Çiçekoğlu, Feride

?
(d. 27 Ocak 1951 / ö. ?)
Romancı, hikâyeci, mimar, senarist, akademisyen, çevirmen, editör, sinemacı
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ankara’da doğmuştur. Yargıtay üyesi olan babası Hasan Kemal Çiçekoğlu’nun görevi nedeniyle çocukluk ve gençlik yılları Ankara’da geçmiştir. İlkokul ve ortaokulu Ankara Maarif Koleji’nde okumuştur. 1968’de kolejden mezun olduktan sonra ODTÜ Mimarlık Fakültesi’ne girmiştir. 1972’de Mimarlık Fakültesi’ni birincilikle bitiren Çiçekoğlu, aynı fakültede Çevre Psikolojisi alanında yüksek lisans yapmıştır (“A Conceptual Framework For An Understanding”, Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Ankara 1973). Fullbright burslusu olarak Amerika’ya gitmiş ve doktorasını Pensilvanya Üniversitesi’nde tamamlamıştır. Politik görüşlerinin Amerika’da şekillendiğini belirten yazar, doktora tezini bu “muhalif kimlik’’le yazmıştır (“İkiyüzüncü Yıl Masalları: Philadelphia’daki Kentsel Yenilenmenin Eleştirel Bir Değerlendirmesi (1947-1976)”, Yayımlanmamış doktora tezi, Pennsylvania Üniversitesi, 1976.) (Türker 2006: 19, 22).

1976’da doktora eğitimini tamamlayıp yurda dönen Çiçekoğlu, 1977-1979 arasında Gazi Üniversitesi’nde asistan olarak çalışmıştır. 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından politik düşünceleri nedeniyle gözaltına alınmış, işkence görmüş ve dört yıl hapse mahkum edilmiştir (1980-1984). Yazar, cezaevinde geçen bu zaman dilimini ilk doktoradan daha öğretici “ikinci doktora eğitimi’’ olarak tanımlamaktadır. Hapishanede “insanı, insana dair yazmayı o akademik serüvenden daha çok sevdiğini’’ (Tanyeli 1998:38) fark etmiştir.

Çiçekoğlu, cezaevinden çıktıktan sonra 1984-1987 yılları arasında Kalem Yayınları’nda editörlük yapmıştır. Cezaevindeki gözlem ve deneyimlerinden esinlenerek yazdığı Uçurtmayı Vurmasınlar adlı kitabı 1985’te basılmış, eser aynı adla 1989’da Tunç Başaran tarafından filme çekilmiş ve büyük beğeni toplamıştır. 1988'de yazdığı Suyun Öte Yanı adlı senaryo 1991'de, 1989'da Xavier Koller’le birlikte yazdığı Umuda Yolculuk adlı senaryo 1991'de filme çekilmiştir. 2000'de Ömer Kavur ile birlikte Melekler Evi filminin senaryosunu yazmıştır.

Sanatçı, 1988-1990 yılları arasında önemli senaryo çalışmalarına imza atmıştır. 1988’de Cumhuriyet gazetesinin düzenlediği senaryo yarışmasında “Nerede Eski İnsanlar’’ adlı metinle Yunus Nadi Senaryo Ödülünü kazanmış, bu senaryo Baharın Bittiği Yer ismiyle 1990'da filme çekilmiştir. Aynı yıl Suyun Öte Yanı senaryosu ile Abdi İpekçi Barış ve Dostluk Ödülünü almıştır. 1989’da Uçurtmayı Vurmasınlar filminin senaryosu ile Altın Portakal Ödülünü alan Çiçekoğlu, aynı yıl İsviçre’de düzenlenen Mimarlık Film Festivalinde Tarlabaşı belgesel filmiyle özel ödül kazanmıştır. 1990’da filme çekilen Umuda Yolculuk senaryosu Amerika’da 1991’de en iyi yabancı film dalında Oscar Ödülüne layık görülmüştür. 1991-1995 arasında Türk Sinema Vakfında Genel Sekreter olarak çalışan Feride Çiçekoğlu, 1995-1999 arasında İstanbul dergisinde editörlük yapmıştır.

1998’de Oya Baydar ile Cumhuriyetin Aile Albümleri’ adlı kitabı yayımlamıştır. 2003'te 9/11 New York-İstanbul isimli eserin editörlüğünü yapmıştır. 2004’te on dört yazarın birlikte kaleme aldığı Global Novel isimli İngilizce romanın ikinci ve on yedinci bölümlerini yazmıştır. Ankara’da düzenlenen 9. Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’nde Türk sinemasına katkılarından dolayı Bilge Olgaç Başarı Ödülü’nün sahibi olmuştur (Türker 2006:41).

Bazı öyküleri ve Uçurtmayı Vurmasınlar romanı Yunancaya, Hollanda diline, Farsçaya ve Suyun Öte Yanı Yunancaya çevrilen Çiçekoğlu, yazar kimliğiyle Hollanda, İrlanda, İngiltere gibi ülkelerde çeşitli toplantılara katılmış, sinemacı kimliğiyle ulusal ve uluslararası festivallerde jüri üyesi olarak görev almıştır.

1998’de Maltepe Üniversitesi’nde Görsel İletişim Tasarımı Bölümünde öğretim üyesi olarak çalışmaya başlayan yazar, 1999’da Bilgi Üniversitesi’ne geçmiştir. Editör, yayın yönetmeni, senarist, serbest mimar, vakıf yöneticisi olarak farklı alanlarda çalışan yazar, İstanbul Bilgi Üniversitesi İletişim Fakültesi Sinema Bölümü’nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır (Saral 2013: 128) (Bkz. https://www.bilgi.edu.tr/tr/akademik/kadro/feride-cicekoglu).

2007'de "Parmaklıklar Ardında" adlı televizyon dizisinin, 2009'da "Altın Kızlar" adlı televizyon dizisinin senaryolarına ortak yazar olarak katılmıştır.

Feride Çiçekoğlu, Türkiye Mimarlar Odası, PEN Yazarlar Derneği ve Edebiyatçılar Derneği üyesidir.

Feride Çiçekoğlu, “akademik yaşamdan kopmuş olmanın getirdiği boşlukta’’ yazmaya başlamıştır. Yaşanan olağan dışı şeylerin onun olağan yaşam çizgisini kesintiye uğratması, yazma serüveninin çıkış noktasıdır (Tuğcu 1989: 12). Yazarlığı hayatında bir parantez olarak tanımlayan Çiçekoğlu, “yazarak bir arınma yaşar’’ (Sadıkoğlu 2010:98).

Yazar, bir yarışmada mansiyon kazanan “Sabırsız Erik Çiçeği” adlı ilk yazısını “siyasi deneyimlerinden süzülmüş bir çocuk masalı’’ olarak tanımlamaktadır (Tanyeli 1998:41). Siyasi fikirlerinden dolayı yaşadığı mahkumiyet, onun yaratma serüveninin merkezinde yer almaktadır. Uçurtmayı Vurmasınlar adlı eserinde hapishane yıllarını Barış adlı çocuğun gözünden anlatan Çiçekoğlu, “okuru etkin okumaya, boşlukları doldurmaya, suskuları yok etmeye çağıran’’ (Gümüş 1997, 81) bir yazardır.

Yazarın meslekî bilgisi onun eserlerini zenginleştiren ve derinleştiren bir unsurdur. Mekân kurgusuna ait ayrıntılar, onun mimar bakış açısının yansımasıdır. 100’lük Ülkeden Mektuplar’da Berlin ve New York gibi kentlere dair yazılan öykülerde mekân-zaman ilişkisini mimar bir yazarın gözüyle irdelemektedir. Ayrıntı ve gözlem zenginliğinin yanı sıra görselliğin ifadesinde de mimarlık eğitiminin büyük katkısı söz konusudur. İstanbul, sinema ve kadınlığa dair yazılardan oluşan Vesikalı Şehir kitabında kimliğini ve ruhunu yitirmeye başlayan mekânın analizi, yazarın bireysel yaşantısı ile eserleri arasındaki koşutluğu yansıtmaktadır.

Yazar, “hikâye ve romanlarında kendi çevresini anlatma yolunu seçmiş; özgür ve eşitlikçi bakışla sorunları dile getirmiştir’’ (Andaç 2000: 100). Sizin Hiç Babanız Öldü mü? kitabında “Muhayyel Bir Mektup’’ öyküsü başta olmak üzere otobiyografik unsurlar dikkati çekmektedir. “Ben birebir yaşamdan gelen tecrübelere ağırlık veriyorum’’ (Altıner 1991:96) diyen Çiçekoğlu’nun tematik seçimlerine ve temayı işleyiş biçimine dikkat edildiğinde “pırıltılı, sevecen bir anlatı’’ (Aslankara 1997: 87) ile karşılaşılır. Bireysel yaşantısında hayal gücünü kullanarak acı ve işkencelere direnen yazar, yaşadığı travmayı kurmaca dünyasında aktarırken hayal ederek hayata tutunmanın gücünün altını çizmektedir. Hapishane yönetiminin baskıcı tavrı ve işkence anlatılırken “mizah ve hayalle hayata tutunan’’ (Aslankara 1997: 88) tutukluların direncine dikkat çekmektedir.

İlk öykü kitabı incelendiğinde “dolayımlı dil büyüsü yaratma çabası” yoktur. Son öykü kitabında “yeni bir düzey arayışı’’ (Gümüş 1997: 80) dikkat çekmektedir. Eserlerinde yalın dili, samimi anlatımı tercih eden Feride Çiçekoğlu, şiirsel ifadeleri ustaca kullanmaktadır. Yazarın yenilikçi, yalın dili, ironik, incelikli anlatımı’’ ile kurgulanmış Suyun Öte Yanı, “tarihin acımasız çarkında savruluşları’’ (Andaç 2000: 269) imgelere başvurarak yansıtmaktadır. Askerî darbeyi kendi yaşamında deneyimlemiş bir birey olarak hüzün ve acıyı yoğun olarak anlattığı eserlerinde umudu ve direnci simgeleyen unsurlara sıkça veren Feride Çiçekoğlu, “yazı, hayatımın ta kendisidir’’ (Söğüt 2004: 45) sözüyle yaşama yazarak tutunma öyküsünü özetlemektedir.

Kaynakça

Altıner, Birsen (1991). “Sorguluyor, Başkaldırıyor”. Elele. 6 Haziran 1991. 96-97.

Andaç, Feridun (2000). Edebiyatımızın Yol Haritası. İstanbul: Can Yayınları.

Aslankara, Sadık (1997). “Feride Çiçekoğlu Öykücülüğünde Öykünün Yaşantıyla Örtüşen Doğruları”. Adam Öykü. 13: 85-97.

Çiçekoğlu, Feride (2001). Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. 1.C. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 252-53.

Ertem, Ece Cihan (2006). Romanlarda 12 Eylül Askerî Müdehalesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi.

Gümüş, Semih (1997). “Feride Çiçekoğlu Öykücülüğünde Yeni Bir Düzey”. Adam Öykü. 13: 80-84.

İleri, Selim (1996). “Sahici Şeyleri Özlüyoruz”. Cumhuriyet. 3 Ekim 1996. 15.

Karataş, Turan (2002). “Suyun Öte Yanı”. Çınar. 94-95: 6-7.

Koçak, Melike (2004). “Feride Çiçekoğlu’nun Dönem Anlatımına Kimini Şahin Tırmalar Öyküsüyle Bakış”. Adam Öykü. 55: 33-38.

Sadıkoğlu, Tülin (2010). Dilsiz Yara: Feride Çiçekoğlu’nun Yapıtlarında İşkence ve Travma. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Bilgi Üniversitesi.

Saral, Zerrin; Ağaoğlu, Neriman (2013). Edebiyatımızda Kadın Yazarlar Sözlüğü. Ankara: Phoenix Yayınevi.

Söğüt, Mine (2004). “Belki de Boyuna Hayatı Zap’lıyorum”. Kitap-lık. 70: 42-53.

Tanyeli̇, Uğur (1998). “Bana Mimarlığın En Büyük Faydası Hayatı Baştan Tasarlama Eğitimi Vermesi Oldu”. Arredamento Mimarlık. S. 4: 4.

Sadıkoğlu, Tülin (2010). Dilsiz Yara: Feride Çiçekoğlu'nun Yapıtlarında İşkence ve Travma. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.

Tuğcu, Nemika (1989). “Ödüller Maalesef Gerekli: Abdi İpekçi Senaryo Yarışması Birincisi Çiçekoğlu’yla Yazın ve Ödüller Üstüne”. Milliyet. 15 Şubat 1989. 9.

Türker, Yunus Emre (2006). Feride Çiçekoğlu: Hayatı, Saatı, Eserleri. Yüksek Lisans Tezi. Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi.

Yaşar, Hürriyet (2005). “12 Eylül ve Öyküleri Üzerine”. İmge Öyküler. 5: 119-134.

Yaşar, Hürriyet (2006). Bir Tersine Yürüyüş: 12 Eylül Öyküleri. İstanbul: Can Yayınları.

https://www.bilgi.edu.tr/tr/akademik/kadro/feride-cicekoglu/ [Erişim Tarihi: 27/08/2018]

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ALEV ÖNDER
Yayın Tarihi: 21.09.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Caz Hüznün MüziğiAslımlar Matbaası / Ankara1985Çeviri
Uçurtmayı VurmasınlarCan Yayınları / İstanbul1985Roman
Pornografinin TarihiKalem Yayıncılık / Ankara1986Çeviri
MartıArkadaş Yayınları / Ankara1987Çeviri
Nerde Eski İnsanlar-- / --1988Diğer
Tarlabaşı, Tarlabaşı-- / --1989Diğer
Sizin Hiç Babanız Öldü müCan Yayınları / İstanbul1990Hikâye
Umuda Yolculuk-- / --1990Diğer
Suyun Öte YanıCan Yayınları / İstanbul1992Roman
100’lük Ülkeden MektuplarCan Yayınları / İstanbul1996Hikâye
Altınkent İstanbul-- / --1996Diğer
Cumhuriyet’in Aile AlbümleriToplumsal Tarih Vakfı / İstanbul1998Diğer
9/11 New York-İstanbulHomer Kitabevi / İstanbul2003Derleme
Vesikalı ŞehirMetis Yayınları / İstanbul2006Deneme
Şehrin İtirazıMetis Yayınları / İstanbul2015Deneme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ayten Kaya Görgünd. 1973 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Celal Hafifbilekd. 23 Nisan 1930 - ö. 29 Şubat 2012Doğum YeriGörüntüle
3Gemici, Bahattind. 16 Mart 1954 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ASRÎ, Haluk Çağdaşd. 1951 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5İzzet Yasard. 24 Mayıs 1951 - ö. 13 Temmuz 2018Doğum YılıGörüntüle
6ALİ ATEŞd. 1951 - ö. 06.01.2003Doğum YılıGörüntüle
7Sedes, Selami İzzetd. 1896 - ö. 13 Mayıs 1964MeslekGörüntüle
8Mehmet Çilingird. 22 Mayıs 1972 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Akanyeti, Mehmet Şemsid. 20 Mart 1947 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Polat Onatd. 21 Ekim 1979 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Aydın, Lütfiyed. 8 Ağustos 1949 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Doruk, Zaferd. 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13FERÎDE HANIM, Bahâr-zâded. 1837 - ö. 1903Madde AdıGörüntüle
14Turanlıoğlu, M. Uluğd. 1913 (1912) - ö. 12 Temmuz 2002Madde AdıGörüntüle
15Ahmet Rasimd. 1865 - ö. 21 Eylül 1932Madde AdıGörüntüle