BABACAN, Ahmet Ali Babacan

(d. 1912 / ö. 23.03.1975)
Çiftçi
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ahmet Ali Babacan, Mersin’in Gülnar ilçesine bağlı Eskiyörük köyünde 1912 yılında dünyaya gelmiştir. Avcı olan babası İbrahim, Çanakkale Savaşı’na katılmış ve daha sonra kendisinden haber alınamamıştır. Küçük yaşta babasını kaybettiği için onu dedesi büyütmüştür. Arapçanın yanında 1928’de açılan üç yıllık köy okulunda yeni yazıyı da öğrenmiştir. Çiftçilikle hayatını idame ettirmiştir. Babacan, 35 yaşında iken ilk eşini kaybettikten sonra ikinci evliliğini yapmıştır. ilk evliliğinden 3, ikincisinden 5 olmak üzere 8 çocuğu vardır. 23 Mart 1975 tarihinde vefat eden âşık, doğup yaşadığı köyün mezarlığına defnedilmiştir.

Yeni yazıyı ilkokulda öğrenmesinin yanında köy imamından medrese tarzı mescit öğrenimiyle eski yazıyı öğrenmiş, dedesinden kalan Kur’an, Ahmediye, Kuddusî ve Muhammediye gibi kitapları okuyan Babacan’ın yaşadığı coğrafyanın kendisinden önceki orada yaşayan ya da oradan geçen Âşık Cemali, Serdarî, Kadı Mustafa Efendi (Kör Kadı) gibi şairlerinden de etkilendiği söylenebilir.

Hayatı güçlüklerle geçmesine rağmen çevresine karşı duyarlılığı olan şairin, hemen her konuda pek çok deyiş söylediği görülmektedir. Âşık, soyadını mahlas olarak kullanmıştır. Doğaçlama yeteneği kuvvetli olup Yörük kültürünün etkili olduğu çevresinde, hayvancılık nedeniyle yaşanan göçebe hayatında söylenen halk söylencelerinin şiirlerinin içerik, dil ve üslubunu belirlediği görülür.

Henüz otuz beş yaşındayken hayata gözlerini yuman ilk eşi için söylediği; “Çiçekler içinden seçtim bir çiçek,/ O idi hayatta bana tek gerçek,/ Meğer ölüm varmış, daha da gerçek,/ Gelir imiş başa iş birer birer…” dizelerinde de sade ama etkili dili ve üslubu fark edilir.

Öksüzlük, kimsesizlik ve yoksulluk içinde büyümesine karşın asi, hırçın ve kırıcı değil tam aksine, sevecen ve hoşgörülüdür. Lirik özellik taşıyan şiirlerinde, sitem ve taşlamanın ağır bastığı görülmektedir. Şiirlerini genellikle aşk, doğa ve sosyal konularda yazmıştır (Arıtürk 2007: 114).

Şiirleri, oğlu Mehmet Babacan tarafından Selam Olsun adlı şiir kitabında, öykü ve taşlamaları ise aynı yazarın Dikenlere Rağmen adlı öykü kitabında metinleştirilmiştir (http://gercemek.blogspot.com/2009/01/geremek-taeli-yresi-kltr-ve-dn-dergisi.html;). Oğlu Mehmet Babacan da babası gibi bir şairdir. Şiir yeteneğini ve sevgisini babasından aldığını Anıları Yaktım şiir kitabında dile getirir (1999).

Çevresinde destanları ve atışmalarıyla da bilinen âşığın bir atışmasıyla ilgili; “1950’li yıllarda, Gülnar’da PTT dağıtıcısı olarak çalışan Mehmet Doğan’la, Âşık Babacan arasında geçen ve onların tanışmalarına neden olan atışma, dillerde hâlâ dolaşır. Ancak özü kaybolmamakla birlikte bir hayli değişikliğe uğramıştır. Adı geçen kişilerden birçok kez dinlediğim (anlatan Mehmet Babacan) o anı, ozanca söyleyişle hazırcevaplık becerisinin buluşturulmasından doğan mizahî hazzın tipik bir örneğiydi” (http://konurlular.blogspot.com) şeklinde ifade edilir.

Hazırcevaplık, nükte ve taşlama gibi halk ozanlarında görülen özellikler Babacan’da da görülür. “Su çekerken kırıldı testi/ Bizimki yuh diye feryadı bastı/ Üç gün iaşemden kaşığı kesti/ Cezam bununla da bitmedi gardaş…” (Kalkan 1991: 258) dizelerinin geçtiği şiirinde toplumsal eleştiri de dikkat çeker.

Eskiyörük köy mezarlığında bulunan kendi dizeleri bulunan mezar taşında: “Babacan’ım gelmem daha,/ Yolumuz düştü toprağa, Ruhumuza bir Fatiha/ Verenlere selâm olsun…” yazmaktadır.

Kaynakça

Arıtürk, Ahmet (2007). Mersin İli Gülnar İlçesi Tarihi, Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapısı. Yüksek Lisans Tezi. Niğde: Niğde Üniversitesi.

Babacan, Mehmet (1999). Anıları Yaktım. Mersin: Çağlar Ofset.

http://gercemek.blogspot.com/2009/01/geremek-taeli-yresi-kltr-ve-dn-dergisi.html [Erişim tarihi: 21.05.2019].

http://konurlular.blogspot.com/2014/01/ahmet-ali-babacan.html [Erişim tarihi: 23.05.2019].

Kalkan, Emir (1991). XX. Yüzyıl Türk Halk Şairleri Antolojisi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.


Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NEJLA KAYALI ORTA
Yayın Tarihi: 10.09.2019
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MELULİ/LATİFE, Karaca Erbild. 1892 - ö. 14.11.1989Doğum YeriGörüntüle
2İHSANİ, Mevlüt Şafakd. 1928 - ö. 06.11.2010Doğum YeriGörüntüle
3HEYRAN AĞAMALIYEVAd. 1983 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4EDHEM ASLANOĞLU EREBOVd. 1912 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Bedri Noyand. 1912 - ö. 7 Kasım 1997Doğum YılıGörüntüle
6Mustafa Niyazi Ispartalıd. 1912 - ö. 8 Mart 1977Doğum YılıGörüntüle
7EDHEM ASLANOĞLU EREBOVd. 1912 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Bedri Noyand. 1912 - ö. 7 Kasım 1997Ölüm YılıGörüntüle
9Mustafa Niyazi Ispartalıd. 1912 - ö. 8 Mart 1977Ölüm YılıGörüntüle
10EDHEM ASLANOĞLU EREBOVd. 1912 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Bedri Noyand. 1912 - ö. 7 Kasım 1997MeslekGörüntüle
12Mustafa Niyazi Ispartalıd. 1912 - ö. 8 Mart 1977MeslekGörüntüle
13EDHEM ASLANOĞLU EREBOVd. 1912 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Bedri Noyand. 1912 - ö. 7 Kasım 1997Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Mustafa Niyazi Ispartalıd. 1912 - ö. 8 Mart 1977Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16EDHEM ASLANOĞLU EREBOVd. 1912 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Bedri Noyand. 1912 - ö. 7 Kasım 1997Madde AdıGörüntüle
18Mustafa Niyazi Ispartalıd. 1912 - ö. 8 Mart 1977Madde AdıGörüntüle