ÂRİFÎ, Mehmed Ârif, Ârif Mehmed Efendi, Ârifî Çelebi, Hoca-zâde Ârifî

(d. 1005/1596 - ö. 1031/1622)
müderris ve şair
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Ârif Mehmed olup Mehmed Ârif, Ârif Mehmed Efendi, Ârifî Çelebi adlarıyla da anılmaktadır. Ârifî mahlasını kullanmıştır. Yavuz Sultan Selim(ö.926/1520)’in yakın arkadaşı Hasan Can (ö.974/1567)’ın soyundandır. Babası Şeyhülislam Esad Efendi (ö.1034/1625), Hasan Can’ın oğlu Hoca Sadeddin (ö.1008/1599)’in küçük oğludur. Bundan dolayı daha çok Hoca-zâde Ârifî lakabıyla meşhur olmuştur. Ârifî, 1005/1596’da doğdu. Küçük yaşlarda başladığı eğitimini tamamladıktan sonra babası Şeyhülislam Esad Efendi’den mülazemet alarak ilmiye sınıfına intisap etti. Zilkade 1024/Aralık 1615’te büyük kardeşi Ebu Said Efendi yerine Rüstem Paşa Medresesi'ne atandı. Recep 1027/Temmuz 1618’de Siyavuş Paşa Sultanîsi'ne; Muharrem 1029/Aralık 1619’da Sahn-ı Semaniye’ye; Rebiyülevvel 1030/Şubat 1621’de Edirne Bâyezid Medresesi'ne, aynı yılın Ramazan/Ağustos’unda Süleymaniye Medreselerinden birine atandı. Ramazan 1031/Temmuz 1622’de Süleymaniye müderrisi iken 26 yaşında vefat etti. Mezarı, Eyüp Sultan'da dedelerinin ve amcalarının da medfun bulunduğu hazirededir.

Ârifî, üstün yeteneği, ilme olan merakı sayesinde ilim erbabı arasında önemli bir konum elde etmiş; sağlam karakteri, güzel ahlakı ve asil davranışlarıyla bulunduğu her ortamda layıkıyla saygı görmüştür. Ârifî mahlasıyla güzel şiirler söylediği kaynaklarda ifade edilirse de elimizde, ona ait olduğunu bildiğimiz tek beyit bulunmaktadır.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl). (1996). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmani. C.1. İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yay. 316.

Ergun, Sadettin Nüzhet. (1936-1945). Türk Şairleri. C.3İstanbul: Bozkurt Matbaası. 81.

Kâf-zâde Fâizî. Zübdetü'l-eş'âr.  Edirne Selimiye Yazma Eserler Kütüphanesi 2021. 57.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.). (2001). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri.  C. II. Ankara: Bizim Büro Yay. 610.

Müstakim-zade Süleyman Sa'ddeddîn (2000). Mecelletü’n-nisâb. Tıpkıbasım. Ankara:KB. Yay. vr. 308a.

Özcan, Abdülkadir. (hzl)(1989). Nev’î-zâde Atâ’î, Hadâyıku’l-hakâyık fî-tekmileti’ş-şakâyık. C.II. İstanbul: Çağrı Yay. 663.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. SÜLEYMAN ÇALDAK
Yayın Tarihi: 01.10.2014
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Eyle ey dil cismüni râh-ı mahabbetde gubâr

 Zâyi olmaz bir gün ilter kûy-ı yâre rûzgâr

(Kâf-zâde Fâizî. Zübdetü'l-eş'âr. Edirne Selimiye Yazma Eserler Kütüphanesi. 2021. 57.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1FÂNî, Ömer Efendid. ? - ö. 1622Ölüm YılıGörüntüle
2ZAKİRÎ, Hasand. ? - ö. 1622Ölüm YılıGörüntüle
3KAVLÎ, Mustafad. ? - ö. 1622Ölüm YılıGörüntüle
4NA'ÎMÎ, Naîmî Efendid. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
5ŞU'ÛRÎ, Ali Şu'ûrî Efendi, Balıkesirlid. ? - ö. 1868MeslekGörüntüle
6RÂMİZ, Aziz-zâde Hüseyin Râmiz Efendid. 1735-36 - ö. 1787-88MeslekGörüntüle
7LÜTFÎ, Muslî Ağa-zâde Mustafa Ağad. ? - ö. 1130/1717Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
8Tayyibî, Mehmed Çelebid. ? - ö. 1679Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
9NECÎB, Necîb, Damad-zâde Mehmed N. Efendid. ? - ö. Şubat-Mart 1703Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
10NESÎM/BESÎM, Sâlih Efendid. ? - ö. 1842Madde AdıGörüntüle
11HIZIR, Hızır Çelebi, Hızır Şâh, Hızır Deded. 1276 - ö. 1349Madde AdıGörüntüle
12İSHAK, Mollacık-zâde İshak Efendid. 25 Şubat 1709 - ö. 1 Aralık 1781Madde AdıGörüntüle