Ali Nazima

(d. 1861 / ö. 1935)
Müderris, mütercim
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmed Ali’dir. Babası Hilâl-i Ahmer’in kurucularından doktor yarbay Ahmed Servet Bey, dedesi doktor Ârif Bey’dir. Soyadı kanunu ile Yiğit soyadını almıştır (Yiğit 2004: 14-15).

Üsküdar’da tamamladığı ilk ve orta öğreniminin ardından önce Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi’nde, sonra Mekteb-i Mülkiye’de eğitimini tamamlamış, 1881’de de aynı kurumlarda Türkçe, Arapça ve Fransızca dersleri vermiştir. (Kahraman 2006: 453).

Daha sonra Mercan İdâdîsi, Dârü’l-Muallimîn, Dârü’l-Muallimât, Vefa İdâdîsi, Kadastro Mektebi, Nişantaşı Sultânîsi, Amerikan Erkek ve Kız kolejleri ve Saint Benoit Lisesi gibi dönemin önemli okullarında Fransızca ve Türkçe dersleri vermiş, Dârülfünun’un Ulûm-i Tabiiye ve Dîniye ile Elsine bölümlerinde görev yapmıştır (Ülkütaşır 1977: 114-115). 1935’te İstanbul’da vefat edinceye kadar eğitim öğretim alanında pek çok farklı kurumda görev yapan Ali Nazîmâ, yüzden fazla ders kitabı, sözlük ve tercüme kaleme almıştır (Kahraman 2006: 454).

Bir filologdan ziyade eğitimci ve ders kitabı yazarı olarak kabul edilen Ali Nazîmâ’nın (Esatoğlu 2002: 331), en önemli eseri Faik Reşad ile birlikte hazırladığı 1899’da yayımlanan Mükemmel Osmanlı Lügatı’dır. Lügat-ı Tefeyyüz (Ali Nâzîmâ 1910) başta olmak üzere diğer eserlerinde de “Türkçe” yerine “Osmanlıca” ifadesini kullanan yazar, Mütercim Asım ve Ahmet Vefik Paşa’nın eserlerinden yararlandığı lügatında Arapça ve Farsça kelimelerin yanında pek çok Türkçe kelimeye de yer vermiştir (Esatoğlu 2002: 331). Ayrıca madde açıklamalarından sonra örnek terkip, deyim ve cümleler kullanarak dönemin dil varlığını ortaya koymuştur (Birinci, Necat vd. 2009: IX).

Kaynakça

Ali Nazîmâ (1910). Lügat-ı Tefeyyüz Dictionnaire Tefeyyuz Ottoman-Français. İstanbul: Kaspar Matbaası.

Birinci, Necat vd. (2009). Mükemmel Osmanlı Lügati. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Esatoğlu, Ahsen (2002). “Ali Nazimâ”, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi (TDEA), C. 1, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.

Kahraman, Âlim. (2006). “Nazîmâ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). C. 32, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi.

Ülkütaşır, M. Şakir (1977). “Ali Nazimâ”, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (TDEA), C. 1, İstanbul: Dergâh Yayınevi.

Yiğit, Nuyan. (2004). Atatürk’le Otuz Yıl: İbrahim Süreyya Yiğit’in Öyküsü. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ LOKMAN TAŞKESENLİOĞLU
Yayın Tarihi: 24.10.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Mükemmel Osmanlı LügatıDersaadet Matbaası / İstanbul1899Diğer
Lügat-ı Tefeyyüz Dictionnaire Tefeyyuz Ottoman-FrançaisKaspar Matbaası / İstanbul1910Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Aziz Nesind. 1916 - ö. 5 Temmuz 1995Doğum YeriGörüntüle
2Tayyibî, Mehmed Çelebid. ? - ö. 1679Doğum YeriGörüntüle
3Tanrıöver, Hamdullah Suphid. 1885 - ö. 19 Haziran 1966Doğum YeriGörüntüle
4GİRYÂNÎ, Süleymand. 1861?/1870? - ö. 1915?/1920?Doğum YılıGörüntüle
5SÜMMÂNÎd. 1861 - ö. 1915Doğum YılıGörüntüle
6Ali Nazif Sürurid. 1861 - ö. 1936Doğum YılıGörüntüle
7Çıkıntaş, Abdülaziz Halisd. 1867 - ö. 6 Şubat 1935Ölüm YılıGörüntüle
8SÂKİNE HATUN, Sakine Bacıd. 1840 - ö. 1935Ölüm YılıGörüntüle
9Erozan, Celal Sahird. 29 Eylül 1883 - ö. 16 Kasım 1935Ölüm YılıGörüntüle
10Derin, Haldund. 1912 - ö. 12 Mart 2004MeslekGörüntüle
11SÂLİM, Seyyid Mustafa Sâlim Efendid. 1780-81 - ö. ?MeslekGörüntüle
12KEÇİ MEHMET EFENDİd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13Kulu, Fahrid. 1879 - ö. 26 Temmuz 1950Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Süleyman Nazifd. 29 Ocak 1869 - ö. 4 Ocak 1927Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Us, Mehmet Asımd. 1884 - ö. 11 Aralık 1967Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16RÂGIB, Bursevî Râgıb Ali Efendid. ? - ö. 1724Madde AdıGörüntüle
17Ali Erdoğdud. 30 Nisan 1943 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ZULMÎ, Molla Ali Efendid. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle