Çıkıntaş, Abdülhamit Niyazi

Niyâzî, Diyarbekirli Niyazi
(d. 1856 / ö. 11 Ocak 1934)
Siyasetçi, Şair, Yazar
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Diyarbakır’da doğdu. Eserlerinde “Diyarbekirli Niyazi” ve “Niyâzî” mahlaslarını kullandı. Soyadını Diyarbakır Ağuludere Köşkü semtindeki “Çıkıntaş” adlı kayalıktan aldı. Medine kadılığı ve çeşitli kadı vekilliklerinde bulunmuş, Diyarbakır eşrafından Mehmed Feyzi Efendi’nin oğludur. Öğrenimini Diyarbakır’daki medreselerde tamamladıktan sonra, Kurt İsmail Hakkı Paşa’nın valiliği döneminde nâfia (bayındırlık işleri) kaleminde kâtip olarak çalıştı. Muhafazakârlığı ve İkinci Abdülhamid’e hayranlığıyla tanınan Çıkıntaş, azmi ve girişkenliğiyle kısa sürede Diyarbakır Belediye Reisliği’ne kadar yükseldi. Belediye reisliği ve diğer resmî görevlerdeki hizmetlerinden dolayı çok sayıda nişan ve terfi aldı. İkinci Meşrutiyet’in ardından 31 Mart Vak’ası’nın Diyarbakır’daki yansımalarına önayak olduğu ve “şeriat isteyenler”in mazbatasını imzaladığı gerekçeleriyle Divan-ı Harbe teslim edilmek için İstanbul’a gönderilirken İzmir’den bir Fransız vapuruyla Mısır’a kaçtı. Gıyabında, on yıl kalebendlik cezası verildi. Hürriyet ve İhtilaf Fırkası Diyarbakır şubesinin kurucusudur. 11 Ocak 1934’te vefat etti.

Çevresince şiir üstadı olarak kabul edilen Çıkıntaş, klasik şiir geleneğine, Arapça ve Farsça’ya hâkim bir şair ve nâsirdir. 1890'da “Diyarbekirli Niyazi” imzasıyla İstanbul’da bastırdığı Âmid-i Sevdâ (Kara Âmid), Cüz’-i Evvel: Tahzîr adlı manzum-mensur karışık 47 sayfalık eser, akıcı dil ve üslubuyla öne çıkar. Eserdeki kıt’a ve beyitlerden, edebiyatı çok etkili ahlakî ve didaktik bir araç olarak kullandığı anlaşılmaktadır. Bu açıdan, hicvettiği Tanzimat Dönemi şairi Ziya Paşa’nın hikemî üslubundan izler taşıdığı söylenebilir. Şiirlerinde genellikle “Niyazi” mahlasını kullanan şairin henüz ulaşılamamış bir Dîvânçe’si ve yarım kalmış bir Hâtırât’ı da vardır.

Kaynakça

Beysanoğlu, Şevket (2003). Anıtları ve Kitabeleri ile Diyarbakır Tarihi. Diyarbakır: Diyarbakır B.B. Yay.

Beysanoğlu, Şevket (1997). Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları. Ankara: San Matbaası.

Işık, İhsan (2013). Diyarbakır Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: Elvan Yay.

Işık, İhsan (2006). Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi, C. 3. Ankara: Elvan Yay.

Şanlı, Bilal (2013). Osmanlı Dönemi Diyarbakırlı Divân Şairleri. Yüksek Lisans Tezi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KARADENİZ
Yayın Tarihi: 28.03.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Âmid-i Sevdâ (Cüz'-i Evvel: Tahzîr)- / İstanbul1890Diğer
Hâtırât- / --Hatıra
Dîvânçe? / ??Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KÂHTÎ, Haçaturd. 1790 - ö. 1876Doğum YeriGörüntüle
2FAZLÎ, Şeyh Seyyid Fazlullah Fazlî Efendid. ? - ö. 1686Doğum YeriGörüntüle
3HANDÂN, Şâh Handân-ı Jülîde-mûyd. ? - ö. 1426-27 ?Doğum YeriGörüntüle
4SALÂHÎ, Safiye Sultan-zâde Mehmed Beyd. 1856 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
5İZNÎ, Mustafad. Mart 1856 - ö. 05.09.1928Doğum YılıGörüntüle
6DOLLU ABUZER, Abuzerd. 1856 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7YESARÎ, Ahmetd. 1867 - ö. 1934/1935Ölüm YılıGörüntüle
8DESTURÎ, Keskin Küçükahmetoğullarıd. 1854 - ö. 1934Ölüm YılıGörüntüle
9Mecit Gafurid. 01 Ağustos 1880 - ö. 28 Ekim 1934Ölüm YılıGörüntüle
10Ener, Günerd. 25 Ocak 1935 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Doğan, Maksutd. 1932 - ö. 25 Aralık 1990MeslekGörüntüle
12İMAMOĞLU, Hikmet Okuyard. 1946 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Beşir Fuatd. 1852 - ö. 5 Şubat 1887Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Nazım (FLORİNALI)d. 1883 - ö. 6 Haziran 1939Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Öğdevin, Halil Recaid. 1871 - ö. 1955Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16NİYÂZÎ, Ahmed Niyâzî Efendi, Serezlid. 1844 - ö. 1900Madde AdıGörüntüle
17Niyazi Hüseyinof (Niyazi Hüseyin Bahtiyar)d. 1927 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18NİYÂZÎ, Abdullah Niyâzî Efendi, Mevlana Abdullah bin Şeyh İbrahim Şebüsterîd. ? - ö. 1529-1530Madde AdıGörüntüle