Halil Erdoğan Cengiz

(d. 3 Eylül 1934 / ö. 28 Ekim 1993)
Yazar, Şair, Öğretim Görevlisi
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Halil Erdoğan Cengiz, Kastamonu'nun Araç ilçesinin Dereçatı köyünde doğdu. Babası Hamdi Cengiz, Annesi Faika Hanımdır. İlkokulu babasının başöğretmen olduğu Kastamonu'nun Tosya ilçesinde, Lise'yi Kastamonu'da Abdurrahman Paşa Lisesinde okudu. 1952 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine kaydoldu. Maddi yetersizliklerden dolayı Petrol Ofisinde çalışmaya başladı. Ertesi yıl Hukuk Fakültesinden ayrıldı ve eğitimine Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde devam etti ve bu fakülteden mezun oldu. 16.10.1957 tarihinde Tosyalı Sebahat Hanımla evlenmiştir ve bu evlilikten 26.9.1958 tarihinde kızı Betül Berrin ve 15.10.1961 tarihinde oğlu Ali Bülent dünyaya gelmiştir.

Askerlik görevini Harp Tarihi Enstitüsünde yaptı ve ardından Başbakanlıkta çalışmaya başladı ve bu kurumdan daire başkanı görevinde iken 1982 yılında emekli oldu. Emekli olduktan sonra Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümünde Osmanlı Paleografyası, Osmanlıca ve Türk Edebiyatı; Hacettepe Üniversitesinde Eski Türk Edebiyatı dersleri verdi. 28 Ekim 1993 tarihinde Ankara'da vefat etti.

Araştırma, İnceleme, Tenkit, kitap tanıtımı sahasındaki düz yazılarını ve şiirlerini Arayış, Kitaplar Alemi, Türk Sanatı, Küçük Asya, Türk Dili, Tarih ve Toplum gibi dergilerde yayımladı.

Halil Edoğan Cengiz, memuriyet hayatında yeterli ilgiyi gösteremediği edebiyat araştırmalarına emekli olduktan sonra ağırlık vermiştir. Edebiyat sahasına başlangıçta saz şairlerinden etkilenerek girmiş olsa da lise son sınıfta okuduğu sırada edebiyat öğretmeni -aynı zamanda dönemin önemli eleştirmenlerinden birisi olan- Rauf Mutluay'ın yönlendirmesiyle Garip şiirine ilgi duydu ve Garip şiiri tarzında şiir denemeleri yaptı. İlk şiiri "Şaşı" arkadaşı Aydın Sami Güneyçal tarafından çıkarılan Arayış dergisinde 1953 yılında yayımlandı.

Osmanlı Türkçesine olan ilgisi onun divan şiirine de yönelmesini sağladı. Divan edebiyatı sahasında uzmanlaştı ve divan edebiyatı hakkında birçok araştırma-incelemelerde bulundu. Basılmış eserlerinin yanı sıra üzerinde çalışıp tamamladığı halde basılmayan eserleri de vardır. Adanalı Sururi'nin tarihlerini içeren Divan-ı Sururi Mecmuası'nı incelemiş tamamını notlar ve açıklamalarla yeni yazıya aktarmıştır fakat yayımlamamıştır. Musiki sahasında yaptığı katkılarına dikkat çekmek gerekirse Osmanlı Türkçesiyle yazılmış olan müzik kitaplarını ve metinlerini yeni alfabeye aktarmış ve sadeleştirilmiş halleriyle yayımlamıştır. Bestekâr Hâşim Bey (1815-1868)'in Hâşim Bey Mecmuası diye anılan edvarı, Kırşehrî'nin Der Beyân-ı Kavaid-i Nâme-i Perde-i Tanbur'u, Kadızâde-i Tirevî Edvarı, Rauf Yektâ'nın Esatîr-i Elhân bunlardandır. Devlet Konservatuarı Kütüphanesinde kayıtlı -birinci cildinin nerede olduğu bilinmeyen- 22 ciltlik Mustafa Nezihi Albayrak Koleksiyonunun tercümesi de Halil Erdoğan Cengiz'in yoğun çalışmalarıyla gerçekleşmiştir. Son çalışması Tosya'nın Mahalleri ve Lakapları adını taşımaktadır. Fransızca'dan Japon şiiri çevirileri yapmıştır. Toplumsal Tarih dergisinde "Geçmiş Zaman Olur Ki" başlığıyla araştırma ve incelemeleri yayımlanmıştır. Halil Erdoğan Cengiz'in, Halk Şiiri, Divan Şiiri, Azmî, Vîrânî, Şair Padişahlar, Fetvalar, Gevheri, Bektaşî Şairleri ve Agâhî üzerine incelemeleri de bulunmakladır. Bu çalışmaların bir kısmı tamamlanmış bir kısmı da aramızdan ayrılmasıyla yarım kalmıştır.

Kaynakça

Güneyçal Aydın Sami (1995). "Halil Erdoğan Cengiz" Kebikeç Sayı.1

Güneyçal Aydın Sami (2011). "Halil Erdoğan Cengiz" Turkish Studies, Halil Erdoğan Cengiz Adına, Klâsik Türk  Edebiyatında Mizah Volume. 6/2

Işık İhsan (2006). Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi. C.II. Ankara: Elvan Yayınları. s.826

Kollektif (2010). Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C.I. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s.276

Kollektif (2013). Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C.II. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları. s.443

Tan Nail (2003). Kastamonulu İki Şair, Araştırmacı, Hikayeci ve Oyun Yazarı Hakkı Kamil Beşe, Halil Erdoğan Cengiz. Ankara: KASÇETVAK Yayınları. s.35-43

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: SİNAN ULUALAN
Yayın Tarihi: 28.11.2019
Güncelleme Tarihi: 26.05.2021

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Aralık KapıArayış Yayınları / Ankara1953Şiir
Açıklamalı, Notlu Divan Şiiri AntolojisiTurhan Kitabevi / Ankara1967Antoloji
Ermeni Komitelerinin A'mal Ve Harekat-ı İhtilaliyyesi (İlan-ı Meşrutiyetten Evvel Ve Sonra)Kültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1983Araştırma
Enver Paşa\'nın Anıları 1881-1908İletişim Yayınları / İstanbul1991İnceleme
Yaşanmış Olaylarla Atatürk Ve Müzik-Riyaset-i Cumhur İnce Saz Heyeti Şefi Hafız Yaşar Okur'un Anıları 1924-1938Müzik Ansiklopedisi Yayınları / Ankara1993Diğer
Rahmi-i Harputi DivanıKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1996Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1LA'LÎ/FENAYÎ, Şeyh La'lî Efendid. ? - ö. Mayıs-Haziran 1701Doğum YeriGörüntüle
2KÂNİ'Îd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3KÖR HASAN, Dadaylıd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4FİDANİd. 1934 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Kemal Behram Çukurkavaklıd. 1934 - ö. 15 Nisan 1992Doğum YılıGörüntüle
6HACI PİRd. 1934 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ZİHNİ, Zihni Cansızd. 1904 - ö. 19.04.1993Ölüm YılıGörüntüle
8DEVRANİ, Hasan Tutald. 1928 - ö. 20.02.1993Ölüm YılıGörüntüle
9Metin Altıokd. 14 Mart 1941 - ö. 09 Temmuz 1993Ölüm YılıGörüntüle
10Merve Koçak Kurtd. 15 Mayıs 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
11İskender Muzbeg Şefikoğlud. 19 Aralık 1947 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Betül Tarımand. 7 Eylül 1962 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Metin Demirtaşd. 17 Mart 1938 - ö. 27 Eylül 2014Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hakan Bıçakçıd. 27 Şubat 1978 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İkbal Bayrakd. 1978 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MOLLA HALÎL, Siirtlid. ? - ö. 1841Madde AdıGörüntüle
17ÖZKANÎ, Halil Özkand. 1952 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Fatih Erdoğand. 23 Nisan 1954 - ö. ?Madde AdıGörüntüle