BİRRÎ, Seyyid Abdullah Efendi

(d. 1743-44/1156 - ö. Ocak-Şubat 1798/Şaban 1212)
divan şairi ve yazar
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Abdullah’tır. 1156/1743-44 yılında İstanbul’da doğdu. Mühürdar Hacı Abdî Efendi’nin yeğeni olup Hacı Mustafa Efendi’nin oğludur. Anne tarafından Bıçakçılar imamı Abdullah Efendi’nin torunudur. Seyyid Abdullah Birrî Efendi olarak tanındı. Öğrenimini tamamladıktan sonra Sadaret Mektubî odasında göreve başladı. Babasıyla birlikte sefere katıldı. Sefer dönüşü mühimme defterlerinin yazılmasıyla görevlendirildi (1182/1768-69). Sonra iki kez baş halifeliğe getirildi. Cemâziyelevvel 1192/Haziran-Temmuz 1778’de Sadaret mektupçuluğuna atandı. 1198/1783-84’te beylikçi oldu. İkinci defa mektupçuluğa atandıysa da Silahtar kitabetiyle Babıâli’den uzaklaştırıldı. Ordu piyade mukabeleciliği ile birlikte beylikçilik görevi verildi. Muharrem 1204/Eylül-Ekim 1789’da reisülküttap oldu. 1205/1791 yılında Avusturya ile yapılan Ziştovi antlaşmasının imzasına birinci murahhas olarak katıldı. Daha sonra Rusya ile Yaş antlaşmasını imzaladı. İstanbul’a döndükten yedi sekiz ay sonra Muharrem 1207/Ağustos-Eylül 1792’de reisülküttaplıktan azledilerek birinci ruznamçeci ve baş muhasebeci oldu. 1209/1794-95 yılında Beyhan Sultan’a kethüda olarak atandı. 14 Cemâziyelevvel 1209/7 Aralık 1794’te Sadaret kethüdalığına getirildiyse de rakiplerinin ve hatta arkadaşlarının iftirası yüzünden görevden el çektirilerek Bursa’ya sürüldü. Sonra affedilerek İstanbul’a döndü. Oğlu Süleyman Efendi’nin vefatına çok üzüldüğü için hastalandı. Şaban 1212/Ocak-Şubat 1798’de vefat etti. Eyüp’te Kaşgarî Dergâhı yolundaki babasının mezarı yanına defnedildi. Bilgili, erdemli, güzel ahlâklı, hoşsohbet, hayır hasenat sahibi bir kimseydi. Hacı İbrahim Efendi’nin kız kardeşi ile evliydi. Laleli’de bir okul yaptırdı. Vakıfları bulunmaktadır.

Mevrîdü’l-Ukûd adlı bir eseri vardır (Akbayar 1996: 374). Şiirleri, damadı Zaimzâde Sadık Efendi tarafından kaybedildi (TDEA 1977: 449). Sadettin Nüzhet Ergun (1936-1945: 862) yayımladığı bir gazelinden hareketle başarılı, Sicill-i Osmanî (Akbayar 1996: 374) ise akranlarından üstün bir şair olduğunu belirtmektedir.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. 2. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 374.

Cunbur, Müjgân (2002). “Birrî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 2. Ankara: AKM Yay. 301. 

Çınarcı, M. Nuri (2007). Şeyhülislam Ârif Hikmet Beyin Tezkiretü’ş- Şu‘arâsı ve Transkripsiyonlu Metni. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi. 33.

Ergun, Sadettin Nüzhet (1936-1945). “Birrî (Reisülküttab)”. Türk Şairleri. C. 2. İstanbul: Bozkurt Matbaası. 861-862.

Kurnaz, Cemâl, M. Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. I/95.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). C. 2. “Birrî (Reisülküttab)”. İstanbul: Dergâh Yay. 449.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 09.08.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Gülşende kadd-i yârı gören nârven sanur

Nevreste hatt-ı ârız-ı pâkin çemen sanur

Te'sîri nûr-ı hüsn ile endâm-ı dilrübâ

Yek-hâl olup gören anı bî-pîrehen sanur

Dil-bestegân-ı şâm-ı garîbân-ı zülf-i dost

Gurbette fikr-i vechini subh-ı vatan sanur

Jûlîde gîsüvânını sünbül kıyâs ider

Şemm eyleyen o kâküli müşg-i Huten sanur

Bir noktadır ki şekk-i vücûdın beyân ider

Ol remzi bilmeyen anı gûyâ dehen sanur

Ol serv-kadd ü lâle-had ü sîm-gerdenin

Gülşende her gören tenini yâsemen sanur

Âsâr-ı feyzi kuds-i nuhust olduğun bilür

Birrî'yi sanma bu eseri hâmeden sanur

Ergun, Sadettin Nüzhet (1936-1945). “Birrî (Reisülküttab)”. Türk Şairleri. C. 2. İstanbul: Bozkurt Matbaası. 862.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÂNİÎ /SUNÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ŞEYHÎ, Lutfullah Çelebi Kadıd. 1565 - ö. 1632Doğum YeriGörüntüle
3NA‘ÎM, Ebû İshak İsmail Na‘îm Efendid. Ocak 1646 - ö. 8 Ağustos 1725Doğum YeriGörüntüle
4SÂNİÎ /SUNÎd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5ŞEYHÎ, Lutfullah Çelebi Kadıd. 1565 - ö. 1632Doğum YılıGörüntüle
6NA‘ÎM, Ebû İshak İsmail Na‘îm Efendid. Ocak 1646 - ö. 8 Ağustos 1725Doğum YılıGörüntüle
7SÂNİÎ /SUNÎd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8ŞEYHÎ, Lutfullah Çelebi Kadıd. 1565 - ö. 1632Ölüm YılıGörüntüle
9NA‘ÎM, Ebû İshak İsmail Na‘îm Efendid. Ocak 1646 - ö. 8 Ağustos 1725Ölüm YılıGörüntüle
10SÂNİÎ /SUNÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11ŞEYHÎ, Lutfullah Çelebi Kadıd. 1565 - ö. 1632MeslekGörüntüle
12NA‘ÎM, Ebû İshak İsmail Na‘îm Efendid. Ocak 1646 - ö. 8 Ağustos 1725MeslekGörüntüle
13SÂNİÎ /SUNÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ŞEYHÎ, Lutfullah Çelebi Kadıd. 1565 - ö. 1632Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15NA‘ÎM, Ebû İshak İsmail Na‘îm Efendid. Ocak 1646 - ö. 8 Ağustos 1725Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SÂNİÎ /SUNÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ŞEYHÎ, Lutfullah Çelebi Kadıd. 1565 - ö. 1632Madde AdıGörüntüle
18NA‘ÎM, Ebû İshak İsmail Na‘îm Efendid. Ocak 1646 - ö. 8 Ağustos 1725Madde AdıGörüntüle