903 - ö. 1962Ölüm YılıGörüntüle
10Bedri Rahmi Eyuboğlud. 1913 - ö. 21 Eylül 1975MeslekGörüntüle
11FEVZÎ, Kırımî Damadı Ahmed Fevzî Efendid. ? - ö. 1745-46MeslekGörüntüle
12MAHNİDA AHMET, Ahmet Hamdi Durgund. 1903 - ö. 1962MeslekGörüntüle
13Bedri Rahmi Eyuboğlud. 1913 - ö. 21 Eylül 1975Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14FEVZÎ, Kırımî Damadı Ahmed Fevzî Efendid. ? - ö. 1745-46Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15MAHNİDA AHMET, Ahmet Hamdi Durgund. 1903 - ö. 1962Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Bedri Rahmi Eyuboğlud. 1913 - ö. 21 Eylül 1975Madde AdıGörüntüle
17FEVZÎ, Kırımî Damadı Ahmed Fevzî Efendid. ? - ö. 1745-46Madde AdıGörüntüle
18MAHNİDA AHMET, Ahmet Hamdi Durgund. 1903 - ö. 1962Madde AdıGörüntüle