ÇAVUŞ, İsmet Çıkma

?
(d. 17.02.1950 / ö. -)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Âşığın adı İsmet, soyadı ise Çıkma'dır. Şiirlerinde Çavuş mahlasını kullanan âşık İsmet Çavuş, Erzurum'un Horasan ilçesine bağlı Aliçeyrek köyünde, 17 Şubat 1950 tarihinde doğmuştur. Babasının adı Zübeyit, annesinin adı ise Verdek'tir. Babası 1914'te doğmuş ve 1997'de vefat etmiş, annesi ise 1915 tarihinde doğmuş ve 1960 tarihinde vefat etmiştir (Çıkma 2018). Nüfus kayıtlarında kendisiyle birlikte kayıtlı on kardeşi vardır (Yurdagül Kırmaç 2018). Âşık İsmet Çavuş, 1962’de Hanperi ile evlenmiştir. Evlendiklerinde İsmet Çavuş 12, Hanperi ise 20 yaşındadır. Bu evlilikten dört erkek ve üç de kız çocuğu dünyaya gelmiştir (Çıkma 2018). İlk tahsilini doğduğu köyün ilkokulunda görmüş, maddi imkânların yetersizliğinden dolayı, ilkokuldan sonra eğitim hayatına devam edememiştir (Çıkma 2018). Âşık, ilkokuldan sonra genç yaşta sırasıyla manavlık, inşaat ustalığı ve marangozluk yapmıştır. 1968'te ise Horasan Pancar Bölge Şefliği'nde pancar ekim işleri ve pancar alım zamanında kantar tartma işiyle uğraşmıştır (Çıkma 2018). 1970'te ise askerlik görevini yapmak üzere Balıkesir'in Edremit ilçesine gitmiştir. Askerliği sırasında çavuş talimgâhında üç ay eğitim gördükten sonra çavuşluk yaparak askerliğini tamamlamıştır. Askerlik görevini tamamladıktan sonra memleketi olan Horasan'daki Pancar Bölge Şefliği'nde çavuş olarak yaptığı göreve devam etmiştir (Çıkma 2018). 2015'e kadar buradaki görevine devam eden İsmet Çavuş, 2015'te emekli olmuştur (Yurdagül Kırmaç 2018).

Etrafına dikkatli bakan ve her şeyden bir mana çıkarmaya çalışan âşık, yaşadığı yoğun duygu ve düşünceler neticesinde 1968'te şiir yazmaya başlamıştır (Çıkma 2018). Şiirlerinde Türkçeyi ustalıkla kullanarak Erzurum yöresine ait deyim ve atasözlerinden faydalanmıştır. Halk şiirinin koşma nazım türüyle şiir söyleyen âşık, aşk, özlem, ölüm ve toplumsal konuların yanında tabiat konularına da yer vermiştir. Şiirlerinde sosyal aksaklıklara ve toplumsal konulara da yer veren âşığın “Dinle Horasan’lı İsmet Çavuş’u/ İki bin on altı temmuz on beşi/ Türk halkı meydanda darbeye karşı/ Ondan başka hiçbir millet direnmez” (İsmet Çıkma'ya ait şahsi şiir defteri) koşması onun toplumsal olaylara kayıtsız kalmadığının göstergelerindendir. Âşık, ölüm karşısında ise kabullenici bir tavır sergiler ve şiirlerinde bu temayı uysal bir hüzünle dile getirir. Ölümün kaçınılmaz son olduğunu, bu yüzden insanın bu gerçeğe göre yaşaması gerektiğini şiirlerinde vurgular. Âşığın, askerlik ve çeşitli sebeplerle çıktığı gurbette duyduğu sıla hasreti de şiirlerine yansımıştır. Âşık, gurbet ile sıla arasındaki uzaklığı, aradaki dağları ve kış mevsimini sılaya kavuşmak için engel olarak görür ve şiirlerinde bunlara sıklıkla yer verir.

İsmet Çavuş, Âşık tarzı şiir geleneğinin yaşatılmaya devam ettiği, Erzurum'un Horasan ilçesindeki âşık sohbetlerine ekseriyetle katılmıştır. Bu sohbetlerde İsrafil Öztürkoğlu ile karşılıklı atışmalarda da bulunmuştur (Ozan Kırmaç 2018). Doğup büyüdüğü yöre kültürünün de etkisiyle, âşık tarzı şiir geleneği içerisinde yetişen İsmet Çavuş başta Sümmânî olmak üzere Âşık Reyhânî ve Kağızmanlı Cemal Hoca’nın şiirlerinden etkilenmiştir (Çıkma 2018).

Kaynakça

İsmet Çıkma, 1950 Erzurum/Horasan/Aliçeyrek doğumlu, okur-yazar, emekli [Ozan Kırmaç tarafından 15 Ocak 2018 tarihinde yapılan görüşme].

Yurdagül Kırmaç, 1970 Erzurum/Horasan doğumlu, okur-yazar, ev hanım [Ozan Kırmaç tarafından 16 Ocak 2018 tarihinde yapılan görüşme].

Ozan Kırmaç, 1994 Erzurum/Horasan doğumlu, okur-yazar, öğretmen [Enis Yalçın tarafından 20 Ocak 2018 tarihinde yapılan görüşme].

İsmet Çıkma’nın şahsi şiir defteri (İsmet Çıkma’nın kendi şiirlerini kaydettiği defterdir).

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ENİS YALÇIN
Yayın Tarihi: 16.11.2018

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1RAHMİ, Abdurrahîm Efendid. ? - ö. 1808-09Doğum YeriGörüntüle
2MÜLHİMÎd. ? - ö. 1650Doğum YeriGörüntüle
3YAŞAR REYHANİd. 1934 - ö. 10 Aralık 2006Doğum YeriGörüntüle
4RAHMİ, Abdurrahîm Efendid. ? - ö. 1808-09Doğum YılıGörüntüle
5MÜLHİMÎd. ? - ö. 1650Doğum YılıGörüntüle
6YAŞAR REYHANİd. 1934 - ö. 10 Aralık 2006Doğum YılıGörüntüle
7RAHMİ, Abdurrahîm Efendid. ? - ö. 1808-09Ölüm YılıGörüntüle
8MÜLHİMÎd. ? - ö. 1650Ölüm YılıGörüntüle
9YAŞAR REYHANİd. 1934 - ö. 10 Aralık 2006Ölüm YılıGörüntüle
10RAHMİ, Abdurrahîm Efendid. ? - ö. 1808-09MeslekGörüntüle
11MÜLHİMÎd. ? - ö. 1650MeslekGörüntüle
12YAŞAR REYHANİd. 1934 - ö. 10 Aralık 2006MeslekGörüntüle
13RAHMİ, Abdurrahîm Efendid. ? - ö. 1808-09Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MÜLHİMÎd. ? - ö. 1650Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15YAŞAR REYHANİd. 1934 - ö. 10 Aralık 2006Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16RAHMİ, Abdurrahîm Efendid. ? - ö. 1808-09Madde AdıGörüntüle
17MÜLHİMÎd. ? - ö. 1650Madde AdıGörüntüle
18YAŞAR REYHANİd. 1934 - ö. 10 Aralık 2006Madde AdıGörüntüle