DİDARİ/EFGAN DİDARİ, Ökkeş Adil Toprak

(d. 1865/1872? / ö. 1914)
?
(Âşık / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Gazne'den gelip yerleşen Ayaz Uşağı ailesine mensup olan âşığın asıl adı Ökkeş Adil Toprak'tır. Tam olarak ne zaman doğduğu bilinmese de 1865 ya da 1872'de doğmuş olduğu belirtilmektedir. Gaziantep'in Geneyik köyünde dünyaya gelmiştir. Çocukluğunda başladığı tahsilini yarım bıraktığı anlaşılan Didarî, âşık tarzı edebiyat geleneğine bağlı, bununla ilgili ürünler vermiş, hayatının büyük bir bölümünü seyahatlerle geçirmiştir. Seyahat ettiği yerler, bu yerlerde gördükleri ile ilgili şiirler kaleme almıştır (Yücel 2000: 90). Şiirlerinden Sultan adlı biriyle evli olduğu bilinmektedir. Didarî’nin hayatının bütün yönleriyle anlatıldığı yazılı bir belgeye ulaşılamamıştır. Kendi hayatını hikâyeleştirdiği Serencam’ın dışında Didarî’nin hayatı ile ilgili tek yazı, Şakir Sabri Yener yayınından iki yıl sonra yayımlanan, Didarî’nin anlatması ile kaleme alınan Ziya Güner’in "Efgan Didarî" başlıklı yazısıdır (Yücel 2000: 88). Didarî, 1914'te Geneyik'te vefat etmiştir.

Karacaoğlan geleneğinin temsilcilerinden biri olan âşık, Üzüm Destanı adlı eserinde "Didari Bey der ki tutaydım denge/ Künefiyi göndereyim Frenk'e/ Mahralarla asa idim hevenge/ Şu bizim ellerin eşi bulunmaz" (Güzelbey 1959: 39) dizelerinde geçtiği gibi mahlas olarak Didarî'yi kullanmıştır. Gaziantep kültür, sanat ve edebiyat dünyasında iz bırakanlar arasında adı geçen şair, aruzla da şiirler yazsa da daha çok hece ölçüsüyle şiirler söyleyip kaleme almıştır. Güzellemeleri yanında hiciv ve destanları (Güzelbey 1959: 39) bulunan şairin doğa unsurlarının hakim olduğu yalın ve nüktedan bir dili vardır.

Âşık tarzı edebiyat geleneğini bilen ve bu geleneğe uygun eserler veren temsilcilerden biri olan Âşık Efgan Didarî kendi hayatını hikâyeleştiren ender âşıklardan birisidir. Efgan Ayaz Bey Oğlu Hacı Didarî Bey Serencamı adıyla bilinen hikâyedir (Yücel 2000: 87). Yücel, Didârî'nin eserleriyle ilgili şu yorumu yapmıştır: "Eserleri arasında sayılan Efgan Didarî Divanı ve Manzum Hatıralar dışında kalan, Mevlüd, Bahrü’l-Envar, Enfeü’l-Ülum, Risale-i Feza’il-i Teravih, Mecmuatü’l Mekasıt veya Miratü’l-Mekasıt, Gülflen-i Fuad, Manzum ilmihal ve Fıkıha ait bir eser, Didarî'nin olmamalıdır. Muhtemeldir ki, elinde bulunan yazma eserleri kendi eserleri olarak göstermiş veya bunları yeniden istinsah etmiş olsun" (Yücel 2000: 90).

Kaynakça

Güzelbey, Cemil Cahit (1959). Gaziantep Folklorundan Notlar. Gaziantep: Gaziantep Kültür Derneği Kitap ve Broşür Yay.

Yücel, Ayşe (2000). “Âşık Efgan Didarî ve Hikâyesi”. Millî Folklor. 46: 87-91.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NEJLA KAYALI ORTA
Yayın Tarihi: 02.09.2019
Güncelleme Tarihi: 06.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1BAHTUNÎ, Bahattin Çetind. 1958 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2PERİŞAN GÜZEL, Güzel Kösed. 1918 - ö. 2000Doğum YeriGörüntüle
3MUHARREM ERTAŞd. 1913 - ö. 03.12.1984Doğum YeriGörüntüle
4BAHTUNÎ, Bahattin Çetind. 1958 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5PERİŞAN GÜZEL, Güzel Kösed. 1918 - ö. 2000Doğum YılıGörüntüle
6MUHARREM ERTAŞd. 1913 - ö. 03.12.1984Doğum YılıGörüntüle
7BAHTUNÎ, Bahattin Çetind. 1958 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8PERİŞAN GÜZEL, Güzel Kösed. 1918 - ö. 2000Ölüm YılıGörüntüle
9MUHARREM ERTAŞd. 1913 - ö. 03.12.1984Ölüm YılıGörüntüle
10BAHTUNÎ, Bahattin Çetind. 1958 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11PERİŞAN GÜZEL, Güzel Kösed. 1918 - ö. 2000Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12MUHARREM ERTAŞd. 1913 - ö. 03.12.1984Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13BAHTUNÎ, Bahattin Çetind. 1958 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14PERİŞAN GÜZEL, Güzel Kösed. 1918 - ö. 2000Madde AdıGörüntüle
15MUHARREM ERTAŞd. 1913 - ö. 03.12.1984Madde AdıGörüntüle