Burdurlu, İbrahim Zeki

(d. 1922 / ö. 27 Temmuz 1984)
Şair, Yazar, Folklor Araştırmacısı, Eğitimci
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Burdur’da dünyaya geldi. Asıl soyadı Öcal’dır. Edebî hayatında Burdurlu’yu kullandı. Babası Nuri Öcal, annesi ise Hatice Öcal’dır. Üç erkek çocuğun en küçüğüdür. İlk ve ortaokulu Burdur’da okudu. Liseyi İstanbul Erkek Öğretmen Okulu'nda tamamladı. 1940'ta öğretmen olarak Ceyhan’ın Mustafabeyli köyüne atandı. Bir yıl çalıştıktan sonra Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne girdi. Mezun olduktan sonra kısa bir süre Ankara Atatürk Lisesi'nde Türkçe öğretmenliği yaptı. Sonra asıl görev yeri olan Sivas’a atandı. Askerlik görevini yedek subay olarak tamamladı. Askerlik dönüşü dört yıl Burdur’da çalıştı. 1947'de kendisi gibi Burdurlu olan Âdile Hanım'la evlendi. Bu evlilikten ikisi kız biri erkek olmak üzere üç çocuğu oldu. 1950-54 yıllarında Kıbrıs’ta Lefke, Lefkoşe ve Magosa Türk lise ve kolejlerinde edebiyat öğretmenliği yaptı. 1955'te tekrar yurda dönerek Burdur Lisesi'nde edebiyat öğretmenliğine devam etti. 1962'de Buca Eğitim Enstitüsü'nde edebiyat öğretmenliğine atandı. Buca Eğitim Enstitüsü'nden 1977'de emekliye ayrıldı. İbrahim Zeki Burdurlu, 27 Temmuz 1984 tarihinde İzmir’de öldü (Yayla 2010: 8-16).

İbrahim Zeki Burdurlu, 1940 sonrası Millî edebiyatın zevk ve anlayışını devam ettiren şair ve yazarlardandır. Şair, yazar, folklor araştırmacısı ve nihayet eğitimci kişiliği ile çok yönlü bir insandır. Onun eserlerini bu çerçeveden ele almak gerekir. İbrahim Zeki Burdurlu’nun eserleri, altı ana başlıkta değerlendirilebilir. Bunlar şiir kitapları, çocuk edebiyatı ürünleri, şiir derlemeleri (antoloji çalışmaları), edebiyat araştırmaları, ders kitapları ve çeşitli konularda yazdığı makaleler şeklinde sıralanabilir. Ahmet Kutsi Tecer’in yönetiminde yayımlanan Ülkü mecmuasında neşrettiği şiirleri, bir anlamda onun sanat çizgisinin oluşmasını temin etmiş ve sonraki yıllarda halk şiiriyle zenginleştirilmiş yeni bir şiir arayışı sanatının esasını oluşturmuştur. Ülkü mecmuasının bir yayını olarak çıkan ilk şiir kitabı Toprak İnsanları’ndan itibaren bu gelişmeyi takip etmek mümkündür. Sanat anlayışının oluşmasında Ülkü mecmuası ile birlikte Sanat ve Edebiyat, Millet, İstanbul, Fikirler, Şadırvan, Su, Hisar, Varlık, Türk Dili, Yücel, Görüşler, Yaratış, Halk Bilgisi, Erciyes, Güney, Türk Folklor Araştırmaları, Mülkiye, Çağrı, İlköğretim ve Türk Yurdu gibi Türk dili ve edebiyatı açısından son derece önemli dergilerin katkısı unutulmamalıdır.

İlkini 1945’te ve sonuncusunu 1976’da yayımladığı on dört şiir kitabına imza atan İbrahim Zeki Burdurlu’nun kitapları basım tarihine göre değerlendirildiğinde hemen hemen hayatının her döneminde şiirin olduğu rahatlıkla söylenebilir (Şengül 2011: 30). Şiir kitapları; Toprak İnsanları (1945), Toprağın İçindeki Toprak ve Toprağın Masalı (1946), Burdur’daki Mahallemiz (1947), Keloğlan (1949), Basık Tavan (1950), Bir Köyden Bir İnsan (1950), Lefkoşe (1953), Minnacık Ada (1954), Günaydın Yavru Kıbrıs (1959), Atatürk’üm (1959), Sev Beni (1966), Günaydın Anneciğim (1966), Açmıyor mu Kıbrıs’ımın Gülleri (1968), İzmir’in Mor Atları (1976) isimleriyle yayımlanır. Öğretmen olduktan sonra, eğitime destek verecek ve rengiyle kokusuyla Türk kültürüne ait çocuk edebiyatı ürünlerinin çok az olduğunu fark etmesi, onu çocuk edebiyatına yöneltir. Nitekim atandıktan sadece bir yıl sonra Nar Güzeli (1963), Sihirli Gül (1963), Güllü Padişah (1963), Dileği Gerçekleşmeyen Kız (1963) isimli dört esere imza atan Burdurlu, sonraki yıllarda Üç Yumak (1964), Mavi Pullu Balık (1964), Pamuk Bacı (1965), Altınlı Yılan (1966), Yarım Horoz (1966), Altın Perçem Sırma Saç (1966), Sümbül Çocuk (1966), Ülkemin Efsaneleri (1966), Keloğlan Masalları (1966), Leylek Dadı (1967) isimli eserlerle bu süreci devam ettirir. 1963-1967 arasındaki kadar yoğun olmasa da sonraki yıllarda çocuk edebiyatına katkı yapmaya devam eden Burdurlu’nun, Kendi Bir Karış Sakalı Üç Karış (1972), Bürge ile İrge (1977), Akça Kız’la Gökçe Yiğit (1978), Üç Elma (1978) gibi eserleri, bu türdeki diğer çalışmalarıdır (Şengül 2011: 35). Ölümünden sonra bu seriden Memiş Can (2007) isimli bir çocuk romanı daha yayımlanır.

İbrahim Zeki Burdurlu, Şiirimizde Öğretmen (1965), Öğretmen Şairler Antolojisi (1966) ve Atatürk Şiirleri Antolojisi (1967) adlı antoloji çalışmalarını yapmıştır. Dil ve edebiyat araştırmaları Uygulamalı Yeni Kompozisyon (1965), Orta Öğretimde Türkçe Öğretimi (1971), Dil Bilgisi Açısından Yapıtlarımız (1975) ve Reşat Nuri Güntekin (1977) isimleriyle yayımlanmıştır.

Başlangıçta şiirlerinde bireysel duyuşları işleyen İbrahim Zeki Burdurlu, zamanla toplumsal meselelere yönelmiş, ilk şiirlerinde görülen çocukluk ve gençlik hatıralarına sıkı sıkıya bağlılık, zamanla yerini Atatürk sevgisine, Kıbrıs özlemine, memleket gerçeklerine bırakmıştır. Doğduğu ve yaşadığı yerleri, insan zenginliği ile beraber çabucak benimseyen İbrahim Zeki Burdurlu’nun eserlerinde bu yüzden yöresel renkler çok zengindir. Burdur’un yanı sıra bir süre yaşadığı Kıbrıs ve İzmir onun şiirlerindeki renklerin farklı tonlarını oluşturur (Şengül 2011: 30-31). Bunlarla birlikte aşk, sevgiliye özlem, geçmişe özlem, çocukluk hatıraları, anne sevgisi gibi "ben"e yönelik temalarla vatan ve memleket, insan, tabiat, hürriyet, Atatürk sevgisi gibi toplumsal temaları şiirine yansıtır. Onun şiirlerinde toplumsal olanla ferdî olan iç içedir (Yayla 2010: 56). Altmış iki yıllık ömrüne sığdırdığı bütün bu çalışmalarla başta Türk şiiri olmak üzere, çocuk edebiyatı, dil, edebiyat araştırmaları, folklor araştırmaları ile Türk kültürüne hizmet eden İbrahim Zeki Burdurlu, kültürümüzün çok renkli bir simasıdır. Şiire taşıdığı yerel renklerle Türk edebiyatına hizmet etmiştir. Özellikle çocuk edebiyatı mahsulleri bugün bile çocuk eğitiminde kullanılacak çok önemli malzemeler ihtiva eder. Bu eserleri her şeyden önce bir öğretmen dikkatiyle kaleme alır. Şiirleri, 1945-1984 Türkiye’sine ve Kıbrıs’a ait çok önemli bilgiler içerir (Şengül 2011: 37). Dili son derece akıcı ve sadedir. Başta Ahmet Kutsi Tecer olmak üzere Ülkü dergisi etrafında oluşan dil ve edebiyat zevkini devam ettirir. Bu yönüyle İbrahim Zeki Burdurlu Türk edebiyatının üretken ve çok yönlü sanatçılarından biridir.

Kaynakça

Şengül, Abdullah (2011). “İbrahim Zeki Burdurlu’nun Eserlerine Genel Bir Bakış”. Unutulmayan Burdurlular. Burdur: Burdur Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları. s. 30-42.

Yayla, Hüseyin (2010). İbrahim Zeki Burdurlu, Hayatı-Sanatı-Eserleri. Yüksek Lisans Tezi. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ABDULLAH ŞENGÜL
Yayın Tarihi: 18.12.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Toprak İnsanlarıÜlkü Basımevi / Ankara1945Şiir
Burdur'daki MahallemizCumhuriyet Basımevi / Burdur1947Şiir
KeloğlanYeni Burdur Basımevi / Burdur1949Şiir
Basık TavanYeni Burdur Basımevi / Burdur1950Şiir
Bir Köyden Bir İnsanYeni Burdur Basımevi / Burdur1950Şiir
LefkoşaBozkurt Matbaası / Lefkoşa1953Şiir
Minnacık AdaBozkurt Basımevi / Kıbrıs1954Şiir
Atatürk'ümYargıçoğlu Matbaası / Ankara1959Şiir
Günaydın Yavru KıbrısHalkın Sesi Matbaası / Kıbrıs1959Şiir
Toprağın İçindeki Toprak ve Toprağın MasalıCumhuriyet Basımevi / Burdur1964Şiir
Üç YumakDağarcık Çocuk Yayınları / İstanbul1964Masal
Mavi Pullu BalıkDağarcık Çocuk Yayınları / İstanbul1964Masal
Şiirimizde ÖğretmenKarınca Matbaası / İzmir1965Derleme
Uygulamalı Türkçe KompozisyonKarınca Matbaası / İzmir1965İnceleme
Uygulamalı Türkçe KompozisyonKarınca Matbaası / İzmir1965İnceleme
Öğretmen Şairler AntolojisiKarınca Matbaası / İzmir1966Derleme
Günaydın AnneciğimKarınca Matbaası / İzmir1966Şiir
Sev BeniKarınca Matbaası / İzmir1966Şiir
Ülkemin EfsaneleriKarınca Basımevi / İzmir1966Hikâye
Altın Perçem Sırma SaçKarınca Matbaası / İzmir1967Hikâye
Leylek DadıKarınca Matbaası / İzmir1967Hikâye
Pamuk BacıKarınca Matbaası / İzmir1967Hikâye
Atatürk Şiirleri AntolojisiKarınca Matbaası / İzmir1967Derleme
Açmıyor mu Kıbrıs'ımın GülleriKarınca Matbaası / İzmir1968Şiir
Orta Öğretimde Türkçe ÖğretimiKarınca Matbaası / İzmir1971Araştırma
Kendi Bir Karış Sakalı Üç KarışTürk Dil Kurumu Yayınları / Ankara1972Masal
Dilbilgisi Açısından YapıtlarımızKarınca Matbaası / İzmir1974Araştırma
Akça Kız’la Gökçe YiğitMilliyet Yayınları / İstanbul1974Hikâye
Uygulamalı Cümle ÇözümlemeleriKarınca Matbaası / İzmir1974İnceleme
İzmir’in Mor AtlarıKarınca Matbaası / İzmir1976Şiir
Bürge ile İrgeYaytaş Yayınları / İzmir1977Hikâye
Sümbül ÇocukYaytaş Yayınları / İzmir1977Hikâye
Üç Elma KızYaytaş Yayınları / İzmir1971Hikâye
Yarım HorozYaytaş Yayınları / İzmir1977Hikâye
Romanlarıyla Reşat Nuri GüntekinToker Yayınları / İstanbul1977Araştırma
Altınlı YılanYaytaş Yayınları / İzmir1978Hikâye
Dileği Gerçekleşmeyen KızKardeş Yayınevi / İstanbul1978Masal
Güllü PadişahAltay Yayınları / İstanbul1978Masal
Keloğlan MasallarıYaytaş Yayınları / İzmir1978Masal
Nar GüzeliKardeş Yayınevi / İstanbul1978Masal
Sihirli GülAltay Yayınevi / İstanbul1978Masal
Üç Destan -Köroğlu, Karacaoğlan, Oğuz Destanı-Altay Yayınları / İstanbul1978Destan
Anılardan Öykülerİş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul1979Hikâye
Memiş CanTudem Yayınları / İstanbul2007Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Baykurt, Fakird. 15 Haziran 1929 - ö. 11 Ekim 1999Doğum YeriGörüntüle
2Gonca Özmend. 07 Eylül 1982 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Oktay, Osmand. 15 Aralık 1951 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4KARAHANLI, Murat Yıldızd. 1922 - ö. 1999Doğum YılıGörüntüle
5Muzaffer Tayyip Uslud. 1922 - ö. 3 Temmuz 1946Doğum YılıGörüntüle
6Nuri Turgut Adalıd. 1922 - ö. 9 Ağustos 2004Doğum YılıGörüntüle
7UMMANÎ, Kurşun Saraçd. 1933 - ö. 1984Ölüm YılıGörüntüle
8Güney, Yılmazd. 01 Nisan 1937 - ö. 09 Eylül 1984Ölüm YılıGörüntüle
9Korkmazgil, Hasan Hüseyind. 04 Mart 1927 - ö. 26 Şubat 1984Ölüm YılıGörüntüle
10Vitaliy Boşkovd. 1968 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Givda, Avnid. 1909 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Nevzat Sazakd. 1967 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Hatice Dökmend. 27 Ağustos 1958 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Uysal, Sermet Samid. 29 Ekim 1925 - ö. 30 Mart 2016Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ocaktan, Mehmetd. 1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KARALI, İbrahim Karalıd. 1926 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17OZANİ, İbrahim Gösterird. 1965 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18TÜRÂBÎ, İbrahimd. 1785 - ö. 1875Madde AdıGörüntüle