CEMAL AZMİ TELLİOĞLU

?
(d. 1907 / ö. 01.01.1991)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Cemal Azmi Tellioğlu, Trabzon’un Akçaabat ilçesinde 1907’de doğmuştur. Annesi Fatma, babası İbrahim Tellioğlu’dur. İlkokul beşinci sınıftan ayrılan Tellioğlu, çok heves etmesine rağmen Rüşdiye Mektebine gidemez. Anne ve babası okutma imkânı bulamaz, Tellioğlu, on altı yaşında şiir yazmaya başlar. Âşık Garip ve Kerem gibi halk şairlerinin etkisinde yetişir. 1928 yılından ölümüne kadar sürekli olarak mahallî basında yazılar, şiirler fıkralar, hikâyeler ve makaleler yayımlar. Bütün yaşamı boyunca Akçaabat’tan ayrılmayan Tellioğlu, 1960 yılından sonra bazı gazetelerde günlük yazılar yazar. Gene gazetelerde romanları tefrika edilir. Cemal Azmi Tellioğlu’nun hocası Eyüb Sabri Lermioğlu’nun da teşvikiyle yazdığı şiirleri Trabzon ve Akçaabat’ta yayımlanan gazetelere verir. İlk şiiri 1920’de Trabzon’da yayımlanan Yeniyol Gazetesi’nde çıkar. İstanbul’da çıkan Yenigün Dergisi’nde de bazı şiirleri yayımlanır. Tellioğlu, değişik sosyal faaliyetlerde de bulunur. Türk Ocağı ve Halkevi’nde kâtiplik yapar. Akçaabat Sebatspor’un kurucuları arasında yer alır. Akçaabat gazetesinin yazı işleri Müdürlüğünü yapar. 1988’de Akçaabat Haber ve 1989 yılından ölümüne kadar Akçaabat Postası gazetelerinde yazar. Akçaabat’ta Orta Mahalle’de oturan Tellioğlu, 1 Ocak 1991 tarihinde vefat etmiştir (Yüksel 1993: 51; Duman 1995: 82; Trabzon 2006: 224-225).

Tellioğlu, Âşık Garip, Âşık Kerem gibi halk hikâyelerinin de tesirinde kalarak şiirler söylemeye başlar. Hece vezniyle yazdığı şiirlerde halk şiirinin koşma türüne uyan ürünler verir. Şiirlerin konuları sevgi, hayat, sosyal olaylardır. Güncel olaylarla ilgili taşlamalar da yazmıştır (Duman 1995: 82).

Cemal Azmi Tellioğlu şiirlerini; Bir Yobazın İç Yüzü ve Gurbet Yolcuları adlarıyla yayımlar. Şiirlerinden başka Trabzon gazetelerinde tefrika olarak “Sevmek Günah mı?”, “Çini Kız”, “Son Arzu”, “Mollanın Kızı”, “Hemşire Ayşe”, “Gönlümün Kadını”, “Seven Unutulur mu?”, “Almanya Sevdası” adlı romanları yayımlanmıştır (Duman 1995: 83). Ayrıca Tellioğlu’nun ölümünden az önce Mustafa Duman’a gönderir, o da çalışmasında yayımlar. Bu şiirlerin adları “Anne, Taşlama, Erzincan, Biz, Aksaçlı Şair” dır.

Tellioğlu, Akçaabat’ta yaşanan ilginç bir olayı Bir Yobazın İçyüzü adlı küçük bir manzumede dile getirerek 1949'da yayımlar. Bu kitap ülke çapında büyük yankılar uyandırır. Yüze yakın şiirini de Gurbet Yolcuları adlı bir kitapta toplar. Millî Mücadele yıllarındaki göç yıllarını konu alan anılarından başka mahallî konulardan oluşan roman denemelerini Trabzon’da çıkan çeşitli gazetelerde yayımlar. Çini Kız bunların en beğenileni olur. Halk gazetesinde şiirleri, Yeni Yol gazetesinde yazıları çıkar. İstikbal, Hizmet ve Sonhaber Gazeteleriyle İnan dergisinde de yazar, şiirlerini yayımlar (Yüksel 1993: 51). Almanya Sevdası romanı, Trabzon’da çıkan gazetelerde tefrika edilmiştir (Yüksel 1993: 51-52). Şiirlerinde mahlasa tesadüf edilmeyen âşık, dörtlük nazım birimi ve hece ölçüsünü kullanır.

Kaynakça

Cemal Azmi Tellioğlu’nun gönderdiği kendi el yazısı mektup ve şiirler, Mustafa Duman’ın özel arşivindedir.

Davutoğlu, Mustafa (1990). “Cemal Azmi Tellioğlu’yla Söyleşi”. Kıyı Kültür ve Sanat Dergisi. Ekim. 55: 30-31.

Duman, Mustafa (1992). “Trabzon Halk Şairleri”. Kıyı. Trabzon. Mart. 72: 18.

Duman, Mustafa (1995). Trabzon Halk Şairleri. İstanbul: Anadolu Sanat Yay.

Işık, İhsan (2006). Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi. C.8. Ankara: Elvan Yay. s. 3489.

Özer, Ahmet (1988). “Basınla İç İçe Bir Yazar Cemal Azmi Tellioğlu ile Bir Söyleşi”. Kuzey Haber. (16-23 Haziran 1988).

Özer, Ahmet (1991). "Cemal Azmi Tellioğlu’nun Ardından". Akçaabat Yeni Haber. 7 Ocak 1992.

Trabzon 2006 (2006). Trabzon Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. İstanbul: Seçil Ofset.

Yüksel, Murat (1993). Geçmişten Günümüze Trabzon Şairleri. C.2. Trabzon: Yunus Dergisi. s. 51-58.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. EMİNE ÇAKIR
Yayın Tarihi: 27.08.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Bir Yobazın İçyüzü- / -1949Şiir
Gurbet Yolcuları- / --Şiir
Sevmek Günah mı- / --Roman
Çini Kız- / --Roman
Son Arzu- / --Roman
Mollanın Kızı- / --Roman
Hemşire Ayşe- / --Roman
Gönlümün Kadını- / --Roman
Seven Unutulur Mu?- / --Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÂ'İB, Hüseyind. 1830 - ö. 24 Ocak 1902Doğum YeriGörüntüle
2Genç, Nihatd. 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3NÂCÎ, Alaybeyi-zâde Hasan Nâcî Efendid. 1854-55 - ö. 12 Ocak 1920Doğum YeriGörüntüle
4ABDİ İSAOĞLU ABDİYEVd. 1907 - ö. 1988Doğum YılıGörüntüle
5ERBİL/ERBİLÎ, Mustafa Erbild. 1907 - ö. 1972Doğum YılıGörüntüle
6Aziz Behiç Serengild. 1907 - ö. 1962Doğum YılıGörüntüle
7ABDİ İSAOĞLU ABDİYEVd. 1907 - ö. 1988Ölüm YılıGörüntüle
8ERBİL/ERBİLÎ, Mustafa Erbild. 1907 - ö. 1972Ölüm YılıGörüntüle
9Aziz Behiç Serengild. 1907 - ö. 1962Ölüm YılıGörüntüle
10ABDİ İSAOĞLU ABDİYEVd. 1907 - ö. 1988MeslekGörüntüle
11ERBİL/ERBİLÎ, Mustafa Erbild. 1907 - ö. 1972MeslekGörüntüle
12Aziz Behiç Serengild. 1907 - ö. 1962MeslekGörüntüle
13ABDİ İSAOĞLU ABDİYEVd. 1907 - ö. 1988Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ERBİL/ERBİLÎ, Mustafa Erbild. 1907 - ö. 1972Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Aziz Behiç Serengild. 1907 - ö. 1962Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ABDİ İSAOĞLU ABDİYEVd. 1907 - ö. 1988Madde AdıGörüntüle
17ERBİL/ERBİLÎ, Mustafa Erbild. 1907 - ö. 1972Madde AdıGörüntüle
18Aziz Behiç Serengild. 1907 - ö. 1962Madde AdıGörüntüle