Abdülhamit Niyazi Çıkıntaş

Niyâzî, Diyarbekirli Niyazi
(d. 1856 / ö. 11 Ocak 1934)
Siyasetçi, Şair, Yazar
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Diyarbakır’da doğdu. Eserlerinde “Diyarbekirli Niyazi” ve “Niyâzî” mahlaslarını kullandı. Soyadını Diyarbakır Ağuludere Köşkü semtindeki “Çıkıntaş” adlı kayalıktan aldı. Medine kadılığı ve çeşitli kadı vekilliklerinde bulunmuş, Diyarbakır eşrafından Mehmed Feyzi Efendi’nin oğludur. Öğrenimini Diyarbakır’daki medreselerde tamamladıktan sonra, Kurt İsmail Hakkı Paşa’nın valiliği döneminde nâfia (bayındırlık işleri) kaleminde kâtip olarak çalıştı. Muhafazakârlığı ve İkinci Abdülhamid’e hayranlığıyla tanınan Çıkıntaş, azmi ve girişkenliğiyle kısa sürede Diyarbakır Belediye Reisliği’ne kadar yükseldi. Belediye reisliği ve diğer resmî görevlerdeki hizmetlerinden dolayı çok sayıda nişan ve terfi aldı. İkinci Meşrutiyet’in ardından 31 Mart Vak’ası’nın Diyarbakır’daki yansımalarına önayak olduğu ve “şeriat isteyenler”in mazbatasını imzaladığı gerekçeleriyle Divan-ı Harbe teslim edilmek için İstanbul’a gönderilirken İzmir’den bir Fransız vapuruyla Mısır’a kaçtı. Gıyabında, on yıl kalebendlik cezası verildi. Hürriyet ve İhtilaf Fırkası Diyarbakır şubesinin kurucusudur. 11 Ocak 1934’te vefat etti.

Çevresince şiir üstadı olarak kabul edilen Çıkıntaş, klasik şiir geleneğine, Arapça ve Farsça’ya hâkim bir şair ve nâsirdir. 1890'da “Diyarbekirli Niyazi” imzasıyla İstanbul’da bastırdığı Âmid-i Sevdâ (Kara Âmid), Cüz’-i Evvel: Tahzîr adlı manzum-mensur karışık 47 sayfalık eser, akıcı dil ve üslubuyla öne çıkar. Eserdeki kıt’a ve beyitlerden, edebiyatı çok etkili ahlakî ve didaktik bir araç olarak kullandığı anlaşılmaktadır. Bu açıdan, hicvettiği Tanzimat Dönemi şairi Ziya Paşa’nın hikemî üslubundan izler taşıdığı söylenebilir. Şiirlerinde genellikle “Niyazi” mahlasını kullanan şairin henüz ulaşılamamış bir Dîvânçe’si ve yarım kalmış bir Hâtırât’ı da vardır.

Kaynakça

Beysanoğlu, Şevket (2003). Anıtları ve Kitabeleri ile Diyarbakır Tarihi. Diyarbakır: Diyarbakır B.B. Yay.

Beysanoğlu, Şevket (1997). Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları. Ankara: San Matbaası.

Işık, İhsan (2013). Diyarbakır Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: Elvan Yay.

Işık, İhsan (2006). Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi, C. 3. Ankara: Elvan Yay.

Şanlı, Bilal (2013). Osmanlı Dönemi Diyarbakırlı Divân Şairleri. Yüksek Lisans Tezi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KARADENİZ
Yayın Tarihi: 28.03.2019
Güncelleme Tarihi: 19.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Âmid-i Sevdâ (Cüz'-i Evvel: Tahzîr)- / İstanbul1890Diğer
Hâtırât- / --Hatıra
Dîvânçe? / ??Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HUMÂRÎ, Humârî Çelebid. 1523-24 - ö. 1591-92Doğum YeriGörüntüle
2MOLLÂ GÜRÂNÎ, Şemseddîn Ahmedd. 1410 - ö. 1488Doğum YeriGörüntüle
3VÂFÎ ÇELEBİd. ? - ö. 1776/1777Doğum YeriGörüntüle
4DOLLU ABUZER, Abuzerd. 1856 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5ÂSIM, Küçük Filibeli-zâded. 1856 - ö. 1904Doğum YılıGörüntüle
6GÜL BABA HALİMd. 1855/1856 - ö. 1908/1910Doğum YılıGörüntüle
7EYÜP, Eyüp Deded. 1860\'lar - ö. 1934Ölüm YılıGörüntüle
8SÂMÎ/NİYAZÎ, Abdurrahman Sami Efendid. 06.03.1879 - ö. 31.07.1934Ölüm YılıGörüntüle
9BEŞİR ELESGER OĞLUd. 1867 - ö. 1934Ölüm YılıGörüntüle
10Emir İlhand. 16 Aralık 1982 - ö. ?MeslekGörüntüle
11İlhami Çiçekd. 1954 - ö. 14 Haziran 1983MeslekGörüntüle
12İlyas Halild. 1 Mayıs 1930 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Necdet Rüştü Efed. 1900 - ö. 24 Eylül 1969Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hikmet Şevkid. ? - ö. 28 Nisan 1930Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ali Kemald. 17 Ekim 1869 - ö. 6 Kasım 1922Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Niyazi Zaimoğlud. 1927 - ö. 1 Mayıs 1999Madde AdıGörüntüle
17Niyazi Hüseyinof (Niyazi Hüseyin Bahtiyar)d. 1927 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18M. Niyazi Akıncıoğlud. 1919 - ö. 1 Şubat 1979Madde AdıGörüntüle