Ayvazoğlu, Beşir

(d. 11 Şubat 1953 / ö. ?)
Romancı, Araştırmacı, Şair
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Sivas’ın Zara ilçesinde doğmuştur. Asıl ismi "Beşir Ayvaz"dır. İlk ve ortaöğrenimini Sivas'ta tamamladıktan sonra 1975'te Bursa Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü'nden mezun olmuştur. Uzun yıllar öğretmenlik yapmış, çeşitli okullarda görev almıştır. TRT'de uzman olarak çalışmış olan sanatçı ayrıca bir dönem Kültür Bakanı danışmanlığı yapmıştır. CNN Türk’te Hilmi Yavuz’la birlikte iki yıl, “Gökkubbemiz” adlı kültür programını hazırlamış, 2001-2005 yılları arasında Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyesi olarak görev almıştır. TRT2’de yayınlanan “Bir Tepeden” adlı bir kültür programı hazırlayan yazar, halen Türk Edebiyatı Dergisi’nin genel yayın yönetmenliğini yürütmektedir. Türkiye Yazarlar Birliği, İLESAM, Çocuk Vakfı ve Sezer Tansuğ Kültür ve Sanat Vakfı’nın kurucu üyeleri arasında yer alıp Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin de üyesidir (Gülüm 2015: 491-492). Ayrıca sanatçı, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi'nde "İstanbul, Toplum ve Edebiyatı" başlığı altında ders vermektedir.

Ayvazoğlu, gazetecilik mesleğini hem köşe yazarı hem de yönetici olarak sürdürmüştür. Bu gazeteler arasında Hergün, Tercüman, Türkiye, Zaman ve Yeni Ufuk gazeteleri vardır. Ayrıca Aksiyon dergisinde hem köşe yazarlığı hem de yöneticilik yapmıştır. 1985-1991 yılları arasında Tercüman Gazetesi'nin “kültür-sanat” yönetmenliğini yapmış, Yeni Ufuk Gazetesi'nde ise genel yayın yönetmeni olarak çalışmıştır. Beşir Ayvazoğlu, Karar Gazetesi'nde köşe yazarlığına devam etmektedir.

Dergâh, Kubbealtı Akademi, Hareket, Hisar, İzlenim, Türk Edebiyatı, Türkiye Günlüğü, Yeni Türkiye gibi dergilerde birçok deneme ve makale yayımlamıştır.

Atatürk Kültür Merkezi, İstanbul Şehir Tiyatroları Repertuar Kurulu, TDV İslâm Ansiklopedisi Türk Dili ve Edebiyatı Danışma ve Redaksiyon Kurulu üyeliklerinde bulunmuştur (Gülüm 2015:491-492).

Ödülleri:

1982'de yayımlanan Aşk Estetiği adlı ilk eseriyle Türkiye Yazarlar Birliği’nin fikir dalında "Yılın Yazarı Ödülü"ne,

1986'da da Muradiye Ölüm ve Gül adlı belgesel metniyle TMKV Türk Millî Kültürüne "Hizmet Ödülü"ne,

1998'de Yahya Kemal; Eve Dönen Adam adlı eseriyle "Avrasya-Bir Vakfı Ödülü"ne,

1992'de Güller Kitabı adlı eseriyle Türkiye Yazarlar Birliği inceleme dalında "Yılın Yazarı Ödülü"ne,

1999'da Kombassan Vakfı tarafından verilen "Mevlana Edebiyat Büyük Ödülü"ne,

2013'te Ateş Denizi adlı eseriyle Türkiye Yazarlar Birliği tarafından roman dalında "Türkiye Yazarlar Birliği Ödülü"ne layık görülmüştür.

Beşir Ayvazoğlu, verimli bir yazar olup, şiir, deneme, makale, inceleme, eleştiri, biyografi ve köşe yazısı gibi pek çok türde eser vermiştir. Sanatçının bu çok yönlü yapısı nedeniyle Türk edebiyatının birçok türünde adı anılmaktadır.

Ayvazoğlu’nun çalışmalarında özellikle dikkati çeken, derin bir araştırmacı titizliği ile sanatçı duyarlılığını birleştirerek eserlerini ortaya koymasıdır. Sanatçının çalışmalarını disiplinli bir çalışmayla ortaya koyduğunu Mustafa Kutlu şöyle ifade eder; "Beşir Ayvazoğlu (…) kılık kıyafetinden yazısına kadar titizlik timsalidir. Ağırbaşlı, vakur ve ciddidir. Daktiloyla yazarken bir tuşa yanlış bassa, kâğıdı çıkarır yazıyı yeniden yazardı. Gazetecilik yaptı ama hep kültürle uğraştı." (Kutlu 2014). Bu sözler ayrıca Ayvazoğlu'nun diğer çalışmalarında olduğu gibi gazetecilik yaparken de kültür meselelerini ana konu olarak ele aldığına dikkati çekmektedir.

Ayvazoğlu'nun çalışmalarını, araştırmaları ve sanat eserleri olarak iki başlık altında incelemek mümkündür. Fakat sanatçının araştırmalarını da sanatçı üslûbuyla kaleme alması bu ayrımı yapmamızı zorlaştırmaktadır. Onun eserlerinin genel ideolojik çizgisini Metin Celal şöyle değerlendirir: "Beşir Ayvazoğlu, Tanrı Dağı’ndan Hıra Dağı’na Türkçülük, milliyetçilik akımlarının gelişimini, kendi içindeki farklılaşmalarını, süreç içinde nasıl değişip muhafazakâr ve İslamcı anlayışlara yakınlaştığını akıcı bir dille, yazılar ve kitaplardan hareketle düşünsel yanından anlatıyor." (Metin Celal, Sabit Fikir). Bu açıdan Beşir Ayvazoğlu, hangi alanda eser veriyor olursa olsun kültür çalışmalarını temele alan bir anlayışa sahiptir. Bu nedenle özellikle kültür tarihimize büyük katkısı olan insanların onun çalışmalarında önemli bir yeri vardır. Bu çalışmalarda Ayvazoğlu, çok yönlü bir sanatçı ve düşün insanı olarak özellikle tarihe mal olmuş şahıslar, bilim adamları ve sanatçılar yoluyla geçmiş estetiğini günümüze taşır. Bu tutumunda özellikle İslam'ın ve geleneklerin sanata etkisi Ayvazoğlu'nun dikkatini çeker, ve yazar eserlerini bu doğrultuda şekillendirir. İlgi alanları musikiden mimariye ve şehirciliğe, tarihten estetiğe uzanır. Bu geniş yelpaze aslında kültür çalışmaları odaklıdır.

Beşir Ayvazoğlu’nun eserleri arasında biyografiler geniş bir yer tutar. Tağrık Buğra, Şeyh Galip, Fuzûli, Dede Efendi, Hakkı Süha Gezgin, Peyami Safa, Ahmet Haşim, Yahya Kemal, Florinalı Nazım ve Yunus Emre gibi edebiyata büyük katkısı olmuş çeşitli isimleri araştırmalarına konu ettiği görülmektedir. Bu araştırmalarda özellikle ele aldığı sanatçıların sadece edebiyat dünyamıza değil aynı zamanda kültür dünyamıza yaptıkları katkılar üzerinde durmaktadır. Peyami Safa, Yahya Kemal ve Ahmet Haşim gibi sanatçıların biyografilerini yazarken Ayvazoğlu, biyografi yazarlığını roman yazarlığına yaklaştırarak sanatlı üslubunu sürdürür. Mehmet Aydın, Beşir Ayvazoğlu'nun Asaf Hâlet hakkında yazdığı kitabı değerlendirirken, "Benim ilgimi Ayvazoğlu’nunkiler gibi Stefan Zweig’ın biyografileri de çekiyor" der. Bu paralellik biyografi yazarlığının üslup olarak önemine de işaret eder. Ayrıca onun incelemelerinin kültür tarihimizin ezeli problemlerini de tartışmaya açan bir yanı da vardır. Örneğin: "Beşir Ayvazoğlu’nun, Yahya Kemal’i Eve Dönen Adam olarak nitelemesi aslında 20. asırda çok tartışılan modernleşme/modernite tartışmalarını hatırlatır" (Ağır 2009: 10) şeklindeki bir yorum onun genel tutumunu anlamak açısından önemlidir.

Beşir Ayvazoğlu, deneme ve incelemelerinde araştırmalarını ve eleştirilerini yine aynı bakış açısıyla şekillendirir. Aşk Estetiği adlı kitabına yazdığı önsözde Türk edebiyatına hangi pencereden ve nasıl baktığını şu sözlerle ortaya koymaktadır:

"Bugün epeyce sıkıntı çektiğimiz meselelerden biri ve belki de en önemlisi, sanat ve edebiyatımızı dayandırabileceğimiz temel prensiplerden mahrum oluşumuzdur. Teorik birikimimiz ve buna bağlı olarak belirlenmiş ölçülerimiz yoktur. Türkiye'de bir kesim sadece tercümelere, dolayısıyla Batı'dan devşirilmiş bir bilgi birikimine dayanmaktadır. Adeta "Nasıl olsa bizim yerimize başkaları düşünüyor!" diyerek hazır ve sınırları başka bir kültür ortamında çizilmiş meseleleri önünü ardını düşünmeden ithal ediveriyorlar. Bizde sosyal karşılıkları bulunmadığı için bu meseleler hep bir entelektüel fantezisi seviyesinde kalmıştır. Kısaca söylemek gerekirse, düşüncemizin sınırları, bugün bile Batı tarafından çizilmektedir" (Ayvazoğlu 1993: 9).

Kültür tarihimizdeki bu büyük tartışmada, her ne kadar bir taraf olduğunu hissettirse de Ayvazoğlu, incelemesini yaptığı sanatçıyı derinlemesine araştırdığını kullandığı kaynakların künyeleriyle ortaya koyar. Böylece hem sanatçıları her yönüyle okura sunmaya çalışır hem de kültür tarihimizde gözden kaçan noktalara işaret eder. Bu açıdan 1924 Bir Fotoğrafın Uzun Hikâyesi adlı kitabı ile Saatler, Ruhlar ve Kediler adlı kitapları edebiyat dünyasının ünlü isimlerinin yaşamlarına ilişkin özel ve naif bilgilerle zenginleştirilmiştir. Bu sayede okura bir edebiyat zevki de verir.

Ayvazoğlu'nun çalışmalarının okura ulaşma başarısı onun ele aldığı konuyu bir anlamda sahiplenmesi ya da benimsemesi ile ilişkili olabilir. Nitekim Güller Kitabı'nı okuyanların kitabın çiçek koktuğunu söylenecek kadar içselleştirmeleri de (Kantarcı 1999: 329) Ayvazoğlu'nun ele aldığı meseleleri edebî bir incelikle harmanlayabilmesindendir (Enginün 1993:309-312). Elbette bunda şairliğinin de etkisi olabilir. M. Fatih Andı onun şairliği ile ilgili olarak, "Şiirlere bütünüyle baktığımızda, bunlar bizim olan, dost soluklar üfleyen, içimizde tortulanmış duyguları, hasretleri terennüm eden bir Kaknus'un nağmeleri" (Andı 1992: 335) demektedir. Bu şiirlerde geçmişin özlenen günleri de insanın içindeki mahzunluğun sebebidir. Kaknus adlı şiir kitabıyla ilgili olarak İnci Enginün şunları söyler:"'Kaknus' ölümsüz kuş 'Phéniks'e Hintlilerin verdiği ad imiş. Musiki makamlarını da onun çıkardığı sesler oluştururmuş. Yunus Emre'nin asırlar önce 'Her dem yeni doğarız bizden kim usanası' dediği gibi hep taze kalabilen şiir geleneğimize sahip çıkan Beşir Ayvazoğlu, eserine de çok uygun bir ad seçmiş" (Enginün 2002: 131). Ayvazoğlu'nun şiir kitabına seçtiği ismin bu anlam yoğunluğu onun incelikli çalışmasının göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Beşir Ayvazoğlu, çalışmalarıyla hem bir edebiyatçı hem de bir araştırmacı olarak kültür tarihimiz için önemli işler ortaya koymuş bir sanatçıdır.

Kaynakça

Ağır, Ahmet. (2009). "Düşten Ulus-Devlete Yahya Kemal Şiirleri". Türkbilig/Türkoloji Araştırmaları Dergisi .10 (18): 1-12.

Andı, M. Fatih. (1992). "Değerlendirmeler: Beşir Ayvazoğlu: Kaknüs", Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi. Ekim 1992: 332-335.

Aydın, Mehmet. (2015). "Tuhaf Bir Âdem Olarak Asaf Hâlet Çelebi’nin Biyografisi Üzerine Bazı Tuhaf Notlar". Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi. 75: 62-68.

Beşir Ayvazoğlu Kitabı. (2004). Hazırlayanlar: Kemal Aykut, Nusret Özcan, İstanbul : Nehir Yayınları.

Candan, İsmail. (2014). "Beşir Ayvazoğlu. Yunus Ne Hoş Demişsin Cumhuriyet Sonrası Yunus Emre Yorumları. Kapı Yayınları 2014, 240 sayfa". Sûfî Araştırmaları. 14: 117-120.

Celal, Metin. (2010). "Ne Kadar Türk, Ne Kadar Müslüman?". Sabit Fikir. 11.01.2010.

Enginün, İnci. (2002). Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı. İstanbul: Dergâh Yayınları.

Enginün, İnci. (1993). "Değerlendirmeler: Beşir Ayvazoğlu: Güller Kitabı, Türk Çiçek Kültürü Üzerine Bir Deneme”. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi. 496. Nisan: 309-312.

Gülüm, Emrah (2015). "Beşir Ayvazoğlu'nun Aşk Estetiği Üzerine". Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi. 4/1: 491-497.

Kantarcı, Şenol. (2015). "Güller Kitabıyla Zamanda Yolculuk". Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. 11: 329-331.

Kutlu, Mustafa. (2014). "Beşir Ayvazoğlu". Yeni Şafak Gazetesi. 10.Aralık 2014. (https://www.yenisafak.com/yazarlar/mustafakutlu/beir-ayvazoglu-2006474)

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ REFİKA ALTIKULAÇ DEMİRDAĞ
Yayın Tarihi: 13.03.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Türkçülüğün Kaderi ve Mustafa CemiloğluSivas Ülkü Ocakları / Sivas1976İnceleme
Aşk EstetiğiBirlik Yayınları / Ankara1982Eleştiri
GülnameBirlik Yay. / Ankara1983Şiir
Yahya Kemâl : Eve Dönen AdamBirlik Yay. / Ankara1985İnceleme
RamazanTercüman / İstanbul1986Deneme
İstiklâl Marşı : Tarihi ve ManasıTercüman / İstanbul1986İnceleme
Mehmet Akif SafahatTercüman / İstanbul1986Diğer
Geçmişi Yeniden KurmakKubbealtı Neşriyât / İstanbul1987Deneme
İslam EstetiğiÇağ Yayınları / İstanbul1989İnceleme
Aslanlar Tilkiler ve EşeklerBeyan yayınları / İstanbul1990Diğer
Türk'ün Kültür Coğrafyasında Bir GezintiÖtüken / İstanbul1991İnceleme
Halk Şiirinden TariheÖtüken / İstanbul1991Araştırma
KAKNUS ŞİİRLERÖtüken Neşriyat / İstanbul1991Şiir
Güller Kitabı : Türk Çiçek Kültürü Üzerine Bir DenemeÖtüken Neşriyat / İstanbul1992Deneme
Tarık Buğra : Güneş Rengi Bir Yığın YaprakÖtüken Yay. / İstanbul1995Biyografi
ŞEYH GALİB KİTABIİstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları / İstanbul1995Biyografi
ŞiirlerÖtüken Yay. / İstanbul1996Şiir
Geleneğin DirenişiÖtüken / İstanbul1996Deneme
Fuzûli Kitabı / 500. Yılında Fuzûli Sempozyumu Bildirileriİstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A. / İstanbul1996Diğer
Edebi Portreler / Hakkı Süha GezginTimaş Yay. / İstanbul1997Biyografi
Altı Çizili SatırlarTimaş Yay. / İstanbul1997Deneme
Şehir FotoğraflarıÖtüken Neşriyat / İstanbul1997Deneme
Dede EfendiHOLLANDA TÜRK AKADEMİSYENLER VAKFI / İstanbul1997Biyografi
Kuğunun Son ŞarkısıÖtüken Yay. / İstanbul1999İnceleme
Yaza Yaza YaşamakÖtüken Neşriyat / İstanbul1999Deneme
Doğu-Batı Arasında / Peyami SafaUfuk Kitapları / İstanbul2000İnceleme
Siretler ve SûretlerÖtüken Neşriyat / İstanbul2000İnceleme
Ömrüm Benim Bir Ateşti : Ahmet Hâşim'in Hayatı Sanatı Estetistiği DramıÖtüken Yay. / İstanbul2000Biyografi
Altın Kapı : Makale ve DenemelerÖtüken Neşriyat / İstanbul2001Makale
Ateş Çiçek Laleİstanbul Belediyesi Kültür A.Ş. / İstanbul2003Şiir
Büyük Ağa: Tarık BuğraKapı Yay. / İstanbul2006Biyografi
Bozgunda Fetih RüyasıKapı Yay. / İstanbul2006Roman
1924 : Bir Fotoğrafın Uzun HikâyesiKapı Yay. / İstanbul2006Eleştiri
Defterimde Kırk SuretKapı Yay. / İstanbul2007Biyografi
Ney'in SırrıKapı Yay. / İstanbul2007İnceleme
Kainatça Tanınmış Türk Şiir Kralı Florinalı Nazım ve Şaşalı Edebî HayatıKapı Yay. / İstanbul2007Biyografi
Mevlana ve Günümüz Türkçesiyle ŞiirleriBoyut Yayın Grubu / İstanbul2007Şiir
Peyami : Hayatı Sanatı Felsefesi DramıKapı Yay. / İstanbul2008Biyografi
Alatav'dan Şardağı'na : Kültür Coğrafyamızda GezintilerKapı Yay. / İstanbul2008Gezi Yazısı
Yahya Kemal'den Fuat Bayramoğlu'na Karaçi MektuplarıReklamadam / İstanbul2008Mektup
Tanrıdağı'ndan Hıra Dağı'na : Milliyetçilik ve Muhafazakârlık Üzerine YazılarKapı Yay. / İstanbul2009İnceleme
Kayıp ŞiirEverest Yayınları / İstanbul2009Şiir
Dersaadet'in Kalbi BeyazıtHeyamola Yayınları / İstanbul2009Araştırma
Divanyolu / Bir Caddenin HikayesiKapı Yay. / İstanbul2010Deneme
Türklerde Dinî Resimler / Malik AkselKapı Yay. / İstanbul2010Diğer
Sanat hayatı : Resim Sergisinde Otuz Gün : Malik AkselKapı Yayınları / İstanbul2010Diğer
Türk Ebrusu'nda Düzgünman Ekolü, Düzgünman School in Turkish MarblingAvrupa Kültür Başkenti Ajansı / İstanbul2010Araştırma
Malik Aksel : Evimizin RessamKapı Yay. / İstanbul2011Biyografi
Kahveniz Nasıl Olsun : Türk Kahvesinin Kültür TarihiKapı Yayınları / İstanbul2011Araştırma
Sanat ve Folklor / Malik AkselKapı Yayınları / İstanbul2011Diğer
Üçüncü Tepede Hayat : Beyazıt Meydanı'nın Derin TarihiKubbealtı Neşriyatı / İstanbul2012Araştırma
Dünyayı Güzelleştirmek : Turgut Cansever'le KonuşmalarTimaş Yayınları / İstanbul2012Biyografi
Gel söyleşelim : Cümle Geçen DemleriTimaş Yayınları / İstanbul2012Sohbet
Ateş DeniziKapı Yayınları / İstanbul2013Roman
Geceleyin DersaadetKapı Yayınları / İstanbul2013Deneme
He'nin İki Gözü İki Çeşme : Bir Asaf Halet Çelebi BiyografisiKapı Yayınları / İstanbul2014Biyografi
Yunus, Ne Hoş Demişsin Cumhuriyet Sonrası Yunus Emre YorumlarıKapı Yayınları / İstanbul2014Araştırma
Edebiyatın Çanakkale'yle İmtihanı : Arıburnu ve Seddülbahir'de On GünKapı Yay. / İstanbul2015Hatıra
Saatler, Ruhlar ve Kediler Edebiyat Tarihinin Renkli Dünyasında Kısa Bir CevelanKapı Yayınları / İstanbul2015Araştırma
Nuri Arlasez'in Saklı Hayatı : Bir Medeniyeti KurtarmakBKG / İstanbul2016Biyografi
Bir Ateşpare Bin YangınKapı Yayınları / İstanbul2017Deneme
Fikret: Kendi Cevvim, Kendi Eflâkimde Kendim TairimEverest / İstanbul2019Araştırma

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Vecihi Timuroğlud. 29 Ekim 1927 - ö. 23 Ekim 2014Doğum YeriGörüntüle
2HACI ŞAHİNd. 1900\'lerin başı - ö. 1980 sonrasıDoğum YeriGörüntüle
3ŞEMSÎ, Şemseddin Karamand. 1927 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4COŞKUNî/ABDULLAH/GARİP ABDULLAH, Abdullah Coşkund. 1953 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5MUSTAFA/ÇEVİK, Mustafa Çevikd. 1953 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Uzunyaylalı, M. Talatd. 01 Ocak 1953 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ÂLÎ, Âlî Efendid. 1816 - ö. 1856MeslekGörüntüle
8Kıyafet, Hasand. 01 Mart 1938 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Çıkıntaş, Abdülhamit Niyazid. 1856 - ö. 11 Ocak 1934MeslekGörüntüle
10A. Aziz Beşerd. 1919 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Memduh Atalayd. 1967 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Aşıkoğlu, İsmaild. 10 Haziran 1940 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13BEŞÎR FU'ÂDd. 1852 - ö. 1887Madde AdıGörüntüle
14BEŞİR ELESGER OĞLUd. 1867 - ö. 1934Madde AdıGörüntüle
15AYVAZOĞLU, Köksal Ayvazoğlud. 1958 - ö. 17.04.2014Madde AdıGörüntüle