CEVHERÎ, Sarhoş Bâlî Efendi

(d. ?/? - ö. 1572-73/980)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Tire’de doğdu. Asıl adı Bâlî’dir. İlahi cezbeye tutulduğu için Sarhoş Bâlî sanıyla meşhur oldu. Aslen Amasyalı olan babası, Bayezid’in oğlu Şehzade Ahmet’in hocasıydı. Bâlî, Sultan Süleyman’ın hocalarından olan Hayreddin Efendi’den mülazım olarak 25 akçeyle Kepenekçi Medresesi’ne müderris olarak atandı. Bir müddet sonra resmi görevlerinden ayrılarak Halvetî şeyhlerinden Şeyh Ramazân Efendi’ye intisap etti. Tarikat adabına riayet ederek nefsini terbiye eden Sarhoş Bâlî, hocası Şeyh Ramazân Efendi 963/1555 yılında ölünce onun yerine Ali Paşa Zaviye’sine şeyh oldu. 980/1572-73 yılında İstanbul’da öldü. Sâ’î, “Fenâ câmı ile Bâlî Efendi mest idi geçdi” mısraını ölümüne tarih olarak düşürdü. Mezarı İstanbul’da Ağa Yokuşu başında Kurşunlu Türbesi civarındadır.

Döneminde bir hayli meşhur olan ve önceleri Vâlihî mahlasını kullanan Cevherî’nin herhangi bir eserinin olup olmadığı hakkında kaynaklarda bilgi bulunmamaktadır. Bursalı Mehmed Tahir, sadece Şerh-i Füsûs’tan bahsederek eserlerinin basılmadığı bilgisini vermiştir (Yavuz ve Özen 1972: 182). Ancak Bursalı Mehmed Tahir’in bahsettiği bu eser, aynı yüzyılda yaşayan Sofyalı Bâlî Efendi (öl. 960/1553)’ye aittir.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî (Yâhud Tezkîre-i Meşâhir-i Osmânî). C. 2. İstanbul: Kültür Bakanlığı-Tarih Vakfı Ortak Yay.

Azamat, Nihat (1992). Bâlî Efendi, Sarhoş. TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 5. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 20.

Ergun, Sadettin Nüzhet (1936). Türk Şairleri. C. 2. İstanbul.

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin A. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi: 01.02.2014].

İpekten, Halûk, M. İsen, R. Toparlı, N. Okçu ve T. Karabey (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: Akçağ Yay.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ-İnceleme-Metin. C. 2. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Ens. Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Şakâyık-ı Nev’i-zâde”. İstanbul: Çağrı Yay.

Şemseddin Sâmî (1314). Kâmûsu’l-Âlâm. C. 3. İstanbul: Mihran Matbaası.

Yavuz, Fikri ve İsmail Özen (hzl) (1972). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. 1. İstanbul: Meral Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Yayın Tarihi: 04.03.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Ey dil niye yanmazsın pervânece yok mısın

Vir aklunı yagmaya dîvânece yok mısın

Hum-hâne-i ‘aşkunda il mest ola sen ayık

Nûş eyleyemez misin mestânece yok mısın

Öldürsene nefsüni sen zinde iken ‘âşık

Defn eyleyemez misin kûrhânece yok mısın

Tasvîrini kalbinden nakş eyleyemezsin var

Nakkâşa biliş bâri büt-hânece yok mısın

Gencîne-i ‘aşkunda ey Cevherî ol yârin

Ma’mûr olımazsın çün vîrânece yok mısın

Ergun, Sadettin Nüzhet (1936). Türk Şairleri. C. 3. İstanbul. 1049.

 xxx

‘İlm-i ahfâ ögredür ‘âşıklarına ol dehân

Anun içündür seven olur seni gözden nihân

xxx

‘İzz ise maksûd eger ey yüzi mısbâh alnı zav

Mantıkun hikmetden it itme ‘avâm ile kelâm

xxx

Âfet-i devrân ruhundur ‘ârız-ı dil-cûyun âb

Sen bu yüzden mâh-rûlar içre oldun âftâb

Hattun ol âfet durur kim âftâb üstindedür

Zülfün altında ‘ızârundur sehâb altında âb

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin A. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi: 01.02.2014]. 224-25.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ARŞÎ, Arşî Deded. ? - ö. 1591Doğum YeriGörüntüle
2FİRİŞTEOĞLU, Abdülmecîd İbn-i Firişte İzzeddînd. ? - ö. 1459-60Doğum YeriGörüntüle
3ALİ, Ali Çelebid. ? - ö. 1543Doğum YeriGörüntüle
4ARŞÎ, Arşî Deded. ? - ö. 1591Doğum YılıGörüntüle
5FİRİŞTEOĞLU, Abdülmecîd İbn-i Firişte İzzeddînd. ? - ö. 1459-60Doğum YılıGörüntüle
6ALİ, Ali Çelebid. ? - ö. 1543Doğum YılıGörüntüle
7ARŞÎ, Arşî Deded. ? - ö. 1591Ölüm YılıGörüntüle
8FİRİŞTEOĞLU, Abdülmecîd İbn-i Firişte İzzeddînd. ? - ö. 1459-60Ölüm YılıGörüntüle
9ALİ, Ali Çelebid. ? - ö. 1543Ölüm YılıGörüntüle
10ARŞÎ, Arşî Deded. ? - ö. 1591MeslekGörüntüle
11FİRİŞTEOĞLU, Abdülmecîd İbn-i Firişte İzzeddînd. ? - ö. 1459-60MeslekGörüntüle
12ALİ, Ali Çelebid. ? - ö. 1543MeslekGörüntüle
13ARŞÎ, Arşî Deded. ? - ö. 1591Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14FİRİŞTEOĞLU, Abdülmecîd İbn-i Firişte İzzeddînd. ? - ö. 1459-60Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ALİ, Ali Çelebid. ? - ö. 1543Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ARŞÎ, Arşî Deded. ? - ö. 1591Madde AdıGörüntüle
17FİRİŞTEOĞLU, Abdülmecîd İbn-i Firişte İzzeddînd. ? - ö. 1459-60Madde AdıGörüntüle
18ALİ, Ali Çelebid. ? - ö. 1543Madde AdıGörüntüle