EDÂYÎ ÇELEBİ

(d. ?/? - ö. 982/1574)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Amasyalı olan şairin, asıl adı Ahmed’dir (Riyâzî vr. 14a). Eğitimini tamamladıktan sonra Amasya’da kâtiplik yaptı. Gençliğinde Baba Tanbur-nüvâz vasıtasıyla Amasya’da valilik yapan Kanuni’nin oğlu Şehzade Mustafa’yla tanıştı. Musiki alanındaki bilgisi ve sesinin güzelliğiyle dikkat çekti ve bunun sonucu olarak Amasya’da Şehzade’nin kâtipliğini yaptı. Kısa zamanda Şehzade’nin takdirine ve iltifatına mazhar olan Edâyî, yazdığı şiirleri ona sunarak onun gözüne girmeyi başardı (İsen 1994: 190). Şehzade Mustafa’nın şahadetinden sonra bir müddet münzevi bir hayat yaşayan Edâyî, Şerif-zâde’nin himayesine girdi (Kılıç 2010: 325). Daha sonra İstanbul’a gelip Piyâle Paşa’ya musahip olarak ona divan kâtibi oldu. Piyâle Paşa onu zamanla zeamet sahibi yaparak musahip mertebesine çıkardı. Edâyî, Piyâle Paşa öldükten sonra oradan kazandığı mal ile Dâye Hatun’a damat olarak Sokullu Muhammed Paşa’ya intisap etti. Önce yeniçeri kâtipliğine atandı, sonra tekrar kaptan kaleminde tımar defterdarı oldu. (İsen 1994: 190-91). Bu görevdeyken 982/1574 yılında vefat etti (Sungurhan 2009: 123).

Kaynaklar, Edâyî'nin herhangi bir eserinin olup olmadığı hakkında bilgi vermezler. Kınalı-zâde Hasan Çelebi ve Ahdî, şairin şiir, nesir ve musiki sahasında meşhur olduğunu söylemektedir (Sungurhan 2009: 122-23, Solmaz 2005: 2008). Ancak Gelibolulu Âlî, Edâyî'nin şiir vadisinden habersiz, gönül ehli biri olduğunu söyleyerek onun sanat yönünü zayıf bulur (İsen 1994: 190).

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî. C. 5.  İstanbul: KB-Tarih Vakfı Yay.

Ergun, Sadettin Nüzhet (1936). Türk Şairleri. C. 2. İstanbul.

İpekten, Halûk (vd.) (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Gelibolulu Âlî, Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: Akçağ Yay.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ-İnceleme-Metin. C. 2. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Ens., Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nailî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.2. Ankara: Bizim Büro Yay.

Riyâzî. Riyâzu’ş-Şu’arâ. Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, 06 Hk 1275. vr. 13b-14a.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî, Gülşen-i Şu’arâ (İnceleme-Metin). Ankara: AKM Yay.

Sungurhan Eyduran, Aysun (hzl.) (2008). Beyânî, Tezkîretü’ş-Şu’arâ. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83502/beyani----tezkiretus-suara.html [erişim tarihi: 26.11.2013].

Sungurhan Eyduran, Aysun  (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin A.  http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [erişim tarihi: 26.11.2013].

Şemseddin Sâmî (1314). Kâmûsu’l-Âlâm. C. 2. İstanbul: Mihran Matbaası.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Yayın Tarihi: 07.12.2013
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Beyitler

Kıl hâkümi öldükde ey çeşm türâb-âmîz

Tâ olmaya ol servin dâmânı türâb-âmiz

***

Hâl kim ol goncanuñ la’1-i mey-âşâmındadur

Dâg-ı hasretdür ki gönlüm lâlesi câmındadur

***

Meclis-iuşşakı ‘aşkuñ câmıdur pür-şûr iden

Çeşm-i mestüñ neş’esidür ‘âlemi mahmûr iden

***

Sehâb-ı ‘ışkdan yagduk cihâna katre-i âbuz

Sadefdür cism-i ‘âlem anda biz bir dürr-i nâ-yâbuz

(İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Gelibolulu Âlî, Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: Akçağ Yay. 208-209.)

Kıt’a

Âsmân-ı hüsnün ey ebrû hilâli sen misin

Yoksa gözler görmedük bir tâk-ı âlî sen misin

 Tîgden niçün geçürdiler bugün ey hatt seni

Rûmda baş kalduran yoksa celâli sen misin

(Sungurhan Eyduran, Aysun  (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin A. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [erişim tarihi: 26.11.2013]. 123.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KADIOĞLU/ABDÜLVÂSÎ, Abdülvâsî Çelebid. ? - ö. 1414\'ten sonraDoğum YeriGörüntüle
2ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3KUL FAKİR ALİ, Ali Oymakd. 1860? - ö. 1938Doğum YeriGörüntüle
4KADIOĞLU/ABDÜLVÂSÎ, Abdülvâsî Çelebid. ? - ö. 1414\'ten sonraDoğum YılıGörüntüle
5ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6KUL FAKİR ALİ, Ali Oymakd. 1860? - ö. 1938Doğum YılıGörüntüle
7KADIOĞLU/ABDÜLVÂSÎ, Abdülvâsî Çelebid. ? - ö. 1414\'ten sonraÖlüm YılıGörüntüle
8ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9KUL FAKİR ALİ, Ali Oymakd. 1860? - ö. 1938Ölüm YılıGörüntüle
10KADIOĞLU/ABDÜLVÂSÎ, Abdülvâsî Çelebid. ? - ö. 1414\'ten sonraMeslekGörüntüle
11ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. ?MeslekGörüntüle
12KUL FAKİR ALİ, Ali Oymakd. 1860? - ö. 1938MeslekGörüntüle
13KADIOĞLU/ABDÜLVÂSÎ, Abdülvâsî Çelebid. ? - ö. 1414\'ten sonraAlan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15KUL FAKİR ALİ, Ali Oymakd. 1860? - ö. 1938Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KADIOĞLU/ABDÜLVÂSÎ, Abdülvâsî Çelebid. ? - ö. 1414\'ten sonraMadde AdıGörüntüle
17ALİ DİVANÎ, Ali Kiziroğlud. 01.02.1951 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18KUL FAKİR ALİ, Ali Oymakd. 1860? - ö. 1938Madde AdıGörüntüle