Arif Hikmet Par

(d. 1920 / ö. -)
Şair, Yazar, Öğretmen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Arif Hikmet Par, Muğla-Kavakdere bucağı Mesevli köyünde doğdu. Babası öğretmen Ali Vasfi Efendi’dir. İlköğrenimini 1932’de İzmir’in Kınık ilçesinde, ortaöğrenimini ise 1936’da İzmir-Buca’da tamamladı. Lise öğrenimi için İstanbul’a gitti. 1941’de İstanbul İlköğretmen Okulu’nu bitirdi. Yükseköğrenim için gittiği Ankara’da Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü’nden 1946’da mezun oldu. 1946-1963 yılları arasında öğretmenlik yapan Arif Hikmet, 1964’te Millî Eğitim Bakanlığı’nda çalıştı. Kerkük Kültür Merkezi’nde okutmanlık görevinde de bulunan şair, 1974’te İstanbul’da Nişantaşı Kız Enstitüsü öğretmenliği yaparken emekliye ayrıldı.

İlk şiirlerini 1940’ta Yeni Mecmua’da yayımlayan Arif Hikmet, “Günümüz şiirinde epik türe en güzel örnekleri vermiş şairlerimiz arasında kendine özel bir yer sağladı.” (Necatigil 2007: 355) Şair; Şadırvan, Fikirler, Kaynak, Yurt Sesi ve Varlık dergilerinde de epik şiirler kaleme aldı. 1948-1960 yılları arasında Varlık dergisinde yazan Arif Hikmet’in Varlık’taki şiirlerinin neredeyse tamamı epik özellik göstermektedir. Bu şiirlerinin büyük çoğunluğunun konusu Mustafa Kemal Atatürk’tür. Atatürk’e olan sevgisini göstermiş ve onu yüceltmiştir. Arif Hikmet, “(...) Atatürk’ü kendine özgü destansı anlatımla dile getirmiş birkaç şairimizden biridir.” (Çiçek 1997: 81)

Birbiriyle anlatımca bağdaşan uzun şiirlerden oluşan nehir şiir türünü Varlık’ta yayımladığı kimi şiirlerinde kullanmıştır. Nehir şiir türünde yazdığı iki şiiri vardır ve bu şiirlerini farklı sayılarda yayımlamıştır. Bu türdeki şiirlerinden ilki "Kartal Bakışlı Deha’dan" (Par Şubat-1951), "Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Saçları" (Par Nisan-1951), “Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Güvercini” (Par Ağustos-1951: 5), "Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Atı" (Par Eylül-1951: 6), "Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Neşesi" (Par Kasım-1951: 9) ve "Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Mangası" (Par Kasım-1953: 11) şiirlerinden oluşmaktadır. Şair bu şiirlerinde Atatürk’ü her yönden ele almış ve anlatmıştır. Nehir şiir türünde yazdığı diğer şiir ise "Vatan Macerası" (Par Ocak-1949), "Vatan Macerası II" (Par Haziran-1949: 11) ve "Vatan Macerası III" (Par Ağustos-1949: 9) şiirleridir.

1950-1960 yılları arasında kaleme aldığı destanlarıyla ün kazanan Arif Hikmet Par, çoğunlukla millî konulara yöneldi. Şiirlerinde memleket sevgisini dile getirdi. Bir süre sonra şiirlerini kitaplaştırmaya başladı. “Özellikle Giresun’da çalıştığı 1949-1955 yılları arasında en önemli şiir kitaplarını yayımladı. İstiklal Destanı (1951), İki Kemal (1952), İstanbul’un Fetih Destanı (1953), Giresun Destanı (1955). Giresun Destanı, onun memleket sevgisini yansıtan bir eseri olarak Giresunlulara en değerli armağanı olmuştur. (Çiçek 1997: 81)

Giresun’da 1933-1950 yılları arasında çıkan Aksu dergisi de Arif Hikmet Par için önemli bir yere sahiptir. Arif Hikmet, bu derginin sekreterliğini yapmasının yanında dergide iki şiir ve bir de inceleme yazısı yayımlamıştır. (Özkaya 2018: 111) Şairin dergide yer alan şiirleri “Gedikkaya’dan” ve “Demece” adındaki şiirleridir. Nabi’nin meşhur beyitlerinden olan “Bağ-ı dehrün hem hazanın hem baharın görmüşüz” mısraına “Demece” şiirinde yer veren şair, bu şiirinde divan edebiyatı ve halk edebiyatı unsurlarını bir arada ustalıkla kullanmıştır, denebilir. Şair, şiirinin devamında Giresun’un doğal güzelliklerini dile getirmiştir. “Gedikkaya’dan” şiirinde de Giresun’u anlatan şiir, “Siz deniz insanları maceranız ezberimde/Kanıma bir yağmur gibi düştünüz.” (Par 1950: 8) dizeleriyle şehre karşı olan duygularını ifade etmiştir.

Arif Hikmet’in Aksu dergisinde yer alan “İnsan ve Sanat’ta Selahattin Batu-1-Gönül” adlı yazısı ise Selahattin Batu’nun İnsan ve Sanat adlı kitabındaki bir bölümü ele alan bir incelemedir.

Arif Hikmet Par, şairliğinin yanında oyun, inceleme, sözlük ve ders kitapları alanında çalışmalarda bulundu. “Lise ve dengi okullar için yardımcı ders kitapları hazırladı. Yunus Emre’nin hayatını konu aldığı "Dertli Dolap" adlı oyunuyla Tercüman gazetesinin 1967 yılında düzenlediği piyes yarışmasında başarı ödülü aldı.” (Işık 2007: 2973)

Arif Hikmet Par, gençler için hazırladığı okul kitaplarının yanı sıra gençlerin eğitimiyle ilgili yazılar kaleme almıştır. Varlık dergisinin Nisan 1949 tarihli sayısında yayımlanan “Zevk Eğitimi” başlıklı yazısında gençlerin okuduğu dergileri ele alarak öğretmenlere seslenmiştir. Gençlerin, onlara uygun olmayan dergileri okuduğu ve hiçbir fayda kazanamadıklarını dile getirerek öğretmenleri uyarır: “Genç adam henüz zevklerine istikamet verememiş insan demektir. Okul sıralarında onun taze ruhunu işlemekle görevli bulunan öğretmen arkadaşların daha titiz davranmalarını istiyoruz. Neşriyatı yakından takip etmek, güzeli çirkinden, doğruyu iğriden ayırmak lazımdır. Zamanla eskimiş zevkleri yetişen nesillere aşılayarak onları donmuş birer kalıp hâline getirmek fenalığından vazgeçelim.” (Par Nisan-1949: 14) Şair, bu sözlerinin devamında gençlere eskimeyen ve daima yenilenen kendi hayatımızı anlatırsak noksanlarımızı tespit edip sorunları çabucak gidereceğimizi söyleyerek öğretmenlere seslenmeye devam eder: “Güzeli bulun ve buldurun. İyiyi öğrenin, ve öğretin. Doğruyu söyleyin ve söyletin! Okuyun ve okutun!” (Par Nisan-1949: 14)

Sürekli bir üretme arzusunda olan şair, çeşitli konularda makaleler de yazmıştır. Atasözleri”, “Balıkesir Bengisi”, “Erkek Sanat Enstitülerinden Beklediklerimiz”, “Kemalist Nesil”, “Münakaşa Estetiği”, “Okuyamıyoruz”, “Sanatı Teşvik”, “Fatih'in Sanat Kişiliği ve Şairliği”, ve “Yahya Kemal ve İstanbul Sevgisi” başlıklı yazıları bunlardan bazılarıdır.

Kaynakça

Çiçek, Seyfullah (1997). Giresunlu Şairler. İstanbul: Mamaşoğlu Yayıncılık A. Ş.

Işık, İhsan (2007). Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (C. 7). Ankara: Elvan Yayınları.

Necatigil, Behçet (2007). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları.

Özkaya, Hilal (2018). Giresun Halkevi ve Bilgi Irmağı Aksu Dergisi. İstanbul: Arı Sanat Yayınevi.

Par, Arif Hikmet (Mayıs 1950). “Gedikkaya’dan”. Aksu Yeni Seri. S. 1. s. 8.

Par, Arif Hikmet (Eylül 1951). “Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Atı”. Varlık Dergisi. S. 374. s. 6.

Par, Arif Hikmet (Ağustos 1951). “Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Güvercini”. Varlık Dergisi. S. 373. s. 5.

Par, Arif Hikmet (Kasım 1953). “Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Mangası”. Varlık Dergisi. S. 400. s. 11.

Par, Arif Hikmet (Kasım 1951). “Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Neşesi”. Varlık Dergisi. S. 376. s. 9.

Par, Arif Hikmet (Nisan 1951). “Kartal Bakışlı Deha’dan: Mustafa Kemal’in Saçları”. Varlık Dergisi. S. 369.

Par, Arif Hikmet (Şubat 1951). “Kartal Bakışlı Deha’dan”. Varlık Dergisi. S. 367.

Par, Arif Hikmet (Haziran 1949). “Vatan Macerası II”. Varlık Dergisi. S. 347. s. 11.

Par, Arif Hikmet (Ağustos 1949). “Vatan Macerası III”. Varlık Dergisi. S. 349. s. 9.

Par, Arif Hikmet (Ocak 1949). “Vatan Macerası”. Varlık Dergisi. S. 342. s. 8.

Par, Arif Hikmet (Nisan 1949). “Zevk Eğitimi”. Varlık Dergisi. S. 345. s. 14.

Tural, Sadık (Ed.) (2007). “Par, Arif Hikmet”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını. C. 7. s. 214.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HATEM TÜRK
Yayın Tarihi: 11.09.2018
Güncelleme Tarihi: 28.10.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
İstiklal DestanıYeşilgiresun Basımevi / Giresun1950Şiir
İki KemalYenilik Basımevi / İstanbul1952Şiir
İstanbul’un Fetih DestanıYenilik Basımevi / İstanbul1953Şiir
Giresun DestanıDoğuş Matbaası / Ankara1955Şiir
Planlı Yazma Sanatı-KompozisyonBalkanoğlu Matbaacılık / Ankara1963İnceleme
Açıklamalı ÖzdeyişlerYelken Matbaası / İstanbul1980İnceleme
A’dan Z’ye Ansiklopedik Türk Adları ve Soyadları SözlüğüYelken Matbaası / İstanbul1981Diğer
Doğumunun Yüzüncü Yıldönümünde Atatürk’ü AnlamakYelken Matbaası / İstanbul1981İnceleme
Kartal Bakışlı DehaGül Matbaası / İstanbul1981Şiir
Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik SözlükSerhat Yayınları / İstanbul1984Diğer
Şairler ve YazarlarSerhat Yayınları / İstanbul1984İnceleme
Türkçe Deyimler SözlüğüSerhat Yayınları / İstanbul1986Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Mehmet Atillad. 25 Ocak 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Mehmet Aziz Boleld. 1916 - ö. 2004Doğum YeriGörüntüle
3Mustafa Erdem Özlerd. 08 Nisan 1967 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Enise Kantemird. 1920 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5KAYA/MANİOĞLU, Hasan Kaya Manioğlud. 1920 - ö. 1982Doğum YılıGörüntüle
6Şinasi Nahit Berkerd. 1920 - ö. 2 Ocak 2001Doğum YılıGörüntüle
7Halil İbrahim Akçamd. 1885 - ö. 5 Eylül 1956MeslekGörüntüle
8Şaban Özüdoğrud. 1963 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Filiz Aygündüzd. 1971 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Seyfettin Pınard. 1914 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Fadıl Öztürkd. 01 Aralık 1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Nihat Hayri Azamatd. 13 Mayıs 1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13HİKMET, Ahmedd. 1832 - ö. 1878Madde AdıGörüntüle
14EMÎN/ÂRİF, Tokadî Şeyh Mehmed Emîn Efendid. 1664-65 - ö. 12 Eylül 1745Madde AdıGörüntüle
15Hikmet Recai Atalayd. 05 Ocak 1940 - ö. ?Madde AdıGörüntüle