ÂLİM, Müderris-zâde Mehmed Âlim Efendi

(d. 1218/1802 - ö. 1299/1881)
divan şairi, âlim
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmed Âlim Efendi'dir. Âlim mahlasını kullandı. Asıl unvanı “Mu’îd-zâde” iken, soyunda eğitim öğretim ile uğraşan kişilerin çokluğundan dolayı “Müderris-zâde” şöhretiyle anılmıştır. 1218/1802'de Kayseri'de doğdu. Babası Kayseri’nin meşhur âlimlerinden Mu’îd-zâde Mehmed Emîn Efendi’dir. Bağlı bulunduğu aile pek çok âlim çıkarmıştır. Mehmed Âlim Efendi, ilk eğitimini babası Mehmed Emîn Efendi'den aldıktan sonra meşhur âlim Kâsım Efendi’nin tedris halkasına girmiş, yirmi yıldan fazla bu büyük âlimin dersine devam ederek tam manasıyla feyz almış ve 1247/1831’de bu fazıl zattan icazet almıştır. Daha sonra hocasının kızı ile evlenmiştir. İcazet aldıktan sonra çeşitli dinî ilimleri okutmaya başlamış, asrın âlimleri arasında Kayseri’de şöhret kazanmış, otuz seneden daha fazla bir zaman Hunat Câmi'-i Şerîfi'nde ilimlerin yayılmasına himmet etmiş, pek çok öğrencisine icazet vermiştir. Mehmed Âlim Efendi, tanınmış vezirlerden ve eski sadrazamlardan Mısırlı Kâmil Paşa'nın gençlik zamanlarında hususi muallimliğini yapmış ve teveccühlerine de mazhar olmuştur. Mehmed Âlim Efendi, Kayseri'de ün yapmış âlimlerden olup kırk seneden ziyade ilimlerin yayılmasına himmet etmiş, 1299/1881’de aniden vefat etmiştir. Ölümüne Sâlim mahlaslı bir şair şu beyti tarih düşmüştür: “Def’aten fevti gibi târîhi Sâlim çıkdı âh/Füc’eten bu ‘Âlim-i ‘allâme itdi irtihâl”. Zıllî-zâde Emîn Efendi de şairin ölümüne şu tarih manzumesini düşmüştür: "Sekiz cennetden istikbâl olur rûhu dedim târîh/Cihandan gitdi sad hayf yine bir ‘allâme-i dânâ”. Mehmed Âlim Efendi’nin kabri, Hunad Camisi'nin giriş taraflarındadır. Kendisinden sonra oğlu Abdurraûf Efendi, Kayseri’de ilim yaymaya gayret etmişse de yakalandığı sıtma ile diline arız olan rekaket yani tutukluk sebebiyle, ders vermeyi bırakmış ardından 1322/1904'te vefat etmiştir.

Ahmet Nazîf Efendi’ye göre, çeşitli ilimlere dair not ve ta'lîkatı varsa da muntazam tertip olunmuş bir telif eserine rastlanılamayan Âlim, şiir fenninde tam bir nasip sahibidir. Kayseri’deki Mevlevî Tekkesi'nin tamirine şu manzum tarihi söylemiştir: Zamm-ı bir”le söyledim târîh-i cevher ‘Âlimâ/Hânkâh-ı Mevlevî de buldu tezyîn-i cedîd 1262+1=1263/1847.

Kaynakça

Diriöz, Meserret ve Haydar Ali Diriöz (hzl.) (1991). Nazîf, Ahmed Kayseri Meşhurları (Kayseriyye Meşâhiri). Kayseri: Kayseri Valiliği İl Kültür Müdürlüğü Yay.

Güven, Ahmet Emin (2000). Kayseri’de Yazma Mecmualar ve Muhtevâlarından Seçmeler. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yay. 94-95.

Köksal, M. Fatih (1998). Kayserili Dîvân Şâirleri. Kayseri: Geçit Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ATABEY KILIÇ
Yayın Tarihi: 25.12.2014
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Tâb-ı hüsnün ey sanavber mâh-ı tâbân oldı hep

Sahra-yı kübrâ gibi ‘âlemde rahşân oldı hep

 

Serv-i kaddin şâh-ı tûbâ-yı behiştden nev-nihâl

Şimdi sâyen serv-i nâzım zıll-ı ihsân oldı hep

 

Sîne-i billûrını itdim temâşâ ben gönül

‘Aklımı yağmaya virdim mest ü hayrân oldı hep

 

Bende-i nâ-kâmı mesrûr eyledin ikrâr ile

Sonra zâlim kûşe-i bâlinde nisyân oldı hep

 

Fikr iderken gabgab-ı gerdânını leyl ü nehâr

Tâk-ı eyvân-ı vücûdum cisr-i vîrân oldı hep

 

Bir onulmaz derde düşdüm hâliyâ ‘aşk içre ben

‘Âlimâ cây-ı karârım nâr-ı sûzân oldı hep

(Güven, Ahmet Emin (2000). Kayseri’de Yazma Mecmualar ve Muhtevâlarından Seçmeler. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yay. 94-95.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Nilgün Acard. 18 Ekim 1954 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MAHMUT TÜRKTENd. 1909 - ö. 1977Doğum YeriGörüntüle
3HARÎMd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4LÜZÛMÎ, Besnilid. 1802 - ö. 1867Doğum YılıGörüntüle
5ABDURRAHMAN FEVZÎ EFENDİ, Kütahyalıd. 1802 - ö. 1864Doğum YılıGörüntüle
6SEDAYÎ BABA, Pir Sedayîd. 1802 - ö. 1888Doğum YılıGörüntüle
7KÂŞİF, Ömerd. 1831 - ö. 1881Ölüm YılıGörüntüle
8MEHMED KEMÂLEDDÎN, Harîrî-zâded. 1850 - ö. 1881Ölüm YılıGörüntüle
9PERİŞAN, Vartand. 1820 - ö. 1881Ölüm YılıGörüntüle
10TÂCÎ-ZÂDE SÂDÎ ÇELEBİd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11HAMDÎ, Mustafâ Hamdî Efendid. 1825 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ZEYREK, Mehmed Efendid. ? - ö. 1474-75 ? veya 1506-7 ?MeslekGörüntüle
13FÂTİH, Fâtih Efendi, Şirvanlıd. 1778 - ö. 1834Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14GULÂM, Şeyh Gulâm Efendi, Erkirilid. ? - ö. 1855 ds.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15REFÎ'-İ KÂLÂYÎd. 1760 - ö. 1823Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEVKÎ, Ömer Şevkîd. ? - ö. 1852Madde AdıGörüntüle
17TULÛ'Îd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ÜMÎDÎ, Ahmedd. ? - ö. 1571Madde AdıGörüntüle