DİDARÎ, Behram Coşkun

(d. 1913 / ö. 22.01.1977)
âşık, çiftçi
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Behram Coşkun olan Âşık Didarî, 1913'te, Erzurum'un Oltu ilçesine bağlı Bahçecik köyünde doğmuştur. Oltu’nun ancak, dar bir bölgesinde adı bilinen saz şairlerden biridir. Ömeroğulları’ndan Mevlut Oğlu Behram, soyadı kanunu dolayısıyla Coşkun soyadını almıştır" (Polat 1984: 20-22). Ana adı Hüri’dir. Şiirlerinde Didarî mahlasını kullanan âşık, sesinin güzel olmayışından kinaye olarak köyünde ve yakın çevresinde Bihuzur Baba lakabıyla da anılmıştır. Bazı kaynaklarda (Özarslan 2011: 381) geçen Bihuzur Baba ismini bu bilgiler ışığında değerlendirmek, yörede Bihuzur Baba isimli başka bir âşık aramamak açısından önemlidir (Vural 2012: 116-118). Didarî’nin tek evladı Hicabî, genç yaşında gurbete çıkıp Muğla’nın Fethiye ilçesi, Kemer Nâhiyesi'nde ölür. Bu hadiseden sonra Didarî’nin en önemli meşguliyeti, yaya olarak sabahleyin erkenden Oltu’ya gidip akşam köyüne (Bahçecik) dönmek olur. Malullere maaş bağlanması hakkındaki kanundan istifade edebilmek için 25.08.1976 tarihinde müracaatta bulunur. Fakat gerekli işlemler bitmeden 22 Ocak 1977 tarihinde vefat eder (Polat 1984: 20-22). Âşık Didarî, köyündeki mezarlığa defnedilmiştir.

Didarî, halk edebiyatı nazım şekilleri ve hece ölçüsüyle söylediği şiirlerinde çoğunlukla dinî tasavvufî konuları dile getirmiştir. Nazım Hikmet Polat, bu hususla ilgili olarak şöyle demektedir: “Genç yaşta Kadiri tarikatine intisâb eden Didarî’nin manzumelerinin çoğu dinî, tasavvufi söyleyişlerdir. İlham kısırlığıyla malul olan bu manzumelerde yüksek bir tasavvufi heyecan görülmediği gibi, şekle ait hususiyetleri bakımından dahi ortanın üstünde bir teknik müşahade edilemez” (Polat 1984: 20-22). Latin harflerini bilmeyen Didarî’nin eski yazıyı da şahsi gayretleriyle öğrendiğini söyleyen Nazım Hikmet Polat, hususi kütüphanesinde bulunan Didarî'ye ait şiir defterinin Arap harfleriyle ve âşığın kendi el yazısıyla yazıldığını, Arapça, Farsça asıllı olanlar dâhil, bütün kelimelerin mahallî ağızla söylenişine uygun şekilde yazılmasından ötürü bu yazıyı okuyabilmenin hayli güç olduğunu belirtir (Polat 1984: 20-22). Polat, bahsi geçen defterde yer alan birkaç manzumeyi küçük değişikliklerle ve Didarî’nin kendisinden dinleyip derlediği şekliyle yayımlamıştır (Polat 1984: 22-22). Elde olan şiir defterindeki çoğu şiirler dinî, tasavvufi içerikli olsa da bazı basılı kaynaklarda (Oltu 1989: 214), halk şiirinde yaygın olarak kullanılan aşk, gurbet, hasret gibi temaları dile getirdiği şiirleri de bulunmaktadır. Bu tür şiirlerinde, dinî tasavvufi şiirlerine göre daha kuvvetli bir duygu yoğunluğu göze çarpar. Akıcı bir dil kullandığı bu şiirlerinde, tabiatla dertleşir gibi söylediği samimi doğal bir ifade dikkat çeker. Standart Türkiye Türkçesi ile telaffuz edildiğinde, şiirin ölçü ve kafiye düzenini bozacak mahallî söyleyişler, dinî tasavvufi şiirlerindeki kadar dikkat çekici değildir. Bu tür şiirlerinde, ölçü ve kafiye hatalarına da fazla rastlanmaz.

Kaynakça

Dirican, Zeki vd. (1989).Oltu. Ankara.

Özarslan, Metin (2001). Erzurum Âşıklık Geleneği. Ankara: Akçağ Yay.

Polat, Nazım Hikmet (2009). "Tanınmayan Bir Saz Şairimiz Didarî". Kayseri: Kültür ve Sanat Dergisi. Nisan-Mayıs 1984. 37-38: 20-22.

Vural, Temel (2012). Sümmânî'den Günümüze Oltu Havzası Şairleri. Ankara: Bizim Büro Basımevi Yayın Dağıtım.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: TEMEL VURAL
Yayın Tarihi: 07.06.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Soysal Aydın, Nevind. 16 Ocak 1962 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MUHYEDDİN, Muhiddin Tercanlıd. 01.01.1911 - ö. 09.09.1978Doğum YeriGörüntüle
3ELİHAN KURBAN OĞLU ÖMEROVd. 1909 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ELİF YAĞLI (AK ELİF)d. 1913 - ö. 05.01.1991Doğum YılıGörüntüle
5ELİ MUSA OĞLU KULİYEVd. 1913 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Doğum YılıGörüntüle
7ELİF YAĞLI (AK ELİF)d. 1913 - ö. 05.01.1991Ölüm YılıGörüntüle
8ELİ MUSA OĞLU KULİYEVd. 1913 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Ölüm YılıGörüntüle
10ELİF YAĞLI (AK ELİF)d. 1913 - ö. 05.01.1991MeslekGörüntüle
11ELİ MUSA OĞLU KULİYEVd. 1913 - ö. ?MeslekGörüntüle
12BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981MeslekGörüntüle
13ELİF YAĞLI (AK ELİF)d. 1913 - ö. 05.01.1991Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ELİ MUSA OĞLU KULİYEVd. 1913 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ELİF YAĞLI (AK ELİF)d. 1913 - ö. 05.01.1991Madde AdıGörüntüle
17ELİ MUSA OĞLU KULİYEVd. 1913 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Madde AdıGörüntüle