CEYHUNÎ, Karslı

(d. 1843/1256 - ö. 1912-13 ?/?)
âşık
(Âşık / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ceyhunî, Kars'ın Susuz-Akdere (Akdom) köyünde, 1843 tarihinde doğmuştur. Ahalisi yerli (sünni-Türk) olan Akdom'da köy medresesinde okuyan Ceyhunî, on iki yaşlarında iken, Kars'taki bir akrabasında kalarak, Kars Müftüsü Haykırızâde Ahmed Efendi'ye halef olan Hacı Yusuf Efendi ile birlikte, Kaleiçi mahallesindeki Kâmiliye Medresesi'nde iki yıl okumuştur. Bu sırada babası öldüğü ve evlerinde en büyük erkek sayıldığı için, medreseyi bırakıp köyüne dönmüştür. Burada çiftçilikle uğraşarak ailesini geçindirmiştir. On dört yaşına geldiğinde, bir yaz gecesi yatarken, rüyasında Üçler-Erenler gelip, ona "dolu" vererek; Belkh-i Bukhara'da Yeşilkent'te Dülger Elbeği'nin kızı Telli Banı'yı "buta" olarak gösterip, onun kendisine vergili olduğunu söyleyerek, "Ceyhun" gibi coşup taşması gerektiğine işaretle, tapşırmasını da belirtmişlerdir. Üçler-Erenler gözden yitince, baygın yatan bu genci, aile yakınları, tarladan eve getirmiştir. Bilenler, gencin uğrak ile âşık olduğunu söyleyerek, bir saz getirtip çaldırınca, gözlerini açıp kendisine gelmesine sebep olmuşlardır. O zaman, artık adının "Ceyhunî" olduğunu söyleyen genç, düşünde gördüğünü bir deyişle anlatmıştır. Hiçbir saz ve söz ustası görmeyen "Ceyhunî", bu iki hususta kendisini yetiştirmiş ve Kars'ın en ünlü saz şairlerinden olmuştur. Badeli âşık olduğunu "Canan ili düştü ya da Deli gönül ah Gaip Ceyhun içip bade Coştu, ne çare ne çare" (Kocatürk 1963 386) mısralarıyla ifade eden âşığın yaşadığı dönemin hüznüne rağmen duygulu bir yapıya sahip olduğu şiirlerinde görülmektedir. Ceyhunî askerliğini Kars'ta yapmış ve 93 (1877) savaşlarını görmüştür. 1878'de memleketinin düşman eline geçmesi üzerine oradan ayrılarak Sivas ve Tokat'ta oturmuştur. 1912 ya da 1913 yılında Çorum'da vefat etmiştir.

Ceyhunî yurt ve millet sevgisi ile içli coşkun şiirler söylemiştir (Kocatürk 1963: 386; Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi 1977: 60).

Kaynakça

Cunbur, Müjgan (1968). Başakların Sesi. Ankara: Poyraz Reklâm Yay.

Ergun, Sadeddin Nüzhet (1936). Türk Şairleri. C. 3. 1073-1076.

Kocatürk, Vasfi Mahir (1963). Saz Şiiri Antolojisi. Ankara: Edebiyat Yay.

Özkırımlı, Atilla (1982). "Ceyhunî". Türk Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 1. İstanbul: Cem Yay. 286-287.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). C. 2. İstanbul: Dergâh Yay. 60.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. KÜRŞAT ÖNCÜL
Yayın Tarihi: 25.09.2014

Eserlerinden Örnekler

Semâî

Gönül zülfi duzağına

Düşti neçâre ne çâre

Kan yaşımdan deryâ-yi gam

Taştı ne çâre ne çâre

Böyle imiş kader yazı

Gurbet ile attı bizi

Felek sinem üzre közi

Deşti ne çâre ne çâre

Cânan ile düşti yâda

Deli gönül ah feryâda

Garib Ceyhun içüp bâde

Coştı ne  ne çâre ne çâre

Ergun, Sadeddin Nüzhet (1936). Türk Şairleri. C. 3., s. 1075-1076.

Türkü

Sallanarak geçen güzel,

Dur demeğe utanırım.

İki sözüm vardır sana,

Bir demeğe utanırım.

Bağman ağlar yanağından,

Sakın geçme gül bağından.

Bir öpüş ak yanağından 

Ver, demeğe utanırım.

Saçın bulut, yüzün mahı;

Kaşın âşık kıblegâhı.

Gözün tahttan salar şahı,

Gör! demeğe utanırım.

Gel bugün sen bırak nazı,

Kör olsun düşmanın gözü.

Kıl sözümden keşf-i râzı:

Sır demeğe utanırım.

Ceyhun buldu halvet, otak;

Gel koynuma, bile yatak.

Şirin canı cana katak,

Sar demeğe utanırım.

Kocatürk, Vasfi Mahir (1963). Saz Şiiri Antolojisi. Ankara: Edebiyat Yay., s. 386-387.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TELLİOĞLU/ARİF, Arif Tellioğlud. 1960 - ö. -Doğum YeriGörüntüle
2ACAR, Ahmet Acard. 1950 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Köseoğlu, Hamdullahd. 1 Ocak 1945 - ö. -Doğum YeriGörüntüle
4ESİRÎ, Hekimhanlıd. 1843 - ö. 1913Doğum YılıGörüntüle
5MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
6KEŞFȊ, Mustafad. 1843 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
7ESİRÎ, Hekimhanlıd. 1843 - ö. 1913Ölüm YılıGörüntüle
8MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
9KEŞFȊ, Mustafad. 1843 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
10ESİRÎ, Hekimhanlıd. 1843 - ö. 1913MeslekGörüntüle
11MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910MeslekGörüntüle
12KEŞFȊ, Mustafad. 1843 - ö. 1910MeslekGörüntüle
13ESİRÎ, Hekimhanlıd. 1843 - ö. 1913Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15KEŞFȊ, Mustafad. 1843 - ö. 1910Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ESİRÎ, Hekimhanlıd. 1843 - ö. 1913Madde AdıGörüntüle
17MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910Madde AdıGörüntüle
18KEŞFȊ, Mustafad. 1843 - ö. 1910Madde AdıGörüntüle