ALÎ, Nattâ'zâde Seyyid Alî Efendi

(d. ?/? - ö. 1534/35/941)
divan şairi, kadı
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Kendisi ve ataları Bağdatlıdır. Dedesi Seyyid Nattâ sanıyla tanınan Seyyid Mehmed, babası ise Seyyid Zeynelâbidîn’dir. Alî Efendi, tezkire yazarı Âşık Çelebi’nin babasıdır (Kılıç 2010: 1119).

Seyyid Mehmed, nat’ sanatında meşhur olduğu için Seyyid Nattâ’ diye tanınırdı. Emîr Sultan (770/1368-833/1430) Anadolu’ya gelirken Bağdat’a uğrayıp Seyyid Nattâ’’ın evinde konakladı. Daha sonra Emîr Sultan ve Seyyid Nattâ’ Bursa’ya geldiler. Devrin padişahı Yıldırım Bâyezîd onların gelişlerinden memnun olup kendi kızını Emîr Sultan’a, veziri İshâk Paşa’nın kızını Seyyid Nattâ’a verip Emîr Sultan’a imaret ve cami, Seyyid Nattâ’a da Ebû İshâkıyye denilen bir zâviye ve mescit yaptırdı. Ayrıca, şeyh, nâzır-ı sâdât ve adı geçen zâviyeye mütevelli olarak görevlendirdi (Kılıç 2010: 1119).

Fetret devrinde Emîr Sultan, Monlâ Fenârî ve Seyyid Nattâ’ Timurîlere esîr düştüler. Bir müddet sonra seyit ve ilim erbabı olmaları sebebiyle Timur tarafından serbest bırakıldılar. Seyyid Nattâ’ hacca gidip orada evlendi ve nattâ’lık işiyle geçimini sağladı. Sultan Murad tahta geçince Seyyid Nattâ’ın ününü işitip İstanbul’a davet etti. Nattâ’'ın Şehzâde Mehmed’in sünnet düğünü için hazırladığı nat’lar ve simâtlar Sultan Murad’ın hoşuna gidince ölene kadar Seyyid Nattâ’ı himaye etti. Seyyid Nattâ’ın ölümünden sonra yerine oğlu Seyyid Zeynelâbidîn nâzır-ı sâdât olmuş, Sultan Mehmed’den ve Sultan Bâyezîd’den ihsânlar görüp Sultan Bâyezîd’ın saltanatının ilk yıllarında vefat etmiştir (Kılıç 2010: 1119, 1120).

Seyyid Alî, babası Seyyid Zeynelâbidîn’nin ölümünden sonra ilimle meşgul oldu. Leys Çelebi’den mülazım oldu. Çeşitli yerlerde kadılık yaptı. Çok iyi Farsça bilen şair, özellikle muamma yazmada ve tarih düşürmede ustadır. Ayrıca müfret ve beyitleri vardır. Şair Filibe kadısı iken Irak seferi sırasında 941/1534-35 tarihinde vefat etti. “Mâte âlu’l-betûl” şairin ölümüne düşürülen tarihtir. Sicill-i Osmanî’de şairin vefat tarihi 948/1541 olarak verilmiştir (Akbayar 1996: 250).

Seyyid Alî’nin beş oğlu vardır. Bunların biri tezkire yazarı Âşık Çelebi, diğeri ise Hâkî mahlasıyla şiirler yazan Mehmed Şâh’tır. Âşık Çelebi, tezkiresinde kardeşi Hâkî’ye de yer vermiştir.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmanî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

İpekten, Haluk vd. (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KB Yay.

Kayabaşı, Bekir (1997). Kaf-zâde Fâ’izî’nin Zübdetü’l Eşâr’ı. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâirü'ş-Şuarâ. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî. Ankara: Bizim Büro Yay.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. ŞERİFE ÖRDEK
Yayın Tarihi: 03.04.2014

Eserlerinden Örnekler

Bî-sütûn işitdi hecründe dilün feryâdını

Derd ile gögsin geçürdi yâd idüp Ferhâd’ını

La’l-i dil-ber var iken meyl eylemezdi şekkere

Bilse ‘âlemde eger ki tûtî agzı dadını (Kılıç 2010: 1122)

***

Âh şâhum kim yazarlar her der ü dîvârda

Âhı âhumdur muhakkak şâhı şâhumdur benüm (Kılıç 2010: 1122)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MURTAZÂ, Nazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendid. ? - ö. 1723-24Doğum YeriGörüntüle
2ÂLEMÎ DEDEd. ? - ö. 1611Doğum YeriGörüntüle
3VAHDETÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4MURTAZÂ, Nazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendid. ? - ö. 1723-24Doğum YılıGörüntüle
5ÂLEMÎ DEDEd. ? - ö. 1611Doğum YılıGörüntüle
6VAHDETÎd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7MURTAZÂ, Nazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendid. ? - ö. 1723-24Ölüm YılıGörüntüle
8ÂLEMÎ DEDEd. ? - ö. 1611Ölüm YılıGörüntüle
9VAHDETÎd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10MURTAZÂ, Nazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendid. ? - ö. 1723-24MeslekGörüntüle
11ÂLEMÎ DEDEd. ? - ö. 1611MeslekGörüntüle
12VAHDETÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13MURTAZÂ, Nazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendid. ? - ö. 1723-24Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ÂLEMÎ DEDEd. ? - ö. 1611Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15VAHDETÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MURTAZÂ, Nazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendid. ? - ö. 1723-24Madde AdıGörüntüle
17ÂLEMÎ DEDEd. ? - ö. 1611Madde AdıGörüntüle
18VAHDETÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle