CEMȂL, Şeyh Cemâl Efendi, Çelebi Halîfe

(d. ?/? - ö. 1493/899)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Şeyh Cemâl Efendi Amasyalıdır. Çelebi Halîfe Şeyh Cemâleddîn Aksarayî sülalesindendir. Mevlânâ, Tefsîr-i Kebîr sahibi Fahr-i Râzî, Zenbilli Alî Efendi ve Pîr Mehmed Paşa ile akrabalığı vardır. Sülalesi Hz. Ebubekir’e çıkar. İlim tahsil ettikten sonra tasavvuf yoluna girdi. Erzincanlı Pîr Mehmed Bahâeddîn’e bağlandı. Sadrazam Koca Mustafa Paşa Tekkesi şeyhliğinde bulundu ve pek çok kişi yetiştirdi. Sultân Bâyezîd zamanında meydana gelen büyük veba hastalığı için Kabe’ye giderken 899 /1493 yılında Şam’da Husna (?) diğer adıyla “Tebük Korusu” denen yerde öldü ve vasiyeti üzerine orada hacca giden yol üzerine defnedildi. “Kad mâte şâh-ı evliyâ sene 899” ibaresi vefatına tarihtir. Örnek aldığımız şiirinde zikredilmesine bakılırsa şair Halvetîliğe bağlıdır.

Şeyh Cemâl Efendi’nin 1. Tefsîr-i Sûre-i Fâtihâ, 2. Şerh-i Erba’în Hadîs-i Kudsî, 3. Şerh-i Hadîs-i Erba’în-i Nebevî, 4. Câi’atü’l-Esrâr ve’l-Garâ’ib, 5. Şerh-i Sad-Kelime-i İmâm ale’l-Müsemmâ be-Zübdeti’l-Esrâr, 6. Çeng-nâme, 7. Risâle-i Teşrîhiyye, 8. Risâletü fî Beyâni’l-Vilâyet, 9. Tefsîr-i Âyetü’l-Kürsî, 10. Cevâhirü’l-Kulûb, 12. Esrârül-Vüzuî, 13. Risâle-i Etvâr, 14. Şerh-i Sad Kelime-i Sâdık-ı Ekber, 15. Risâle-i Fakriyye, 16. Şerhü’l-Beyteyn - er-Rabbu Hakk ve’l-Abdü Hakk, 17. Risâle fî İsmeyni’l-A’zameyn Allâh ve Rahmân, 18. Risâle-i Kevseriyye olmak üzere on sekiz eseri bulunmaktadır. Cemâlî mahlasıyla ilahî konulu şiirler yazan şairin bestelenmiş ilahî ve güfteleri meşhurdur. Arapça yazıları da gayet akıcı ve anlaşılır tarzdadır. 

Kaynakça

Bursalı Mehmed Tâhir (1333). Os­mânlı Müellifleri. C. I. İstanbul.

Bursalı Mehmed Tâhir (2000). Osmânlı Müellifleri. C. I. hzl. C. Kurnaz, M. Tatcı. Ankara: Bizim Büro Yay.

Ekinci, Ramazan (hzl.) (2013). Hâfız Hüseyin Ayvansarayî, Vefeyât-ı Ayvansarayî. İstanbul: Buhara Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 08.12.2014

Eserlerinden Örnekler

Kıt’a

Safha-i sadrında dâ’im âşıkun efkâr-ı hû

Şâkirün şükri hüvallah zâkirün ezkâr-ı hû

Ravza-i hûyı makâm it ey Cemâl-i Halvetî

Tâ vücûdun mülkine keşf ola bu esrâr-ı hû

Bursalı Mehmed Tâhir (1333). Os­mânlı Müellifleri. C. I. İstanbul. 51.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEHDÎ, Mehmed Şehdî Çelebi, Şeh-nâmeci Şehdîd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ŞEHDÎ, Mehmed Şehdî Çelebi, Şeh-nâmeci Şehdîd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
3ŞEHDÎ, Mehmed Şehdî Çelebi, Şeh-nâmeci Şehdîd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
4ŞEHDÎ, Mehmed Şehdî Çelebi, Şeh-nâmeci Şehdîd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
5ŞEHDÎ, Mehmed Şehdî Çelebi, Şeh-nâmeci Şehdîd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
6ŞEHDÎ, Mehmed Şehdî Çelebi, Şeh-nâmeci Şehdîd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle