ALİ, Nattâ'-zâde Seyyid Ali Efendi

(d. ?/? - ö. 941/1534/35)
divan şairi, kadı
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Kendisi ve ataları Bağdatlıdır. Dedesi Seyyid Nattâ sanıyla tanınan Seyyid Mehmed, babası ise Seyyid Zeynelâbidîn’dir. Alî Efendi, tezkire yazarı Âşık Çelebi’nin babasıdır (Kılıç 2010: 1119).

Seyyid Mehmed, nat’ sanatında meşhur olduğu için Seyyid Nattâ’ diye tanınırdı. Emîr Sultan (770/1368-833/1430) Anadolu’ya gelirken Bağdat’a uğrayıp Seyyid Nattâ’’ın evinde konakladı. Daha sonra Emîr Sultan ve Seyyid Nattâ’ Bursa’ya geldiler. Devrin padişahı Yıldırım Bâyezîd onların gelişlerinden memnun olup kendi kızını Emîr Sultan’a, veziri İshâk Paşa’nın kızını Seyyid Nattâ’a verip Emîr Sultan’a imaret ve cami, Seyyid Nattâ’a da Ebû İshâkıyye denilen bir zâviye ve mescit yaptırdı. Ayrıca, şeyh, nâzır-ı sâdât ve adı geçen zâviyeye mütevelli olarak görevlendirdi (Kılıç 2010: 1119).

Fetret devrinde Emîr Sultan, Monlâ Fenârî ve Seyyid Nattâ’ Timurîlere esîr düştüler. Bir müddet sonra seyit ve ilim erbabı olmaları sebebiyle Timur tarafından serbest bırakıldılar. Seyyid Nattâ’ hacca gidip orada evlendi ve nattâ’lık işiyle geçimini sağladı. Sultan Murad tahta geçince Seyyid Nattâ’ın ününü işitip İstanbul’a davet etti. Nattâ’'ın Şehzâde Mehmed’in sünnet düğünü için hazırladığı nat’lar ve simâtlar Sultan Murad’ın hoşuna gidince ölene kadar Seyyid Nattâ’ı himaye etti. Seyyid Nattâ’ın ölümünden sonra yerine oğlu Seyyid Zeynelâbidîn nâzır-ı sâdât olmuş, Sultan Mehmed’den ve Sultan Bâyezîd’den ihsânlar görüp Sultan Bâyezîd’ın saltanatının ilk yıllarında vefat etmiştir (Kılıç 2010: 1119, 1120).

Seyyid Alî, babası Seyyid Zeynelâbidîn’nin ölümünden sonra ilimle meşgul oldu. Leys Çelebi’den mülazım oldu. Çeşitli yerlerde kadılık yaptı. Çok iyi Farsça bilen şair, özellikle muamma yazmada ve tarih düşürmede ustadır. Ayrıca müfret ve beyitleri vardır. Şair Filibe kadısı iken Irak seferi sırasında 941/1534-35 tarihinde vefat etti. “Mâte âlu’l-betûl” şairin ölümüne düşürülen tarihtir. Sicill-i Osmanî’de şairin vefat tarihi 948/1541 olarak verilmiştir (Akbayar 1996: 250).

Seyyid Alî’nin beş oğlu vardır. Bunların biri tezkire yazarı Âşık Çelebi, diğeri ise Hâkî mahlasıyla şiirler yazan Mehmed Şâh’tır. Âşık Çelebi, tezkiresinde kardeşi Hâkî’ye de yer vermiştir.

 

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmanî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 

Kayabaşı, Bekir (hzl.)(1997). Kaf-zâde Fâ’izî’nin Zübdetü’l Eşâr’ı. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâirü'ş-Şuarâ. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i NâilîDîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. ŞERİFE ÖRDEK
Yayın Tarihi: 03.04.2014
Güncelleme Tarihi: 22.08.2021

Eserlerinden Örnekler

Bî-sütûn işitdi hecründe dilün feryâdını

Derd ile gögsin geçürdi yâd idüp Ferhâd’ını

 

La’l-i dil-ber var iken meyl eylemezdi şekkere

Bilse ‘âlemde eger ki tûtî agzı dadını

***

Âh şâhum kim yazarlar her der ü dîvârda

Âhı âhumdur muhakkak şâhı şâhumdur benüm

(Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâirü'ş-Şuarâ. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay. 1122.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1NÜZHET, Muhammed Efendid. 1715 - ö. 1782-83Doğum YeriGörüntüle
2MUHİBBÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ALİ RÛHÎ, Darbaz-zâded. 1853 - ö. 1890Doğum YeriGörüntüle
4NÜZHET, Muhammed Efendid. 1715 - ö. 1782-83Doğum YılıGörüntüle
5MUHİBBÎd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6ALİ RÛHÎ, Darbaz-zâded. 1853 - ö. 1890Doğum YılıGörüntüle
7NÜZHET, Muhammed Efendid. 1715 - ö. 1782-83Ölüm YılıGörüntüle
8MUHİBBÎd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9ALİ RÛHÎ, Darbaz-zâded. 1853 - ö. 1890Ölüm YılıGörüntüle
10NÜZHET, Muhammed Efendid. 1715 - ö. 1782-83MeslekGörüntüle
11MUHİBBÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12ALİ RÛHÎ, Darbaz-zâded. 1853 - ö. 1890MeslekGörüntüle
13NÜZHET, Muhammed Efendid. 1715 - ö. 1782-83Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MUHİBBÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ALİ RÛHÎ, Darbaz-zâded. 1853 - ö. 1890Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16NÜZHET, Muhammed Efendid. 1715 - ö. 1782-83Madde AdıGörüntüle
17MUHİBBÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ALİ RÛHÎ, Darbaz-zâded. 1853 - ö. 1890Madde AdıGörüntüle