BANU, Cevriye Banu Hanım

(d. 1864/1280/1281 - ö. 1916/1334/1335)
âşık
(Âşık / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Cevriye Banu, 1864 yılında Çankırı Çerkeş Atkaracalar köyünde doğmuştur. Ümmi olan âşık hiç evlenmemiştir. Mensup olduğu aile, köyün zengin ve hatırı sayılır ailelerinden biridir. Banu Hanım, evlerine misafir gelen âşıkların fasıllarını dinlemiş, onlarla oturup görüşerek edebî bir çevre içinde yetişmiştir. Cevriye Banu Hanım'da şiir merakı saz şairlerini dinlemekle başlamıştır. Cevriye Banu Hanım, Geredeli Âşık Figanî’den etkilenmiştir (Ay 1934: 11’den alıntılayan Turan-Saluk 2014:105). Daha sonra Ilgaz Yerkuyu köyünde bulunan Kadiri Şeyhlerinden Şeyh oğlu Mehmet Nuri Efendi’ye intisap etmiştir. (Cunbur 2011: 257-258; Onay 1930: 115-120’dan alıntılayan Turan-Saluk 2014: 105). Cevriye Banu’nun Mehmed Nuri Efendiye hitaben bir çok şiiri vardır. Şeyhi Mehmed Nuri Efendi de Cevriye Banu için şiir yazmıştır (Cunbur 2011: 257-258; Ergun 1936:740).

Bir divan oluşturacak derecede çok olan şiirlerini ölümünden iki yıl önce yakmıştır. Dili oldukça düzgün, üslubu sadedir (Cunbur 2011:257-258 Ergun 1936:740). Elimizde çok az şiiri vardır.

Ahmet Talat Onay (1930: 115-120) "Ümmi olan Banu Hanım, kitab-ı kainatı okumuş birçok erkeği hayrete düşürecek varlık göstermiştir." demiştir. Cevriye Banu, 1916 yılında vefat etmiştir (Cunbur 2011:257-258; Ergun 1936:740).

Kaynakça

Ay, Taha (1934). Türk Kadın Şairleri. İstanbul:Universium Matbası.

Cunbur, Müjgan (2011). Osmanlı Dönemi Türk Kadın Şairleri. Ankara: Türkad- Türk Kadınları Kültür Derneği Genel Merkezi Yay.

Ergun, Sadeddin Nüzhet (1936). Türk Şairleri. Cilt I. İstanbul.

Günbulut, Şükrü (1984). “Şarkışlalı Bir kadın Âşığın Şiirlerine Yansıyan Aile Sorunları”, Türk Folkloru. Şubat Sayı: 55, s. 20.

Onay, Ahmet Talat (1930). Çankırı Şairleri. Çankırı: Çankırı Matbası.

Turan, Fatma Ahsen, Reyhan Gökben Saluk, Özlem Ünalan (2014). Geçmişten Günümüze Sazda ve Sözde Usta Kadınlar.  Editör: Nezahat Özcan. Ankara: Gazi Kitapevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. FATMA AHSEN TURAN
Yayın Tarihi: 10.02.2015

Eserlerinden Örnekler

Nefes

Dost derdine düşmeyen cân

Semt-i yâre dolanır mı

Kalbi mutmain olmayan

Hak nutkına inanır mı

Ra'na gönlümüz goncadır

Sineme gizli pençedir

Murg-i dile eğlencedir

Sakin deryâ bulunur mu

Setr eden ism-i Settar'a

Lafeta sırrı esrara

Nokta-i nun'da hünkâra

Banu ah eder kalur mu (Cunbur,2011:258).

Cunbur, Müjgan (2011). Osmanlı Dönemi Türk Kadın Şairleri. Ankara: Türkad- Türk Kadınları Kültür Derneği Genel Merkezi Yay. 258.

Nefes

Gönlümüz bent oldu âli sultana,

Sultan olmuş eser yelin üstüne,

Haki paylarına vardım ihsana,

Selamına durdum yolun üstüne.

Şirin’in aşkına olmuşuz Ferhat

Ruhumuz hayseda cinsimiz menat

Kanunu ezelde böyledir âdet

Bülbülün hevesi gülün üstüne

Nasıl adet böyle cefa eylemek

Işıkla farz, maşuk yolun beklemek

Pürhâne çekülüp karar eylemek

Düşer mi ehli hâlin üstüne

Mektebi irfanda oku imlâyı

Zikreyle dilinde ulu Mevlâ’yı

Hakk’a yüz tut Bânû gözle rızayı

Ya Vedut ismin yaz dilin üstüne 

Ergun, Sadeddin Nüzhet (1936). Türk Şairleri. Cilt I. İstanbul. 741.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MİCMERÎ, Çankırılıd. ? - ö. 1857/1858Doğum YeriGörüntüle
2Hacıhasanoğlu, Muzafferd. 1924 - ö. 17 Ocak 1985Doğum YeriGörüntüle
3Onay, Ahmet Talatd. 1885 - ö. 22 Eylül 1956Doğum YeriGörüntüle
4BORANÎ, Abdullah Fahrid. 1864 - ö. 1908Doğum YılıGörüntüle
5MAHŞAH HANIMd. 1864 - ö. 25.03.1933Doğum YılıGörüntüle
6HAMDİd. 1864 - ö. 1939Doğum YılıGörüntüle
7KARACEMİRLİ KASIM, Kasım Hacı Ali oğlud. 1840 - ö. 1916Ölüm YılıGörüntüle
8AZÎZ, Mehmed Azîzd. 1848 - ö. 1916Ölüm YılıGörüntüle
9SÂMÎ, Mustafa Sâmî, Ayaşlıd. 1858 - ö. 1916Ölüm YılıGörüntüle
10RAŞİD, Mehmed Rüstem Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11FIRAT, Derviş Ustad. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12DELİ AZİZ, Velioğlud. ? - ö. 1868-1869Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13HÜDAÎ, Hüseyind. 1855 - ö. 1914/1917?Madde AdıGörüntüle
14DİDÂRÎd. 1810-12? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15ZULÂMÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle