DERGAHÎ/OZAN DERGAHÎ, Seyit Ali Akbıyık

(d. 1955 / ö. -)
Şoför, çiftçi
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Seyit Ali Akbıyık, 1955'te Sivas’ın Divriği ilçesinin Höbek köyünde dünyaya gelmiştir. İlkokulu bu köyde bitiren âşık, sonrasında okula devam etmeyerek aynı köyde çiftçilikle uğraşır. 1972'de eşi Begizar Hanım'la evlenir. Çiftin beş çocukları olur. Köyde baş gösteren kıtlık ve yaşanan ekonomik güçlükler sebebiyle eşi ve beş çocuğuyla birlikte Ankara’ya göç eder ve bir yıl sonrasında askere gider. Askerden döndükten sonra özel bir şirkette şoför olarak işe başlayan âşık, çalışma hayatını burada tamamlayarak emekli olur. İçinde bulunduğu şartlar dolayısıyla öğrenim hayatına devam edemeyen Akbıyık, çocuklarının eğitimine önem verir ve onların hepsinin üniversite mezunu olmalarını sağlar (Kayaselçuk ve Can 2011: 407). Ozanların ve ozanlık geleneğinin değer gördüğü bir çevrede yetişen Akbıyık’ın ustası, babası Âşık Hasan Dede’dir. Şiir söylemeyi ve saz çalmayı henüz ilkokul yıllarında babasından öğrenir. Şairin “sevda” olarak nitelendirdiği “çalıp söyleme” yeteneği köy odalarında yörenin âlimlerinden aldığı eğitimlerle gelişir. Ayrıca cem toplantıları onun yetişmesine büyük katkı sağlar (Kayaselçuk ve Can 2011: 407). Şair, “Dergahî” mahlasını rüyasında alır. “Dergahî” mahlası “dergâhzade” anlamındadır. Bu dergâh, seyitlerden gelen bir ocak olarak kabul edilir. Dördüncü İmam Zeynel Abidin soyundan olan Akbıyık’ın bu mahlası almasında soyundan gelen dedelik makamının da etkisi vardır. Kendisi gibi ozan olan kardeşiyle birlikte başlangıçta bu mahlası kullanır, ancak kardeşi bu mahlasın ona daha çok yakıştığını ifade eder ve kendisi “Direnç” mahlasını alarak “Dergahî” mahlasını ona bırakır. Bundan sonra bu mahlas yalnızca onun tarafından kullanılır (Kayaselçuk ve Can 2011: 408). Dergahî’nin kendisi de başka bir ozana mahlas vermiştir. Gördüğü rüyadaki ak sakallı dedenin salık vermesi üzerine “Âşık Sinemî” mahlasını kendisinden mahlas isteyen Ali Cevat Coşkun’a verir (Kayaselçuk ve Can 2011: 408).

Dergahî, şiirlerinde ezilmişlik, dönemin koşulları, Mustafa Kemal’in emanet bıraktığı cumhuriyet, laiklik, çağdaşlık konularını işler. Şiirlerinde insan sevgisi üzerinde de duran ozan, “İnsanları mutsuz görmek beni çok üzüyor.” diyerek, insanların mutsuz olmaması ve üzülmemesi için şiirler söyler. Şiirde açık sözlü olmanın gerekliliğini “Karanlıktan korkmalıyız, açık sözden zarar gelemez” diyerek ifade eden şairin ilk şiirleri dönemin siyasi olaylarına yergi niteliği taşımaktadır (Kayaselçuk ve Can 2011: 409). Yurtdışında yaşayan kardeşi ozan Direnç’e duyduğu hisleri “Ayrıldım yıllardır hasretim sana/Beklerim yolunu gelesin gardaş!/ Sen gittin gideli perişan hâlim/ Beklerim yolunu gelesin gardaş!” dizeleriyle ona olan özlemini şiirlerine yansıtır (Kayaselçuk ve Can 2011: 408). Şiirlerini genellikle seher vakitlerinde yazan âşık, şiirlerini genellikle yazdığı ilk hâliyle bırakır ve bunun şiirlerinin hangi duygu selinin yansıması olduğunu göstermekte en iyi yöntem olduğunu savunur (Kayaselçuk ve Can 2011: 409).

Dergahî, şiirlerini âşık meclislerinde âşık kahvehanelerinde ve cem törenlerinde söyleyerek halkla bütünleştirir. Ayrıca maharetini katıldığı âşık atışmalarıyla da gösterir. Yüzden fazla şiiri bulunan âşık, şiirlerini Pir Sultan Derneği'nin dergileri, Akbaba Dergisi, Divriği Kültür Derneğinin dergileri Çorum Sungurlu gazetesi gibi pek çok dergi ve gazetede yayımlar. Birçok şölen, festival, cem törenine katılan âşık, pek çok belge ve plaket almıştır. Ayrıca Pir Sultan Abdal Derneği, Divriği Kültür Derneği gibi dernekler başta olmak üzere birçok derneğe üyedir (Kayaselçuk ve Can 2011: 409).

Kaynakça

Kayaselçuk, Ceren, Can Seval (2011). "Seyit Ali Akbıyık(Ozan Dergahi)". Sazın ve Sözün Sultanları Yaşayan Halk Şairleri. C. VII. Ed. Fatma Ahsen Turan ve Özlem Ünalan. Ankara: Gazi Kitabevi. 407-410.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: AYFER UYSAL
Yayın Tarihi: 06.01.2019
Güncelleme Tarihi: 06.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1YÜKSEL ÖZTÜRKd. 1966 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Vehbi Cem Aşkund. 28 Haziran 1909 - ö. 8 Ocak 1979Doğum YeriGörüntüle
3GÜLEBİ/GÜLEBİOĞLU, Kadir Gülsoyd. 1926 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4COŞKUN, Coşkun Kırdudud. 1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5GÖNÜLLÜ COŞKUN, Coşkun Gönüllüd. 24.04.1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Serdar Ünverd. 01 Ocak 1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7HİCRANÎ/HİCRANÎ BABA, Hacı Daştand. 1908 - ö. 22.02.1969MeslekGörüntüle
8BAHRİ HASAN, Hasan Günerid. 1914 - ö. 1984MeslekGörüntüle
9UMMANÎ, Güzel Akçiçekd. 1934 - ö. 2003MeslekGörüntüle
10CEMİLE ARIBAŞd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11RAHMİ, Rahmi Tekmend. 1949 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12ŞİMŞEKOĞLU, Ercan Şimşekoğlud. 24.01.1980 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13MEHMET KIZILGÖZd. 1944 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14FİRKATÎ, Mustafa Alkand. 1946 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15KUL HAYDAR, Yozgatlıd. 1870 - ö. 1916Madde AdıGörüntüle