DELLEK MURAD

(d. ?/? - ö. ?/?)
Âşık
(Âşık / 18. Yüzyıl / Azeri)

Dellek Murad, 18. yüzyıl Azerbaycan sahası âşıklarındandır. Ancak bazı kaynaklarda, onun 17. yüzyıl âşıklarından olduğu da söylenmektedir (Telli Saz Üstadları 1964: 20). Hayatı ve öğrenim durumu hakkında fazla bilgi yoktur. Ancak şiirlerinden hareketle bazı tahminlerde bulunmak mümkündür. Adının başında yer alan “dellek” kelimesi, berber anlamına gelmekle birlikte âşığın böyle bir mesleğinin olup olmadığı bilinmemektedir.

Dellek Murad’ın eser ölçütünde bir çalışması yoktur. Azerbaycan sahası âşık şiirinin geraylı (8’li koşma) ve goşmalarıyla (koşma) adını duyurmuştur. Tespit edilen sınırlı sayıdaki şiirlerinin tamamı hece vezniyle olup dili dönemine göre durudur. Daha çok “geraylı” ve “koşma” şeklinde söylediği şiirleriyle adını duyurmuştur. Tespit edilebilen şiirleri incelendiğinde, gerek üslup gerekse ele aldığı konular itibariyle döneminin güçlü âşıklarından olduğu rahatlıkla söylenebilir. Koşmalarında daha çok sosyal konulara ağırlık vererek “nasihatname” tarzı şiirler söylemiştir. O, adaletten yana olduğunu, doğruluğun, dürüstlüğün ve ahlaklı olmanın güzelliklerini birçok şiirinde vurgulayarak dünyanın faniliğinden söz eder. Özellikle nasihat konusunun ağırlıkta olduğu şiirlerinde örnek bir insanın nasıl olması gerektiğini anlatır: “Sen nüdreten bir meclise varanda /Yahşı eyleş, yahşı otur, yahşı dur /Dindirende me’rifetden ver heber /Gören desin berkallah yahşıdı.” (Sakaoğlu vd. 1985: 80). Birçok âşık gibi Dellek Murad da şiirlerini söylerken herhangi bir sanat endişesi gütmemiştir. Ancak ustaca söylediği şiirleri incelendiğinde edebî sanatın her çeşidine rastlamak mümkündür. Dellek Murad, şiirlerinde atasözü, deyim ve hikmetli sözleri ustaca kullanmıştır. Özellikle nasihat konulu şiirlerinde bu tür mısralara fazlaca yer vermiştir: “Sirrini söyleme gemü aleme/Bivefa dilberden sene yâr olmaz”, “Bir oğul ki, ata sözün tutmaya/O oğulda geyret, namus, ar olmaz”, Beslediğin bağın barın yeyesen/Yad bağından sene heyva, nar olmaz” gibi (Sakaoğlu vd. 1985: 79-80). Bu özelliği, onun Türkçeye hâkimiyetini ve ana dilini ne kadar güzel kullandığını göstermesi bakımından oldukça önemlidir.
 

Kaynakça

Azerbaycan Aşıgları ve El Şairleri I (1983). (hzl. Ehliman Ahundov), Bakü: Elm neşriyyatı.

Azerbaycan Edebiyyatı İncileri / Bayatı, Qoşma, Tecnis (1988). Hzl. Ehliman Ahundov. Bakü: yyy.

Başlangıcından Günümüze kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi (Nesir-Nazım) 2/ Azerbaycan Türk Edebiyatı II (1993). Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. 357-358.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1985). Azerbaycan Âşıkları ve El Şairleri. C. 1. İstanbul: Halk Kültürü Yay.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (2000). Azerbaycan Âşıkları ve Halk Şairleri Antolojisi I (16-18. Yüzyıllar), Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay.

Telli Saz Üstadları (1964). Bakü: yyy.
 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ESMA ŞİMŞEK
Yayın Tarihi: 13.02.2015
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

Eserlerinden Örnekler

 Geraylı / Olmaz


Derd ü gemin erbabıyam
Derdler menden irad olmaz
Günde min min heyal eyler
Menim könlüm bir şad olmaz

Göye çekse baş tayalar
Felek onu tez payalar
Her külüng çapmaz gayalar
Her iyiden Ferhad olmaz

Derviş olan bahmaz pusta
Uslu olan olar usta
Güvenme bivefa dosta
Bivefadan imdad olmaz

Seher bağın eser badı
Dostundan iste imdadı
Mövlem yaradıb Murad’ı
Herkes Dellek Murad olmaz


Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (2000). Azerbaycan Âşıkları ve Halk Şairleri Antolojisi I (16-18. Yüzyıllar). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay.142.


Goşma / Eyleme


Gadir Allah budur senden dileyim
Sen merdi namerde möhtac eyleme
Geyb-i hezineden yetir ruzisin
Sen merdi namerde möhtac eyleme

Edalet kanısan keremin çohdu
Te’neli söz hençer, nizedi, ohdu
Gardaşın gardaşa vefası yohdu
Gardaşı gardaşa möhtac eyleme

Namerd körpüsünden ölsem geçmerem
Kavran olsam menziline düşmerem
Elinden camını alıb içmerem
Sağ eli sol ele möhtac eyleme

Şair olan deyer sözün arısın
Arısın olmasa olsun yarısın
Goy lap alsın gözlerimin birisin
Bu gözü o göze möhtac eyleme

Dellek Murad deyer sözün zatını
El elden ötkündü işin çetini
Gurda guşa gismet ele etini
Atanı oğla möhtac eyleme 


Azerbaycan Edebiyyatı İncileri / Bayatı, Qoşma, Tecnis (1988). Hzl. Ehliman Ahundov. Bakü: yyy. 265-266.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÂCİZ, Mehemmed Helifed. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ÇOBAN TAĞIYEV MESTAN OĞLUd. 1917 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3EYNULLA KEYDEMİRLİ, Eynulla Eynulla oğlu Cebrayılovd. 1935 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ÂCİZ, Mehemmed Helifed. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5ÇOBAN TAĞIYEV MESTAN OĞLUd. 1917 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6EYNULLA KEYDEMİRLİ, Eynulla Eynulla oğlu Cebrayılovd. 1935 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ÂCİZ, Mehemmed Helifed. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8ÇOBAN TAĞIYEV MESTAN OĞLUd. 1917 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9EYNULLA KEYDEMİRLİ, Eynulla Eynulla oğlu Cebrayılovd. 1935 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10ÂCİZ, Mehemmed Helifed. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11ÇOBAN TAĞIYEV MESTAN OĞLUd. 1917 - ö. ?MeslekGörüntüle
12EYNULLA KEYDEMİRLİ, Eynulla Eynulla oğlu Cebrayılovd. 1935 - ö. ?MeslekGörüntüle
13ÂCİZ, Mehemmed Helifed. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ÇOBAN TAĞIYEV MESTAN OĞLUd. 1917 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15EYNULLA KEYDEMİRLİ, Eynulla Eynulla oğlu Cebrayılovd. 1935 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ÂCİZ, Mehemmed Helifed. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ÇOBAN TAĞIYEV MESTAN OĞLUd. 1917 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18EYNULLA KEYDEMİRLİ, Eynulla Eynulla oğlu Cebrayılovd. 1935 - ö. ?Madde AdıGörüntüle