BEYÂZÎ, Mehmed Bey

(d. ?/? - ö. 1640-41/1050)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Sicill-i Osmânî’de Beyâzî mahlasla iki şairden söz edilmektedir. Aynı dönemde yaşayan bu şairlerle ilgili bilgiler birbirine karışmış durumdadır. Her ikisinin de adı Beyâzî Mehmed’dir. Birincisi Edirneli olup mesleği  sipahiliktir. 1624’te vefat ettiği belirtilir. Diğeri Yenicevardarlı olup müderristir ve 1626’da vefat etmiştir (Mehmed Süreyya 1308-15/ 1890-97. 2/372, 4/153). Kay­naklar Beyâzî hakkında ayrıntılı bilgi vermiyorlarsa da, hemen hepsi onun sipahi olduğu konusunda birleşiyorlar (İpekten vd. 1988: 77).  Edirne'de vefat eden Beyâzî'nin ölüm tarihi konusunda farklı görüşler mevcuttur: Sicill-i Osmânî'de vefatı yanlış olarak 1036/1626 gösterilmiştir (Mehmed Süreyya 1308-15/ 1890-97, 4/153). Enîsü'l-Müsâmirin'de 1056/1646 (Hıbrî 1999: 123-124, Peremeci 2011: 248); Tuhfe-i Nâili'de 1034/1624 (Kurnaz 2001: 1. 113/440); Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü'nde 1050/1640 yılı ölüm tarihi olarak verilir (İpekten 1988: 77). Şairin, Beyâzî mahlasını yaşlılığında aldığı yine verilen bilgiler arasındadır. Beyâzî'nin güzel şiirleri olduğu söylenir (Peremeci 2011: 248). Edirne'de Sultan I.Ahmed tarafından yaptırılan Alay Kasrı'nın yapılışına söylediği tarih manzumesi çok tanınmıştır. Kâbilî’nin “Sultân-ı Hûbâna Münâsib Eş’âr” Adlı Şiir Mecmuası'da Beyâzîden matlalar bulunmaktadır. Sekiz matladan üçü savaş ile ilgili terimlerden oluşmaktadır. Mecmuadaki bu matlalar şairin şiir anlayışına örnektir.

Kaynakça

Ergun, Saadettin Nüzhet (1936-1945). Türk Şairleri. .C.2. İstanbul: Bozkurt Matbaası. 836-837.

Gürbüz, Mehmet (hzl.)(2011). Kâbilî’nin “Sultân-ı Hûbâna Münâsib Eş’âr” Adlı Şiir Mecmuası,.Doktora Tezi,.Ankara: Gazi Üniversitesi.

Kayabaşı, Bekir (hzl.)(1996). Kafzaâde Fâizî'nin Zübdetü’l-Eşârı. Doktora Tezi. Malatyaİnönü Üniversitesi.

İpekten, Halûk, M. İsen, R.Toparlı, N. Okçu ve T. Karabey (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay. 202.

Kazancıgil, Ratip (hzl.). (2000) Riyâz-ı Belde-i Edirne, Bâdî Ahmed. İstanbul: Edirne Valiliği Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1978-81). Tezkiretü'ş-Şu'araKınalızâde Hasan Çelebi.Ankara: TTK Yay..

Mehmed Süreyya (1308-15/ 1890-97). Sicill-i Osmânî. C. 2. İstanbul: Matbaa-i Âmire.35.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Oğuz, Fatma Sabiha Kutlar, M. Çakır ve H. Koncu (hzl.)(2012). Mehmet Tevfik Kâfile-i Şuarâ. İatanbul: Doğu Yaynınevi.121.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Vakâyiü’l-Fuzalâ”. C. 3. İstanbul: Çağrı Yay.

Peremeci, Osman Nuri (2011). Edirne Tarihi. İstanbul: Bellek Yay. 248.

Riyâzî. Riyâzü’ş-Şu’arâ. Nuruosmaniye Ktp. nu. 3724. vr.. 42b-43a.

Sungurhan, Aysun. Kınalızade Hasan Çelebi-Tezkiretü’ş-Şuara. ekitap.kulturturizm.gov.tr.[erişim tarihi: 1.1.2014]. 243.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 11.01.2015

Eserlerinden Örnekler

Müseddes

Göreli ârızını dîde-i hûn-efşânum

Mâil oldu güzelim sana dil-i nâlânum

Künc-i fürkatde irişdi felege efgânum

Ne suçum var seni sevmekle benim sultânum

Göz görüp sevdi gönül sabr ise kılmaz cânum

Bir ben oldugum için neyleyeyim sultânum

Dostum cevr it cefânı bana âdet itme

Kerem it eski kulun halka melâmet itme

İncinip bu dil-i şeydâya ihânet itme

Neye sevdin beni sen diyü adâvet itme

Göz görüp sevdi gönül sabr ise kılmaz cânum

Bir ben oldugum için neyleyeyim sultânum

İncinürsün beni sevdüm diyü ey şûh-ı cihan

Sîneye cevr ü cefâ tîrin atarsın her ân

Dil ise sevmemeğe bulmadı asla imkân

Ben ise neyleyeyem arada kaldım hayran

Göz görüp sevdi gönül sabr ise kılmaz cânum

Bir ben oldugum için neyleyeyim sultânum

Kıl Beyâzî'ye nazar ey sanem-i şîrîn-leb

Çekerem dâg-ı gamunda nice bin dürlü teab

Bilmezem kimler olupdur bana bu derde sebeb

Suç gözüm gönlüm ile canum alandadur heb

Göz görüp sevdi gönül sabr ise kılmaz cânum

Bir ben oldugum için neyleyim sultânım

(Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Vakâyiü’l-Fuzalâ”. C. 3. İstanbul: Çağrı Yay.

 90)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEVKÎ, Yûsufd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MESTÎd. ? - ö. 1495-1500 ?Doğum YeriGörüntüle
3NAKŞÎ, Şeyh Nakşî Mustafa Dede Efendid. ? - ö. 1853-54Doğum YeriGörüntüle
4ŞEVKÎ, Yûsufd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5MESTÎd. ? - ö. 1495-1500 ?Doğum YılıGörüntüle
6NAKŞÎ, Şeyh Nakşî Mustafa Dede Efendid. ? - ö. 1853-54Doğum YılıGörüntüle
7ŞEVKÎ, Yûsufd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8MESTÎd. ? - ö. 1495-1500 ?Ölüm YılıGörüntüle
9NAKŞÎ, Şeyh Nakşî Mustafa Dede Efendid. ? - ö. 1853-54Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEVKÎ, Yûsufd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11MESTÎd. ? - ö. 1495-1500 ?MeslekGörüntüle
12NAKŞÎ, Şeyh Nakşî Mustafa Dede Efendid. ? - ö. 1853-54MeslekGörüntüle
13ŞEVKÎ, Yûsufd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MESTÎd. ? - ö. 1495-1500 ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15NAKŞÎ, Şeyh Nakşî Mustafa Dede Efendid. ? - ö. 1853-54Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEVKÎ, Yûsufd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17MESTÎd. ? - ö. 1495-1500 ?Madde AdıGörüntüle
18NAKŞÎ, Şeyh Nakşî Mustafa Dede Efendid. ? - ö. 1853-54Madde AdıGörüntüle