ALİ, Kerküklü Şeyh Mehmed Ali Nûr, Mûr Ali

(d. 1220/1805 - ö. 1299/1882)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1805 yılında Kerkük'te doğmuştur. Asıl adı Şeyh Mehmed Ali Nûr Bey'dir. Babası Ahmed Paşa çevresinin sevgi ve saygısını kazanmış bir şahsiyettir. Küçük yaşta babasından ve çevresinden iyi bir eğitim görmüştür. Babası, Mehmed Bey'i evlenme çağına gelince evlendirir. Mehmed Bey, zifaf gecesi rüyasında Kâdirî tarikatının büyük simalarından Kerküklü meşhur Şeyh Abdurrahman Hâlis'i görür. Şeyh, derhal bulunduğu kasabayı terkederek yanına gelmesini söyler. Bunun üzerine hemen yola çıkarak şeyhe vâsıl olur. Bir müddet cezbeye kapılarak çöllerde dolaşır. Daha sonra uzun müddet şeyhin yanında kalarak irşadlarından faydalanır. Yüksek çalışması şeyhin hoşuna gittiğinden çalışkanlığından dolayı karınca anlamına gelen "Mûr" adını verir. Tasavvuf adabına göre yedi yıllık bir çileden sonra Şeyh Abdurrahmân tarafından tarikatda halifelik icazesi verilerek ve geleneğe göre de velilik hırkası (kürk) giydirilerek halkı irşad ve Kâdirî tarikatını yaymak için şeyhinin emriyle Sivas'a gönderilir. Şeyhinin emrini yerine getiren Mûr Alî Baba, derhal Kerkük'ten Sivas'a doğru yaya olarak yola çıkar. Sivas'a varınca birkaç gün Şems-i Azîz dergâhında misafir kaldıktan sonra Çayırağzı'nda dergahını kurar ve orada Kâdirîler tarikatını yaymaya başlar. Burada yaptırdığı tekkeye bir kısım ev ve dükkânlar vakfettirilerek tarikatda merasim icrasının devamı sağlar. 1287/1870 yılında oğlu Gulâmî ile birlikte Kerkük'e dönen Mûr Alî Baba, şeyhi Abdurrahmân'ın vefat ettiğini ve yerine oğlu Şeyh Alî'nin irşad makamına oturduğunu görerek üç ay Kerkük'te şeyhin misafiri olduktan sonra tekrar Sivas'a döner. Mûr Alî Baba 1882 yılının mart ayının bir cuma günü 77 yaşında vefat eder. Ölüm gününü daha evvelden bilmiş ve kabrini kendi eliyle hazırlatmıştır. Türbesi Sivas'ta Çayırağzı'ndadır. Oğlu Gulâmî ve torunu Fazlullah Moral (Fazlî) da şairdir.

Kuvvetli bir mutasavvıf olan Mûr Alî Baba'nın birçok eseri bulunduğu söylenmekte ise de elde sadece Tenbîhü's-Sâlikîn adlı basılmamış eserinden başka bir şey kalmamıştır. Bu eserinde bağlı bulunduğu Kâdirî tarikatının esasından ve bu tarikata girecek müridlerin yapmaları gereken hususlardan bahsetmektedir.

Mûr Ali Baba, aynı zamanda Âlî mahlasıyla şiirler yazan güçlü bir şairdir. Bu mahlasını şeyhi Abdurrahmân Hâlis vermiştir. Arap ve Fars dillerine mükemmel bir surette vâkıf bulunan Mûr Alî Baba ağırlıklı olarak bu dillerde olmak üzere birçok manzume özellikle Farsça gazeller yazmıştır. Bu manzumelerin büyük bir çoğunluğunu da muhtelif olaylara yazdığı tarih manzumeleri oluşturmaktadır. Halk arasında ve bazı kaynaklarda "Mor Ali Baba, Mûr Ali Baba, Morali Baba, Nûr Ali Baba" gibi adlarla anılan şeyhe döneminde büyük bir sevgi gösterilmektedir. Fikirlerinden ve irşadından faydalanılmak için çevre illerden davetler gelmekte ve Şeyh de bunlara icabet ederek halkı aydınlatmaktadır. Ziya Paşa'nın Amasya valiliği sırasında irşad için Amasya'ya gitmiş olan Âlî, Ziyâ Paşa'nın da saygısını kazanmış, mükemmel dost olumuşlar, bu dostlukları ve mektuplaşmaları şeyhin ölümüne kadar devam etmiştir.

Kaynakça

Arslan, Mehmet (2009). Gulâmî Divanı. Sivas: Asitan Yay.

Aşkun, Vehbi Cem (1948). Sivas Şairleri. Sivas.

Terzibaşı, Atâ  (1968). Kerkük Şairleri. C. II. Kerkük.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET ARSLAN
Yayın Tarihi: 26.05.2014
Güncelleme Tarihi: 22.08.2021

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Anberîn râyihası turraii cânân getirir

Lutf eder bâd-ı sabâ derdime dermân getirir

 

Ben derim nükhet-i zülfün getir ey bâd-ı sabâ

O gider başıma sevdâ-yı perîşân getirir

 

Ben derim kasd ile git nâme-i dildârı getir

O gider sür‘at ile katlime fermân getirir

 

Sabr kıl kim Âliyâ zillet içün izzet var

Gökyüzü ebri kaçan bağlasa bârân getirir

 

Beyt

Âsiyâb-ı dehre geldik kendimiz un olmağa

Çün mürüvvet taşa kaldı biz de nevbet bekleriz

(Terzibaşı, Atâ  (1968). Kerkük Şairleri. C. II. Kerkük. 31.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KÂBİL, Muhittînd. 1834-35? - ö. 1909-10Doğum YeriGörüntüle
2Suphi Saatçid. 1946 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Nusret Merdand. 1948 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4NİGÂRÎ, Seyyid Mîr Hamzad. 1805 - ö. 1886Doğum YılıGörüntüle
5VESÎM, Müderris-zâde Ahmed Vesîm Efendid. 1805-06 - ö. 1844-45\'te hayattaDoğum YılıGörüntüle
6NİHÂNÎ, Muhammed Sâlihd. 1805 - ö. 1888Doğum YılıGörüntüle
7ZEKİ, Sarkis Narlıyand. 1842 - ö. 1882Ölüm YılıGörüntüle
8ZEKÎ, Refîk Efendi-zâde Mehmed Zekî Deded. 1821 - ö. 1882-83Ölüm YılıGörüntüle
9VÂCİDd. 1825 - ö. 1882Ölüm YılıGörüntüle
10HAKKI, Bursalı İsmail Hakkı Bursevîd. 1652-1653 - ö. 20.07.1724MeslekGörüntüle
11ÜNSÎ, Şeyh A‘rec Hasan Ünsî Efendid. 1645-1646 - ö. 09.11.1723MeslekGörüntüle
12REFÎ’ (?), REFÎ’Â, Nazmî-zâde Şeyh Abdurrahman Efendid. ? - ö. 1720MeslekGörüntüle
13ES'AD, Manisalı Ahmed Efendid. 1779 - ö. 1857Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14İZZET MOLLÂ, Keçeci-zâde Mehmed İzzet Efendid. 1786 - ö. 1829Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15VEFÂ, Ahmed Vefâd. 1868 - ö. 1900Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HAZANÎ, Erdoğan Bektaşd. 1964 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ÂSIM, Mehmed Âsım Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18HÜSEYİN, Şeyh Seyyid Hüseyin Efendid. ? - ö. 1707-08Madde AdıGörüntüle