ÂRİF, Beytülmâlemînizâde Mehmed

(d. ?/? - ö. 1677-78/1088)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Ârif Mehmed’dir. Aslen Bursalı olan şairin doğum tarihi bilinmemektedir. Babasının mesleğinden dolayı, kaynaklarda Beytülmâlemînizâde Mehmed Ağa nisbesiyle kayıtlıdır. Diyarbakırlı olan babası, görevi gereği Bursa’ya gelmiş ve bu şehre yerleşmiştir. İyi bir tahsil almak maksadıyla döneminin medreselerinde eğitime başlayan Ârif Mehmed Çelebi, kuvvetli zekâ sahibi olmakla akranı arasında seçkin bir yer edindi. Babası hayatta iken herhangi bir vazifede bulunmayan şair, geçimini babasının yardımıyla temin etti ve devrinin sohbet meclislerinde zevk ü safa içinde gençliğini geçirdi. Babasının vefatı üzerine çok büyük maddi sıkıntılar çeken şair, çalışmaya karar verdi. Saâtî Mehmed Paşa’nın ilim ve irfan ehline teveccüh gösterdiğini duyunca, paşaya renkli kâğıtları keserek yaptığı el işi güzel, süslü bir bahçe figürü hediye etti. Saâtî Mehmed Paşa’nın iltifatına mazhar olan Ârif Mehmed Çelebi, paşa Sivas’a vali tayin edilince divan efendisi olarak onunla beraber Sivas’a gitti. Hâmisi valilikten azledilince, onunla beraber İstanbul’a gitti. 1088/1677-78 tarihinde İstanbul’da vefat etti.

Şeyhî ve Bursalı İsmail Beliğ, Ârif Mehmed Çelebi’nin müretteb divanı olduğu bildirirler. (Özcan 1989: 680; Atlansoy 1997: 200) Kütüphane kayıtları ve kataloglarda yapılan taramalarda esere rastlanmamıştır. Ârif Mehmed Çelebi musikî-şinâs ve bestekâr bir divan şairidir. Ayrıca hurdekârî sanatında maharet sahibidir. Mevcut şiirlerinden hareketle edebî şahsiyeti hakkında sâde bir dille âşıkâne üslupta şiirler söylediği söylenebilir. Sadeddin Nüzhet, şairin Bâkî’nin tesirinde şiirler kaleme aldığını bildirmiştir. (Ergun, (ty.): 61)

Kaynakça

Akbayar, Nuri, (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. C. I.. 311.

Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri, Bursa: Âsâ Kitabevi. 199-200.

Ergun, Sadeddin Nüzhet (ty.). Türk Şairleri. C. I. 61-62.

İpekten, Haluk vd. (1988). Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KB. Yay. s. 39.

Komisyon, (1977).“Ârif”. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, İstanbul: Dergâh Yay. C. 1. s. 156.

Kurnaz, Cemal-M. Tatcı, (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî.  Ankara: Bizim Büro Yay. C. II .2562.

Müstakim-zâde Süleymân Sa‘deddin Efendi, (2000). Mecelletü’n-Nisâb, Tıpkıbasım. Ankara: KB Yay. yk. 307b.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyiü’l-Fuzalâ. İstanbul: Çağrı Yay.C. 1. .680-81.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. RAMAZAN EKİNCİ
Yayın Tarihi: 16.02.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Görüp lâyık mıdur dil-haste-i bergeşte âmâlün

Dimezsin ey şeh-i bidâd bir kerre nedür hâlün

Bahâr eyyâmıdur uşşâk senden rûy-ı dil görsün

Açılsun bezm-i meyde sîne-i âyine timsâlin

Cünûn-ı mest-i şevkın ta‘nı bed-gûyân ziyâd eyler

Olur Mecnûn’a bir ratl-ı girân her sengi etfâlin

Felek lutfunla olmaz şâd cevrinden elem çekmez

Berâberdür dil-efkârâne idbârınla ikbâlin

Ne hâsıl şekveden bî-hûde me’yûs olma lutfundan

O şâh-ı hüsne Ârif var hele arz eyle ahvâlin

Ergun, Sadeddin Nüzhet, (ty.). Türk Şairleri. C. I. 62.

***

Düşüp eşk-i revânım aks-i dâgım ser-be-ser hâke

Degildür mâh u encüm hâkden nakş itdim eflâke

Ten-i zârı komaz bir lahza âhım girdbâd eyler

Gubâr olsam ser-i kûyunda düşsem hâr ü hâşâke

Ümîd-i dûhtî itmem dahi hayyât-ı tâlî‘den

Girîbân-ı dilimde bakdığımca çâk-ber-çâke

Ne lâzım rütbe-i irfândan bahs eylemek Ârif

Sühan mi‘yâr-ı dânişdür görünce ehl-i idrâke

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyiü’l-Fuzalâ. İstanbul: Çağrı Yay. C. 1. 681.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÂZERÎ, İbrahim Çelebid. ? - ö. 1585Doğum YeriGörüntüle
2HİCRÎ, Kara Çelebid. ? - ö. 1556/57 veya1557/58Doğum YeriGörüntüle
3Özger, Arkadaş Z.d. 08 Ocak 1948 - ö. 05 Mayıs 1973Doğum YeriGörüntüle
4ÂZERÎ, İbrahim Çelebid. ? - ö. 1585Doğum YılıGörüntüle
5HİCRÎ, Kara Çelebid. ? - ö. 1556/57 veya1557/58Doğum YılıGörüntüle
6Özger, Arkadaş Z.d. 08 Ocak 1948 - ö. 05 Mayıs 1973Doğum YılıGörüntüle
7ÂZERÎ, İbrahim Çelebid. ? - ö. 1585Ölüm YılıGörüntüle
8HİCRÎ, Kara Çelebid. ? - ö. 1556/57 veya1557/58Ölüm YılıGörüntüle
9Özger, Arkadaş Z.d. 08 Ocak 1948 - ö. 05 Mayıs 1973Ölüm YılıGörüntüle
10ÂZERÎ, İbrahim Çelebid. ? - ö. 1585MeslekGörüntüle
11HİCRÎ, Kara Çelebid. ? - ö. 1556/57 veya1557/58MeslekGörüntüle
12Özger, Arkadaş Z.d. 08 Ocak 1948 - ö. 05 Mayıs 1973MeslekGörüntüle
13ÂZERÎ, İbrahim Çelebid. ? - ö. 1585Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HİCRÎ, Kara Çelebid. ? - ö. 1556/57 veya1557/58Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Özger, Arkadaş Z.d. 08 Ocak 1948 - ö. 05 Mayıs 1973Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ÂZERÎ, İbrahim Çelebid. ? - ö. 1585Madde AdıGörüntüle
17HİCRÎ, Kara Çelebid. ? - ö. 1556/57 veya1557/58Madde AdıGörüntüle
18Özger, Arkadaş Z.d. 08 Ocak 1948 - ö. 05 Mayıs 1973Madde AdıGörüntüle