Berdinazar Hudaynazarov

(d. 15 Nisan 1927 / ö. 14 Kasım 2001)
yazar, şair, gazeteci
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

Türkmen edebiyatının önemli yazarlarından Berdinazar Hudaynazarov, Aşkabat ilinin Yerbent ilçesinde doğmuştur. Göçebe bir ailenin çocuğudur. 1934-1942 yılları arasında Bokurdak köyündeki okulda ilköğrenimini tamamlamıştır. 1941 yılında ailesiyle birlikte Kızılayak’a göç etmek zorunda kalmıştır. 1946 yılında Kerki’deki Teze Yol gazetesinde çalışmış, ardından yine Kerki’de çıkarılan Pagtaçılık Sesi gazetesinde görev yapmıştır. 1951-1956 yılları arasında Kerki’de edebiyat öğretmenliği yaptığı sıralarda aynı zamanda Sovyet Türkmenistanı gazetesinde çalışmıştır. 1957 yılında Moskova’ya giderek iki yıl süreyle Rus şair ve yazarlardan dersler almıştır. 1960-1965 yılları arasında ise Edebiyat ve Sungat gazetesinde çalışmış olan Hudaynazarov’un Türkmenistan Yazarlar Birliği başkanlığı yaptığı bilinmektedir. 14 Kasım 2001 tarihinde vefat eden yazarın cenazesi Gami köyündeki mezarlığa defnedilmiştir (İdem 2011: 12-17; Krl 2004: 64; Türkmen 2010: 61).

Edebî hayatına şiir yazarak başlayan Hudaynazarov’un ilk şiirleri 1943 yılında Kerki ilçe gazetesinde yayımlanmaya başlanmıştır. 1957 yılında basılan “Gızgın Sehra” adlı şiir kitabının ardından “Adam Hakında Aydım”, “Dövrün Depesindeki Adam”, “Buysançlı Baş”, “Ene Süydi”, “Mertebe” adlı diğer şiir kitapları yayımlanmıştır. Çocukluğu Karakum Çölünün ortasındaki bir köyde geçmiş olan yazarın yaşadığı yer eserlerine de yansımış ve “Kumlular” ile “Karakum’a Davet” adlı şiirlerinde çölde yaşayan Türkmen halkının hayatını anlatarak gelenek ve göreneklerine ayna tutmuştur. “Ana Sütü” adlı şiirinde ise, vatan sevgisi üzerinde durmuş ve bu sevgiyi genç nesle de aşılamayı amaçlamıştır. Bu şiirlerinin yanı sıra Hudaynazarov’un “Adam Hakkında Şarkı”, “Kendi Mal Varlığın”, “Ressam ve Çoban”, “Sevgi”, “Senin Gençliğin de Olmuştu” gibi şiirleri de bulunmaktadır (Cumayev vd. 1998: 263; İdem 2011: 15-30; Krl 2004: 64-65).

Nesir türünde eserler de vermiş olan yazarın “Haşar”, “Argış”, “Izçının Gözleri”, “Gonşular”, “Amanşa Allayarovın Yekşende Gicesi”, “Garametnıyaz Yolunın Kıssası”, “Göreş Meydanı” adlı uzun hikâyeleri bulunmaktadır. Hudaynazarov, “Izçının Gözleri” ile “Haşar” adlı uzun hikâyelerinde Karakum halkının mücadele içinde geçen hayatını gözler önüne sermiş, Karakum’un zorlu hayat şartlarından bahsetmiş ve aynı zamanda Türkmen geleneklerinin sistem ile çatışması üzerinde durmuştur. Yazarın uzun hikâyelerinde işlediği konulardan biri de İkinci Dünya Savaşı’dır. “Argış” adlı uzun hikâyesinde Karakum’daki halkın hayatını anlatarak İkinci Dünya Savaşı sırasında cephe gerisinde yaşanan olayları dile getirmiştir. “Gonşular” adlı uzun hikâyesinde ise, komşuluk ilişkilerini ele almış ve Türkmen hayatından kesitlere yer vermiştir. Daha çok uzun hikâyeleri ve romanları ile tanınan yazarın en önemli romanı 1970 yılında yayımlanan “Gumlular” adlı eseridir. Sonrasında “Garaçegenin Ogulları”, “Akar Suvun Aydımı”, “Suvun Isı”, “Insabın Izası” adlı romanlarını kaleme almıştır. Yazar, şiirlerinde ve uzun hikâyelerinde olduğu gibi romanlarında da Karakum, Karakum halkının zorluklar içinde geçen hayatı, İkinci Dünya Savaşı, su gibi konulara değinmiş ve suyun Türkmen halkı için önemi üzerinde durmuştur. Eserlerinde sade bir üslup ve akıcı bir dil kullanmış, Türkmen atasözlerine ve halk kültürüne ait unsurlara yer vermiştir (Cumayev vd. 1998: 263; İdem 2011: 18-27, 48-58; Krl 2004: 65; Türkmen 2010: 61).

“Sınav Yolu”, “İlkbaharın Nefesi”, “Vazgeçmeyenler” adlı dramalar ile “Çöl Çağırıyor”, “Atlı Oğlan” adlı film senaryoları da kaleme almış olan yazar edebî tercümeler de yapmıştır. R. Gamzatov’un şiirlerini Türkmen Türkçesine tercüme ederek “Kalbim Dağlardadır” adıyla kitap olarak yayımlamıştır (Cumayev vd. 1998: 263; İdem 2011: 26-30).

Kaynakça

Cumayev, K. vd. (1998). “Berdinazar Hudaynazarov”, Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi/Türkmenistan Türk Edebiyatı. C. 11. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, s. 263-273.

Hudaynazarov, Berdinazar (Aktaran: Annagulı Nurmemmet) (1997). Harikulade Sözler Dünyasına Davet, Şiirler Demeti. Ankara: Afşar Matbaacılık.

Hudaynazarov, Berdinazar (Aktaran: Ramazan Çakır) (2002). Kumlular. İstanbul: Kaynak Yayınları.

İdem, Boray (2011). Berdinazar Hudaynazarov ve Romanları Üzerine Bir İnceleme. Doktora Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi.

Krl., (2004). “Berdinazar Hudaynazarov”, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 5. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, s. 64-65.

Türkmen, Fikret (2010). Türkmenistan Kültürü Araştırmaları. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. SÜMEYRA HARMANDA
Yayın Tarihi: 01.06.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Gızgın Sehra- / Aşgabat1957Şiir
Göreş Meydanı- / Aşgabat1963Hikâye
Adam Hakında Aydım- / Aşgabat1964Şiir
Dövrün Depesindeki Adam- / Aşgabat1967Şiir
Gumlular- / Aşgabat1970Roman
Buysançlı Baş- / Aşgabat1975Şiir
Akar Suvun Aydımı- / Aşgabat1978Roman
Ene Süydi- / Aşgabat1978Şiir
Izçının Gözleri- / Aşgabat1980Hikâye
Suvun Isı- / Aşgabat1983Roman
Mertebe- / Aşgabat1985Şiir
Harikulade Sözler Dünyasına Davet, Şiirler Demeti.Afşar Matbaacılık / Ankara1997Şiir
KumlularKaynak Yayınları / İstanbul2002Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Sami Ayhand. 1929 - ö. 19 Mart 1982Doğum YeriGörüntüle
2Gurbangulı Berdimuhamedovd. 29 Haziran 1957 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Annaguli Nurmemmetd. 25 Mayıs 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ŞEMSÎ, Şemseddin Karamand. 1927 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5GÜLPAŞA, Gülpaşa Dursund. 1927 - ö. 1993Doğum YılıGörüntüle
6Mahmut Yağmurd. 1927 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Yücel, Şevketd. 1930 - ö. 3 Şubat 2001Ölüm YılıGörüntüle
8Akımsar, Besimd. 1920 - ö. 12 Temmuz 2001Ölüm YılıGörüntüle
9KADİR BABA, Kadir Kartald. 1932 - ö. 25.05.2001Ölüm YılıGörüntüle
10Müldür, Lâled. 21 Şubat 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Hicabi Kırlangıçd. 31 Ocak 1966 - ö. ?MeslekGörüntüle
12MEHMET ALİ KALKANd. 1958 - ö. ?MeslekGörüntüle
13M. Ayaz İshaki İdillid. 23 Şubat 1878 - ö. 22 Temmuz 1954Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Nurmırat Sarıhanovd. 1906 - ö. 04.05.1944Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Aşım Cakıpbekovd. 12 Ağustos 1935 - ö. 4 Haziran 1994Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle