BABACAN, Ahmet Ali Babacan

(d. 1912 / ö. 23.03.1975)
çiftçi, âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ahmet Ali Babacan, Mersin’in Gülnar ilçesine bağlı Eskiyörük köyünde 1912 yılında dünyaya gelmiştir. Avcı olan babası İbrahim, Çanakkale Savaşı’na katılmış ve daha sonra kendisinden haber alınamamıştır. Küçük yaşta babasını kaybettiği için onu dedesi büyütmüştür. Arapçanın yanında 1928’de açılan üç yıllık köy okulunda yeni yazıyı da öğrenmiştir. Çiftçilikle hayatını idame ettirmiştir. Babacan, 35 yaşında iken ilk eşini kaybettikten sonra ikinci evliliğini yapmıştır. ilk evliliğinden 3, ikincisinden 5 olmak üzere 8 çocuğu vardır. 23 Mart 1975 tarihinde vefat eden âşık, doğup yaşadığı köyün mezarlığına defnedilmiştir.

Yeni yazıyı ilkokulda öğrenmesinin yanında köy imamından medrese tarzı mescit öğrenimiyle eski yazıyı öğrenmiş, dedesinden kalan Kur’an, Ahmediye, Kuddusî ve Muhammediye gibi kitapları okuyan Babacan’ın yaşadığı coğrafyanın kendisinden önceki orada yaşayan ya da oradan geçen Âşık Cemali, Serdarî, Kadı Mustafa Efendi (Kör Kadı) gibi şairlerinden de etkilendiği söylenebilir.

Hayatı güçlüklerle geçmesine rağmen çevresine karşı duyarlılığı olan şairin, hemen her konuda pek çok deyiş söylediği görülmektedir. Âşık, soyadını mahlas olarak kullanmıştır. Doğaçlama yeteneği kuvvetli olup Yörük kültürünün etkili olduğu çevresinde, hayvancılık nedeniyle yaşanan göçebe hayatında söylenen halk söylencelerinin şiirlerinin içerik, dil ve üslubunu belirlediği görülür.

Henüz otuz beş yaşındayken hayata gözlerini yuman ilk eşi için söylediği; “Çiçekler içinden seçtim bir çiçek,/ O idi hayatta bana tek gerçek,/ Meğer ölüm varmış, daha da gerçek,/ Gelir imiş başa iş birer birer…” dizelerinde de sade ama etkili dili ve üslubu fark edilir.

Öksüzlük, kimsesizlik ve yoksulluk içinde büyümesine karşın asi, hırçın ve kırıcı değil tam aksine, sevecen ve hoşgörülüdür. Lirik özellik taşıyan şiirlerinde, sitem ve taşlamanın ağır bastığı görülmektedir. Şiirlerini genellikle aşk, doğa ve sosyal konularda yazmıştır (Arıtürk 2007: 114).

Şiirleri, oğlu Mehmet Babacan tarafından Selam Olsun adlı şiir kitabında, öykü ve taşlamaları ise aynı yazarın Dikenlere Rağmen adlı öykü kitabında metinleştirilmiştir (http://gercemek.blogspot.com/2009/01/geremek-taeli-yresi-kltr-ve-dn-dergisi.html;). Oğlu Mehmet Babacan da babası gibi bir şairdir. Şiir yeteneğini ve sevgisini babasından aldığını Anıları Yaktım şiir kitabında dile getirir (1999).

Çevresinde destanları ve atışmalarıyla da bilinen âşığın bir atışmasıyla ilgili; “1950’li yıllarda, Gülnar’da PTT dağıtıcısı olarak çalışan Mehmet Doğan’la, Âşık Babacan arasında geçen ve onların tanışmalarına neden olan atışma, dillerde hâlâ dolaşır. Ancak özü kaybolmamakla birlikte bir hayli değişikliğe uğramıştır. Adı geçen kişilerden birçok kez dinlediğim (anlatan Mehmet Babacan) o anı, ozanca söyleyişle hazırcevaplık becerisinin buluşturulmasından doğan mizahî hazzın tipik bir örneğiydi” (http://konurlular.blogspot.com/2014/01/ahmet-ali-babacan.html;) şeklinde ifade edilir.

Hazırcevaplık, nükte ve taşlama gibi halk ozanlarında görülen özellikler Babacan’da da görülür. “Su çekerken kırıldı testi/ Bizimki yuh diye feryadı bastı/ Üç gün iaşemden kaşığı kesti/ Cezam bununla da bitmedi gardaş…” (Kalkan 1991: 258) dizelerinin geçtiği şiirinde toplumsal eleştiri de dikkat çeker.

Eskiyörük köy mezarlığında bulunan kendi dizeleri bulunan mezar taşında: “Babacan’ım gelmem daha,/ Yolumuz düştü toprağa, Ruhumuza bir Fatiha/ Verenlere selâm olsun…” yazmaktadır.

Kaynakça

Arıtürk, Ahmet (2007). Mersin İli Gülnar İlçesi Tarihi, Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapısı. Yüksek Lisans Tezi. Niğde: Niğde Üniversitesi.

Babacan, Mehmet (1999). Anıları Yaktım. Mersin: Çağlar Ofset.

http://gercemek.blogspot.com/2009/01/geremek-taeli-yresi-kltr-ve-dn-dergisi.html [erişim tarihi: 21.05.2019].

http://konurlular.blogspot.com/2014/01/ahmet-ali-babacan.html [erişim tarihi: 23.05.2019].

Kalkan, Emir (1991). XX. Yüzyıl Türk Halk Şairleri Antolojisi. Ankara: KB. Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NEJLA KAYALI ORTA
Yayın Tarihi: 10.09.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Okay Tiryakioğlud. 13 Eylül 1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2YETİMİ/ALİ YETİMİ, Ali Çelikd. 1966 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3CEMİLE UZUNDALd. 1932 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4NALBANT İSHAK/İSHAK KEMALÎ, İshak Kemali Nalbantd. H.1330/M.1912 - ö. 01.04.1971Doğum YılıGörüntüle
5Çakmak, İbrahim Tarıkd. 1912 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Cumaloğlu, Fehmi Hilmid. 1912 - ö. 25 Temmuz 1996Doğum YılıGörüntüle
7NALBANT İSHAK/İSHAK KEMALÎ, İshak Kemali Nalbantd. H.1330/M.1912 - ö. 01.04.1971Ölüm YılıGörüntüle
8Çakmak, İbrahim Tarıkd. 1912 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9Cumaloğlu, Fehmi Hilmid. 1912 - ö. 25 Temmuz 1996Ölüm YılıGörüntüle
10NALBANT İSHAK/İSHAK KEMALÎ, İshak Kemali Nalbantd. H.1330/M.1912 - ö. 01.04.1971MeslekGörüntüle
11Çakmak, İbrahim Tarıkd. 1912 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Cumaloğlu, Fehmi Hilmid. 1912 - ö. 25 Temmuz 1996MeslekGörüntüle
13NALBANT İSHAK/İSHAK KEMALÎ, İshak Kemali Nalbantd. H.1330/M.1912 - ö. 01.04.1971Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Çakmak, İbrahim Tarıkd. 1912 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Cumaloğlu, Fehmi Hilmid. 1912 - ö. 25 Temmuz 1996Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16NALBANT İSHAK/İSHAK KEMALÎ, İshak Kemali Nalbantd. H.1330/M.1912 - ö. 01.04.1971Madde AdıGörüntüle
17Çakmak, İbrahim Tarıkd. 1912 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Cumaloğlu, Fehmi Hilmid. 1912 - ö. 25 Temmuz 1996Madde AdıGörüntüle