Çınarlı, Mehmet

(d. 1925 / ö. 19 Ağustos 1999)
Şair, Denemeci, Eleştirmen, Bürokrat
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Karaman'ın Ermenek ilçesinde doğdu. Annesi Emine Hanım, babası gezici sağlık memuru Osman Çınarlı'dır. Şair, 1937’de Ermenek Merkez İlkokulu'nu bitirdikten sonra Ermenek’te ortaokul olmadığından 1940’da Konya Lisesi'nin orta kısmına yazıldı. Devlet Parasız Yatılı sınavını kazanarak girdiği Antalya Lisesi'ni 1943’de tamamladı. Üniversite eğitimi için gittiği Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden 1948’de mezun oldu.

Çınarlı, ilk görevine 1948’de Maliye Bakanlığı'nda devlet memuru olarak başladı. 1960'ta Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdür Yardımcılığı görevinde bulundu. 1961’de çeşitli çalışmalar yapması nedeniyle Amerika'ya gönderilen Çınarlı, orada 8 ay kaldı. Yurda döndükten sonra 1964’te Maliye Tetkik Kurulu Üyeliği'ne getirildi. 1967’de TBMM tarafından Sayıştay Üyeliği'ne seçilen şair on dört yıl bu görevde bulundu. 1981’de Anayasa Mahkemesi Üyeliği yaptı. Anayasa’da belirtilen yaş sınırına ulaştığından Çınarlı, 1 Temmuz 1990’da emekli oldu.

Çınarlı, 1955’te İngilizce öğretmeni Nuran İşeri ile evlendi ve bu evliliğinden Oya ve Bahar adlı iki kızı oldu. 1984’te eşinden ayrılan şair, üç yıl sonra 1987’de emekli bir albayın kızı Gönül Kayra ile hayatını birleştirdi.

19 Ağustos 1999’da Ankara’da vefat etti.

Mehmet Çınarlı’nın edebî hayatında çocukluğunda yaşadığı çevrenin etkisi büyük önem taşımaktadır. O çocukluğunda tabiatla iç içe yaşamış, bu durum da şiirlerine yansımıştır. Küçük yaşlardan itibaren edebiyatla ilgilenen Çınarlı, daha Konya Ortaokulu'nda iken kendisini edebiyat alanında geliştirmeye çalışmıştır. O yıllarda yılda iki kez Konya Ortaokulu'na yaptığı yolculuklardan dolayı Faruk Nafiz Çamlıbel’in şiirlerini okumaya başlamıştır. Çınarlı, şiire olan ilgisini ortaokul sıralarında bir heves olarak bırakmayarak tüm hayatı boyunca sürdürmüştür.

Çınarlı'nın yayımlanan ilk şiiri “Antalya'da Kış” adıyla 1937’de Antalya Gazetesi'nde çıkmıştır. “İlk şiirlerini lise yıllarında Antalya Gazetesi, Yedigün, Yarımay gibi magazinlerde yayınlayan Mehmet Çınarlı sanat ve edebiyat ortamına ciddi manada Çınaraltı dergisinde yayımlanan şiirleri ile girer.” (Emiroğlu 2000: 28) Bu süreli yayınların dışında Çınarlı’nın şiirleri; Doğu, Hisar, Edebiyat Âlemi, Türk Yurdu, Evrim, Çağrı, Ilgaz, Milli Kültür, Türk Edebiyatı, Türk Dili gibi dergilerde yayımlanmıştır.

Şair 16 Mart 1950'de çıkmaya başlayan Hisar dergisinin de kurucularındandır. “Türk edebiyatında Mehmet Çınarlı adı Hisar dergisiyle anılır. Hatta ona "Mehmet Hisarlı" diye hitap edenler bile olmuş. Hisar’a da ‘Çınar’ dergisi diyenler varmış.” (Emiroğlu 2000: 28) Hisar dergisinin ilk sayısından son sayısına kadar şairin şiirleri, yazıları dergide yer almıştır. Çınarlı, devlet dairelerindeki işlerinin yanında Hisar dergisinin kuruculuğunu derginin yayımlandığı her iki dönemde de sürdürmüş ve yazılarıyla her zaman destek vermiştir.

Çınarlı, geleneğe bağlılık çevresinde kendi şiir dünyasını kurmuştur. Şair daima millî şiirden yana olmuş ve millî kaynaklardan beslenmiştir. Şiirlerinin konusu; özlem, aşk, aile, tabiat, vatan sevgisi ve sosyal meselelerden oluşur. Halkın konuştuğu dilden yana olan şair şiirlerinde yaşayan Türkçeyi kullanmayı yeğlemiştir. Aruz veznini ustalıkla kullanmış olan şair hece vezni ile de şiirler kaleme almıştır. Ahmet Kabaklı, “Çınarlı’nın çoğunca kısa ve işlek vezinleri kullanan aruzunda, hayran olduğu Yahya Kemal’in kaçınılmaz havası, yer yer belirmektedir.” (2006: 306) demiştir.

Kaynakça

Bulut, Ali (1991). Mehmet Çınarlı Hayatı-Eserleri-Sanatı. Doktora Tezi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi.

Çetin, Mehmet (2002). Tanzimattan Günümüze Türk Şiiri Antolojisi. Ankara: Akçağ.

Emiroğlu, Öztürk (2000). Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Hisar Topluluğu ve Edebi Faaliyetleri. Ankara: Kültür Bakanlığı.

Işık, İhsan (2001). Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi. Ankara: Uyum Ajans.

Kabaklı, Ahmet (2006). Türk Edebiyatı IV . (13. Baskı). İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı.

Kaplan, Mehmet (2007). Cumhuriyet Devri Türk Şiiri Şiir Tahlilleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HATEM TÜRK
Yayın Tarihi: 20.02.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Güneş Rengi KadehlerleMars Matbaası / Ankara1958Şiir
Personel Kanunun Mali HükümleriBaşnur Matbaası / Ankara1966Diğer
Gerçek Hayali AştıHisar Yay. / Ankara1969Şiir
Halkımız ve SanatımızHisar Yay. / Ankara1970Deneme
Bir Yeni Dünya KurmuşumHisar Yay. Şark Matbaası / Ankara1974Şiir
Söylemek YaraşırÖtüken Neşriyat / İstanbul1978Deneme
Sanatçı DostlarımÖtüken Neşriyat / İstanbul1979Deneme
Zaman PerdesiDergah Yayınları / İstanbul1983Şiir
Aynı YoldaKültür Turizm Bakanlığı Yay. / Ankara1986Deneme
Mısralarda GezintiKültür Bakanlığı Yay. / Ankara1990Deneme
Altmış Yılın HikâyesiKitabevi / İstanbul1999Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Erdoğan, Bekir Sıtkıd. 8 Aralık 1926 - ö. 24 Ağustos 2014Doğum YeriGörüntüle
2HOTTUOĞLUd. 1863 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3KENZÎ, Kerim, Keremd. ? - ö. 1882/83Doğum YeriGörüntüle
4Sevgi Sanlıd. 2 Temmuz 1925 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Mehmet Akcand. 1925 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Ceylan, Ömer Farukd. 1 Ocak 1925 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Erdem, Özdilekd. 27 Nisan 1933 - ö. 14 Nisan 1999Ölüm YılıGörüntüle
8Nuşin Kavukçuoğlud. 20 Ocak 1928 - ö. 26 Temmuz 1999Ölüm YılıGörüntüle
9Hayrettin Tokdemird. 1928 - ö. 25 Haziran 1999Ölüm YılıGörüntüle
10Kemal Aksoyd. 1925 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Bülbül, Ali Rıdvand. 15 Temmuz 1932 - ö. ?MeslekGörüntüle
12İhsan Denizd. 8 Nisan 1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Hatice Kübra Tongard. 15 Kasım 1984 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Şardağ, Rüştüd. 1917 - ö. 27 Kasım 1994Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Cevat Turand. 01 Ocak 1966 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16BOSTANî, Mehmet Gülbostand. 1951 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Mehmet Arif Bilgid. 1903 - ö. 1955Madde AdıGörüntüle
18MEHMET İPEKd. 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle