Dayıoğlu, Gülten

-
(d. 15 Mayıs 1935 / ö. -)
Yazar
(Çocuk Edebiyatı / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Kütahya Emet'te doğan Gülten Dayıoğlu, ilkokulu Kütahya Otuz Ağustos İlkokulu'nda okudu. Annesi tam bir Anadolu kadınıydı. Babası şapkacılık mesleğiyle uğraştı. Babasının mesleğinin İstanbul'da yaygın olması ve Kütahya'da İkinci Dünya Savaşı sonrasında meydana gelen kıtlık nedeniyle İstanbul'a göç etmek durumunda kaldılar ve yazar, Nişantaşı Ortaokulu'na yazıldı. İlkokul üçüncü sınıfta iken öğretmeninin teşvikiyle öykü yazmaya başladı. 1950'de 15 yaşındayken ilk öyküsü olan "Bahçıvanın Oğlu", Afyon'da yerel bir gazetede yayımlandı. Bu dönemde yazdıkları çocuk öyküleri olmayan yazar, ilerleyen zamanlarda mevcut koşulların getirisiyle çocuk edebiyatına yöneldi. 1956'da İstanbul'da Atatürk Kız Lisesi'ni bitirdi. Lisedeyken edebiyat öğretmeni, yazma yeteneğini fark etti ve ona içinde dünya edebiyatından isimlerin de olduğu kitap listeleri hazırlayarak okuma alışkanlığı kazandırdı.

Yazar, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde okurken evlenmek için eğitimini yarıda bıraktı. 1962'de dışarıdan sınavlara girerek Çapa Öğretmen Okulu'nu bitirdi ve ilköğretim öğretmeni oldu. İlk olarak Kasımpaşa'daki Piyalepaşa Okulu'na atandı. Daha sonra Silivri’nin köylerinde, Şişli Talatpaşa İlköğretim Okulu’nda ve Selim Sırrı Tarcan İlköğretim Okulu'nda görev yaptı. 1963 yılında öğretmenlik yaptığı sıralarda çocuk kitaplarının yetersizliğini farketti; kendi oğluna anlattığı öyküleri sınıfta öğrencilerine anlatmaya başladı. Öğrencilerinin bu hikayeleri sevmesi üzerine onlar için hikâyeler yazmaya karar verdi. Böylece çocuk ve gençlik edebiyatının önemli isimleri arasında yerini alacağı süreç başladı. On beş yıl öğretmen olarak görev yaptıktan sonra 1977'de görevinden istifa etti. Lisede edindiği Fransızca yanında İngiltere’de ve ülkemizde katıldığı dil kurslarında orta derecede İngilizce öğrendi.

Kadın, Cumhuriyet, Milliyet gibi çeşitli dergi ve gazetelerde eğitim sorunları ile ilgili yazıları yayımlandı. 1964-1965 yılında Cumhuriyet gazetesinin düzenlediği Yunus Nadi Hikaye Yarışma'sına "Göl" adlı hikâyesi ile katıldı ve bir oy farkla ikincilik kazandı. Bu hikaye, 1970 yılında yayımlanan ilk kitabının da adıdır. 1963-1971 yıllarında çocuklar için birer hikâyelik küçük kitaplar hazırladı. 6-9 yaş grubu çocuklara hitaben "Ece ve Yüce" adlı bir dizini yayımlandı. Ayşegül başta olmak üzere Türkçeye çocuk kitapları uyarladı. 1971 yılında ilk romanı Fadiş yayımlandı.

Güzel Hanım ve Leylek Karda Kaldı eserleriyle 1975 Arkın Çocuk Edebiyatı Masal Ödülü'nü; "Gül Gelin" adlı hikâye ile 1987 Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı Ödülü'nü; Kafdağı'nın Ardına Yolculuk ile 1987 Kültür ve Turizm Bakanlığı Çocuk Edebiyatı Ödülü'nü; Parpat Dağı'nın Esrarı ile 1989 İzmir Büyükşehir Belediyesi Çocuk Romanı Ödülü'nü ve 1990 Altın Kitap Ödülü'nü; 1991 Çocuk Vakfı Çocuk Edebiyatı Ödülü'nü; 1995 Kütahya Gazeteciler Cemiyeti Onur Üyeliği ve ressam Nazan Erkmen ile Kültür Bakanlığı Eflatun Cem Güney Çocuk Kitapları Ödülü'nü aldı.

Yazarın eserleri, İngilizce, Almanca, Macarca, İsveçce, Rusça, Arapça dillerine çevrilmiştir. Almancaya çevrilen Dünya Çocukların Olsa romanı, 1984 yılında Alman Yayıncılar Birliği tarafından dünyaca ünlü yazarların eserlerinden seçilen “Gençliğe Yarın Umudu Veren Üç Yüz Kitap” listesine girer.

Eşi Cevdet Dayıoğlu ile birlikte 1993 yılında, doğum yerleri olan Kütahya’nın Emet ilçesinde, Gülten-Cevdet Dayıoğlu Çocuk ve Halk Kütüphanesi’ni kurarak Kültür Bakanlığı’na armağan ettiler. 13 Kasım 1995'te doğduğu yer olan Emet ilçesinde bir caddeye adı verilen yazar, 1997'de Tömer tarafından yapılan en başarılı çocuk kitabı yazarı araştırması anketinde birinci oldu. 1998'de Yetmiş Beş Başarılı Türk Kadını listesinde yer aldı. 2001 yılında ilk romanı Fadiş'in Otuzuncu Doğum Yılı kutlandı. Ayrıca adına düzenlenmiş ulusal bir sempozyum vardır. 2007 Temmuz'unda nitelikli çocuk ve gençlik kitaplarının oluşmasına katkıda bulunma ve yazarlık yolundaki gençlerin faydalanmasını sağlamak adına yarışmalar düzenleme amacıyla yazarlar ve akademisyenlerden oluşan on yedi kişilik danışma kuruluyla Gülten Dayıoğlu Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Vakfı'nı kurdu.

Yurtiçi ve yurtdışında birçok kez çocuk edebiyatla ilgili toplantılara katılan yazar, roman, öykü, gezi kitapları, radyo ve televizyon oyunları yazmaya devam etmektedir. Evli olan yazarın iki çocuğu ve üç torunu vardır.

Gülten Dayıoğlu anne-babası boşanmış olduğu için zor bir çocukluk dönemi geçirir. "Öz yaşamımdan eserlerimde izler var. Özellikle ilk romanım Fadiş’de kendi yaşamımdan esinlendim. Ben de yıkılmış bir yuvanın tüm sıkıntılarını çekmiştim. Romanı, gerçeklerle hayalleri harman edip kurgulamıştım." (Sivri 2014: 552-560) diyen yazar, tüm olumsuzluklara rağmen dışa dönük, neşeli bir çocuk olur. Çocukluk dönemini, öz yaşam öyküsel nitelikler taşıyan Fadiş (1971) romanında kurguya taşıyan yazar, bu eseri ile Türkiye'de çocuk klasikleri arasına girer.

İlkokul ve lise öğrenimi sırasında tanıştığı öğretmenlerin rehberliğinde öykü yazmaya ve bu konuda bilinç edinmeye başlayan yazar, kötülük, hırs, kin gibi olumsuzlukları dışlayarak sevgi ve umut temalı metinler kurgular. On beş yaşındayken yazdığı "Bahçıvanın Oğlu" adlı öykü Afyon’da yerel bir gazetede yayınlanması ile yazarlığa ve çocuk edebiyatına yönelişini şöyle ifade eder: “Ben duyarlı bir edebiyatçıyım, ondan da öte çok aşırı çocuk sever bir kimliğe sahibim ve yarının insanına hizmet etmeyi kendime ilke edinmişim.”

Gülten Dayıoğlu, 1963’te Doğan Kardeş Yayınevi’nin açtığı “Çocuk Romanı Yarışması”na büyük bir heyecanla yazdığı ilk romanı Fadiş ile katılır; fakat yarışmayı kazanamaz ve yazarlık ile ilgili umutları sürer. Bu dönemde Milli Eğitim Bakanlığı’nın Amerikalı uzmanlar işbirliği ile düzenlediği Çocuk Kitapları Yazma Semineri ile bir haftalık süreçte Amerikalı ve Türk edebiyatı ustalarından, çocuk edebiyatına dair önemli ipuçları edinir.

Göçlere, aile sorunlarına, kan davasına, milli değerlere yabancılaşmaya rağmen onun kişileri, yaşama umut ile tutunurlar. Gözlem yeteneği çok güçlü olan yazar görsel belleğine çok güvenir. Bunu geliştirmek için çeşitli girişimlerde bulunur. Örneğin Silivri’de kurulmuş olan köpek eğitim çiftliğinde araştırmalar yapar; izsürücü köpekleri, doğum anlarından başlayarak gözlemler, eğitimlerini izler. Daha sonra üstlendikleri görevlerden yola çıkarak, merak ve heyecanla örülmüş özgün çizimlerle hazırlanan İzsürücü Köpekleri Dizisi adıyla 7 öykü kitabı oluşturur.

“Bilgiç azınlıklar için değil, toplumun temeli olan, az işlenmiş insanlar için yazmayı” tercih eden Gülten Dayıoğlu, eserlerinde köylü, kentli, şehirli ayrımı yapmadan iyi tanıdığını düşündüğü her kesimden sıradan insanları ve olayları anlatır. Anadolu’nun ötekileştirilmiş çocuklarının hikayesini anlatan sanatkâr, meslek, cinsiyet vb. ayrımlar yapmaz. Okuma eyleminde seçici olmanın gerekliliğini vurgulayan yazarın amacı, olumsuz şartlara rağmen güçlü ve hayata bağlı çocukların iyiliği temel alan bireyler olarak yetiştirmesine katkıda bulunmaktır. Öğretmen ve anne kimlikleri dolayısıyla çocuklarla iç içe olması yazın yaşamını olumlu anlamda etkiler.

Yazar, eşiyle birlikte dünyanın birçok ülkesine bakış açısını değiştiren geziler yapar. Almanya seyahatinde özellikle yurt dışındaki işçi çocuklarının eğitim ve öğretim sorunlarını inceler ve bu araştırmaları 1968-1986 yıllarında Milliyet gazetesinde yayımlanır. Bilim ve hayatın iç içe iki unsur olduğunu düşünerek çağı yakalayan yazar, değişimlerin ve gelişmelerin takibini iyi yapar ve bilimin gelişimdeki güncel malzemeleri yapıtlarında kullanır: “Kahramanlarımı yaratırken, gerçek insanlardan esinlenirim. Fantastik kurgu ile yazarken, düşler nice uçuk olsa da bir ayağı yere, yani gerçeğe değmeli… Fantazyaları dozunda kullanmak, sorumluluk bilinci taşımak gibi ilkeleri benimsemek gerekiyor.” Bu doğrultuda 1980 sonrası çocukların ve gençlerin ilgileri doğrultusunda bilim kurgu ve fantastik edebiyata yönelerek Dünya Çocukların Olsa, Işığın Çağı, Parpat Dağı'nın Esrarı, Mo'nun Gizemi eserlerini yazar. Bu eserlerdeki olağanüstü bir biçimde ortaya çıkan ya da yok olan başkişiler, dünyayı ilgilendiren önemli bir problemin çözümü için mücadele ederler. Mo’nun Gizemi üçlemesinde insana benzemeyen, çeşitli nitelikleri ile üstünlük arz eden Otran, doğruyu yanlıştan ayıran ve bunu nakleden varlıktır. Erdem ve değer sahibi bu karakter, aynı zamanda yol göstericidir.

Okumayı yazarlığın birinci ilkesi olarak gören ve okumayı yol haritası edindiğini söyleyen Gülten Dayıoğlu’nun Döl (1970), Kırmızı Bisiklet (1973), Geride Klanlar (1975), Geriye Dönenler (1986 öykü- röportaj) isimli hikâye kitapları; Fadiş (1971), Dört Kardeştiler (1971), Suna'nın Serçeleri (1974), Yurdumu Özledim (1977), Ben Büyüyünce (1979), Dünya Çocukların Olsa (1981), Akıllı Pireler (1982), Işın Çağı Çocukları (1984), Ölümsüz Ece (1985), Parpat Dağı'nın Esrarı (1989), Midos Kartalı'nın Gözleri (1991), Tuna'dan Uçan Kuş (1992), Gökyüzündeki Mor Bulutlar (1993), Yeşil Kiraz (1992), Sekizinci Renk (1997), Alacakaranlık Kuşları (2003), Mo'nun Gizemi 2 - Otran (2008), Yoksa Sen Misin? (2016) adlı romanları; Kafdağı'nın Ardına Yolculuk (1987), Okyanus Ötesine Yolculuk (1990), Bambaşka Bir Dünya Amerika'ya Yolculuk (1990), Kangurular Ülkesi Avustralya'ya Yolculuk (1991), Kenya' ya Yolculuk (1993), Mısır'a Yolculuk (1994), Güney Pasifik Adaları'na Yolculuk (2002) gibi gezi kitapları vardır.

Çocuk edebiyatında, özellikle çocuklara farklı konu yelpazesiyle seçenekler sunan Gülten Dayıoğlu, kendini bütünüyle çocuk ve gençlere adayan bir yazar olarak roman, öykü, gezi kitapları, radyo ve televizyon oyunları yazmaya devam etmektedir.

Kaynakça

Çılgın, Alev (2005). ''Çağını Anlatan Bir Çocuk Edebiyatçısı: Gülten Dayıoğlu'' . Uludağ Üniveristesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. s. 35-46.

Dayıoğlu, Gülten (2014). ''Çocuk ve Gençlik Edebiyatımızın Sorunlarıyla Yüzleşmek''. Türk Dili Dergisi -Çocuk ve İlk Gençlik Edebiyatı Özel Sayısı. s.530-533.

Gülten, Ali (2011). Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Yazıları. İstanbul: Erdem Yayınları. s.215-225.

Korkmaz, Ramazan (2013). Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları. s.588-590.

Kurdakul, Şükran (1973). Şairler ve Yazarlar Sözlüğü. Ankara: Bilgi Yayınevi. s.126.

Necatigil, Behçet (2004). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları. s.106-107.

Sivri, Medine (2014). ''Gülten Dayıoğlu ile Söyleşi: Kitaplarımda Umuda Çok Önem Veririm''. Türk Dili Dergisi Çocuk ve İlk Gençlik Edebiyatı Özel Sayısı. s. 552-560.

Şimşek, Tacettin (2014). ''Çocuk Edebiyatı Tarihine Ön söz''. Türk Dili Dergisi-Çocuk ve İlk Gençlik Edebiyatı Özel Sayısı. s.44.

Şirin, Mustafa Ruhi (1989). Çocuk Edebiyatı Yıllığı. İzmir: Gökyüzü Yayıncılık. s.327-331.

Şirin, Mustafa Ruhi (2011). Aynaya Gülerek Bak-Çocuk Hakları Hikaye Kitabı. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları. s.28-29.

Şirin, Mustafa Ruhi (2016). ''Gülten Dayıoğlu'nun Çocuk ve İlk Gençlik Edebiyatı Yazarlığı'' . Türk Dili. s.6-13.

Tekin, Arslan (2010). Edebiyatımızda İsimler ve Terimler. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları. s.287.

Tekin, Arslan (2012). Edebiyatımızda İsimler. İstanbul. Boğaziçi Yayınları. s.192-193.

Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi Türk Öykücülüğü Özel Sayısı (2013). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. s.131-132.

http://www.gultendayioglu.com/eserleri/1

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ÜLKÜ ELİUZ
Yayın Tarihi: 07.02.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Kırmızı BisikletAltın Kitaplar / İstanbul1964Hikâye
Kırmızı Bisikletin BinicisiMEB Halk Kitapları / Ankara1965Hikâye
Uçan MotorAltın Kitaplar / İstanbul1965Hikâye
DölOğul Yayınları / İstanbul1970Hikâye
FadişMilliyet Yayınları / İstanbul1971Roman
Dört KardeştilerMilliyet Yayınları / İstanbul1971Roman
Geride KalanlarBilgi Yayınevi / Ankara1975Hikâye
Suna'nın SerçeleriMilliyet Yayınları / İstanbul1974Roman
Yurdumu ÖzledimMilliyet Yayınları / İstanbul1977Roman
Ben BüyüyünceAltın Kitaplar / İstanbul1979Roman
Dünya Çocukların OlsaAltın Kitaplar / İstanbul1981Roman
Akıllı PirelerAltın Kitaplar / İstanbul1982Roman
Şenlik GünüÜnyay / Ankara1983Hikâye
Azat KuşuAltın Yayınları / İstanbul1984Hikâye
Deli BeyÜner Yayınları / Ankara1984Hikâye
Sıcak EkmekÜner Yayınları / Ankara1984Hikâye
UçurtmaÜner Yayınları / Ankara1984Hikâye
Geriye DönenlerAltın Kitaplar / İstanbul1986Hikâye
Neşeli BoyacıÜner Yayınları / Ankara1988Hikâye
Midos Kartalı'nın GözleriAltın Kitaplar / İstanbul1991Roman
Tuna'dan Uçan KuşAltın Kitaplar / İstanbul1992Roman
Gökyüzündeki Mor BulutlarAltın Kitaplar / İstanbul1993Roman
Mo'nun GizemiAltın Kitaplar / İstanbul1999Roman
Kıyamet ÇiçekleriAltın Kitaplar / İstanbul2002Hikâye
Alacakaranlık KuşlarıAltın Kitaplar / İstanbul2003Roman
Yada'nın Gizil GücüAltın Kitaplar / İstanbul2005Hikâye
Leylek Karda KaldıKök Yayıncılık / Ankara2007Hikâye
Mo'nun Gizemi 2- OtranAltın Kitaplar / İstanbul2008Roman
Güney Pasifik Adaları'na YolculukAltın Kitaplar / İstanbul2010Gezi Yazısı
Akgüvercin ile Yeşilsalkım'ın AşkıAltın Kitaplar / İstanbul2010Hikâye
Mo'nun Gizemi 3- İkizlerAltın Kitaplar / İstanbul2011Roman
Damdaki KorkuluklarAltın Kitaplar / İstanbul2011Hikâye
Yaşanmış Hayvan Öyküleri 3Altın Kitaplar / İstanbul2012Hikâye
Kayıplara KarışmakAltın Kitaplar / İstanbul2014Hikâye
Yalan Üç AyaklıdırAltın Kitaplar / İstanbul2016Hikâye
Yaşanmış Hayvan Öyküleri 2Altın Kitaplar / İstanbul2016Hikâye
Yoksa Sen Misin?Altın Kitaplar / İstanbul2016Roman
Bambaşka Bir Ülke Amerika'ya YolculukAltın Kitaplar / İstanbul2016Gezi Yazısı
Efsaneler Ülkesi Çin'e YolculukAltın Kitaplar / İstanbul2017Gezi Yazısı
Kangurular Ülkesi Avustralya'ya YolculukAltın Kitaplar / İstanbul2017Gezi Yazısı
Meksika'ya YolculukYapı Kredi Yayınevi / İstanbul2017Gezi Yazısı
Küskün AyıcıkAltın Kitaplar / İstanbul2017Hikâye
Sekizinci RenkAltın Kitaplar / İstanbul2018Roman
Cambaz ParasıAltın Kitaplar / İstanbul2018Hikâye
Yaşanmış Hayvan Öyküleri 1Altın Kitaplar / İstanbul2018Hikâye
Yeşil KirazYapı Kredi / İstanbul2018Roman
Parpat Dağı'nın EsrarıAltın Kitaplar / İstanbul2018Roman
Kumluktaki Yavru MartıÜner Yayınları / Ankara2018Hikâye
Ölümsüz EceAltın Kitaplar / İstanbul208Roman
Kır GezisiÜner Yayınları / İstanbul2018Hikâye
Işın Çağı ÇocuklarıAltın Kitaplar / İstanbul2018Roman
Yaşadıklarım ve DüşlediklerimAltın Kitaplar / İstanbul2018Hikâye
GangaAltın Kitaplar / İstanbul2018Hikâye
Gizemli GüvercinAltın Kitaplar / İstanbul2018Hikâye
Kafdağı'nın Ardına YolculukAltın Kitaplar / İstanbul2018Gezi Yazısı
Okyanuslar Ötesine YolculukAltın Kitaplar / İstanbul2018Gezi Yazısı
Kenya'ya YolculukYapı Kredi Yayınevi / İstanbul2018Gezi Yazısı
Mısır'a YolculukYapı Kredi Yayınevi / İstanbul2018Gezi Yazısı
Hindistan'a Yolculuk ve Nepal GezisiYapı Kredi Yayınevi / İstanbul2018Gezi Yazısı
Gizemli Buzulların Kıtası Antartika ve Patagonya'ya YolculukYapı Kredi Yayınevi / İstanbul2018Gezi Yazısı

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1RE'YÎ, (Sarı) Re'yî Çelebid. ? - ö. 1579-80Doğum YeriGörüntüle
2MİNNETÎ, Minnetî Çelebid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HAKKI, İsmail Hakkı Evliyâzâded. ? - ö. 1865Doğum YeriGörüntüle
4SÜLEYMAN, Süleyman Uysald. 1935 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Öneş, Mustafad. 1935 - ö. 21 Ocak 2017Doğum YılıGörüntüle
6GENDAP HACI KIZI SAİBOVAd. 1935 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7SÜLEYMAN, Süleyman Uysald. 1935 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Öneş, Mustafad. 1935 - ö. 21 Ocak 2017Ölüm YılıGörüntüle
9GENDAP HACI KIZI SAİBOVAd. 1935 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10SÜLEYMAN, Süleyman Uysald. 1935 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Öneş, Mustafad. 1935 - ö. 21 Ocak 2017MeslekGörüntüle
12GENDAP HACI KIZI SAİBOVAd. 1935 - ö. ?MeslekGörüntüle
13SÜLEYMAN, Süleyman Uysald. 1935 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Öneş, Mustafad. 1935 - ö. 21 Ocak 2017Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15GENDAP HACI KIZI SAİBOVAd. 1935 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SÜLEYMAN, Süleyman Uysald. 1935 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Öneş, Mustafad. 1935 - ö. 21 Ocak 2017Madde AdıGörüntüle
18GENDAP HACI KIZI SAİBOVAd. 1935 - ö. ?Madde AdıGörüntüle