ÂRİFÎ, Mehmed Ârif, Ârif Mehmed Efendi, Hoca-zâde Ârifî

(d. 1596/1005 - ö. 1622/1031)
müderris ve şair
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Ârif Mehmed olup Mehmed Ârif, Ârif Mehmed Efendi, Ârifî Çelebi adlarıyla da anılmaktadır. Ârifî mahlasını kullanmıştır. Yavuz Sultan Selim(ö.926/1520)’in yakın arkadaşı Hasan Can (ö.974/1567)’ın soyundandır. Babası Şeyhülislam Esad Efendi (ö.1034/1625), Hasan Can’ın oğlu Hoca Sadeddin (ö.1008/1599)’in küçük oğludur. Bundan dolayı daha çok Hoca-zade Ârifî lakabıyla meşhur olmuştur. Ârifî, 1005/1596’da doğdu. Küçük yaşlarda başladığı eğitimini tamamladıktan sonra babası Şeyhülislam Esad Efendi’den mülazemet alarak ilmiye sınıfına intisap etti. Zilkade 1024/Aralık 1615’te büyük kardeşi Ebu Said Efendi yerine Rüstem Paşa Medresesine atandı. Recep 1027/Temmuz 1618’de Siyavuş Paşa Sultanî’sine; Muharrem 1029/Aralık 1619’da Sahn-ı Semaniye’ye; Rebiyülevvel 1030/Şubat 1621’de Edirne Bâyezid Medresesine, aynı yılın Ramazan/Ağustos’unda Süleymaniye Medreselerinden birine atandı. Ramazan 1031/Temmuz 1622’de Süleymaniye müderrisi iken 26 yaşında vefat etti. Mezarı, Eyüp Sultanda dedelerinin ve amcalarının da medfun bulunduğu hazirededir.

Ârifî, üstün yeteneği, ilme olan merakı sayesinde ilim erbabı arasında önemli bir konum elde etmiş; sağlam karakteri, güzel ahlakı ve asil davranışlarıyla bulunduğu her ortamda layıkıyla saygı görmüştür. Ârifî mahlasıyla güzel şiirler söylediği kaynaklarda ifade edilirse de elimizde, ona ait olduğunu bildiğimiz tek beyit bulunmaktadır.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl). (1996). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmani. C.1. İstanbul:316.

Ergun, Sadettin Nüzhet. (1936-1945). Türk Şairleri. İstanbul.Bozkurt Matbaası:III/81.

Kâfzade Faizi. Zübdetü'l-eş'âr. 22 Sel 2201. Edirne Selimiye yazma Eserler Kütüphanesi:57.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). (2001). Tuhfe-i Nâilî, Mehmet Nail Tuman. Ankara: Bizim Büro Yay. II/610.

Müstakimzade (2000). Mecelletü’n-nisâb. Tıpkıbasım. Ankara:308a.

Özcan, Abdülkadir. (hzl)(1989). Nev’î-zâde Atâ’î, Hadâyıku’l-hakâyık fî-tekmileti’ş-şakâyık. C.II. İstanbul:663.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. SÜLEYMAN ÇALDAK
Yayın Tarihi: 01.10.2014

Eserlerinden Örnekler

Eyle ey dil cismüni râh-ı mahabbetde gubâr

 Zâyi olmaz bir gün ilter kûy-ı yâre rûzgâr

Kâfzade Faizi. Zübdetü'l-eş'âr. 22 Sel 2201. Edirne Selimiye yazma Eserler Kütüphanesi:57.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ZAKİRÎ, Hasand. ? - ö. 1622Ölüm YılıGörüntüle
2ÂRİFÎ, Helvacızâde Mehmed Ârifî Efendid. ? - ö. 1622-23Ölüm YılıGörüntüle
3NİYÂZÎ, Gurebâ-i Yesâr Agası-zâde Niyâzî Çelebid. ? - ö. 1622'den sonra?Ölüm YılıGörüntüle
4ALÂÜDDİN, Alâüddin Alî bin Muhammed bin Mecduddin bin Muhammed bin Mes’ud bin Mahmud eş-Şahrûdî el-Bistâmîd. 1400 - ö. 1470MeslekGörüntüle
5NASÛHÎ, Abdülhâlikd. 1836 - ö. 1912MeslekGörüntüle
6ÂRİFÎ, Helvacızâde Mehmed Ârifî Efendid. ? - ö. 1622-23MeslekGörüntüle
7RAGÎB, Mehmed Ragîb Çelebid. ? - ö. 1684-85Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
8ÂZİM, Şa’bânzâde Mehmed Efendid. ? - ö. 1712Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
9TÂİB, Ahîzâde Derviş İsmail Tâib Efendid. ? - ö. 1714-15Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
10ÂRİFÎd. ? - ö. 1564'ten sonraMadde AdıGörüntüle
11ITRÎ, Mehmed Itrî Efendid. ? - ö. 1622-23Madde AdıGörüntüle
12BAHSÎ, Mehmed Bahsî Efendid. ? - ö. 1623-24Madde AdıGörüntüle