EMÎN EFENDİ, Divrikli Dâmâd Emîn Efendi

(d. 1236/1821 - ö. 1323/1905)
âlim
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

1236/1821 yılında Kayseri’de doğmuştur. Âlim Divrikli Hâfız Mustafa Efendi’nin oğludur. İlk öğrenimini Kayseri’de Deliklitaş Camisi imamı Hâfız Mahmûd Efendi'den yapmıştır. On iki yaşlarında Kuran-ı Kerim’i ezberleyip hafız olmuş, 1833’te yine aynı hocadan hafızlık icazeti almıştır. Aynı zamanda sülüs ve talik yazı çeşitleri üzerinde ihtisas sahibi olan Emîn Efendi, kendi el yazısı ile üç Kuran-ı Kerim nüshası çoğaltmıştır. Kardeşi İsmâil Efendi ile Divriği’ye gitmiş, Hoca Ali Efendi’den ­sarf ve nahiv ilmini (Arapça grameri) öğrendikten sonra Tokat’a gitmiş, meşhur âlimlerden Bozzâde’nin dersine devam ederek mantık ve meani (cümle bilgisi) ilmi okumuştur. Bozzâde ölünce Emîn Efendi Sivas’a gitmiş ve Gök Medrese’de kalarak Dârendeli Hacı Sâlih Efendi’nin derslerini takip etmiş ve uzun zaman kendisinden adap, münazara usulü ve çeşitli ilimleri tahsil ederek 1848’de Kayseri’ye dönmüştür. Kayseri’de Hacı Torun Efendi’nin seçkin talebelerinden olmuş, 1856’da ­icazet almış, daha sonra hocasına damat olmuş, böylece Dâmâd Emîn Efendi şöhretiyle anılmıştır. Dâmâd Emîn Efendi, Kayseri’de kırk seneden fazla bir süre ilim öğretmek için emek sarf etmiş, kaynakların bildirdiğine göre binlerce öğrenci yetiştirmiştir. Bunların arasında, her biri çeşitli ilimlerde önde gelen beş yüz kadar âlim anılabilir. Bunların haricinde bir kısmı dinî ilimlerde, bir kısmı fetva verme işinde muktedir elliden fazla müftü ve icazet-nameli talebe de yetiştirmiştir. 1323/1905 yılında vefat etmiştir. Vefatına İbnü’s-Seyyid Gâlib tarafından, kıta-i kebire nazım şeklindeki bir tarih yazılmıştır ki mücevher tarih beyti şöyledir: "Cennetde Emîn şâh-ı risâletle mülâkî/Ol rûh-ı celîl Ahmed-i Muhtâr’a ulaşdı (1323/1905)".

Telif ettiği eserlerden Celâl Devvânî’nin hudûs (ortaya çıkma) bahsini açıklayan güzel bir risalesi, Arapça bazı fenler üzerine bir hayli talikatı, yani notları vardır. Bunlar, çoğunlukla talebelerin ellerinde bulunan belgeler olarak kalmış ve maalesef ne çoğaltılmış ne de basılmıştır.

Emîn Efendi, her hâlinde, her sözünde, ağırbaşlı ve temkin sahibi; anlatışı ve ifadesi fevkalade ince ve sağlam bir insan olarak bilinir. İlmiyle amel etmeye çalışan bir âlim olarak dikkat çeken Emîn Efendi, avamla yani alelade insanlarla düşüp kalkmazdı. Çarşı ve pazara gidip alışverişte bulunmak, avamla seviyesiz görüşüp konuşmak gibi âlimlerin vakarına aykırı durumlardan çekinir, evinde kitap okur, araştırmalar yapar, ibadetleri yerine getirmeye çalışırdı. Mantık ve adap ile kelam ilmine tam bir hakimiyeti bulunduğu herkesin kabul ettiği bir gerçektir.

Kaynakça

Diriöz, Meserret ve Haydar Ali Diriöz (hzl.) (1991). Ahmed Nazîf, Kayseri Meşhurları (Kayseriyye Meşâhiri). Kayseri: Kayseri Valiliği İl Kültür Müdürlüğü Yay.

Koçer, Mehmed Zeki (1972). Kayseri Ülemâsı. İstanbul: Ahmet Sait Matbaası.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ATABEY KILIÇ
Yayın Tarihi: 13.11.2014
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1A. Yağmur Tunalıd. 1955 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2İZZET, Mütercim İzzet Paşad. 1843 - ö. 1914Doğum YeriGörüntüle
3ZEKİ/ÇELEBİ, Zeki Salih Çelebid. 1943 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4KÂZIM PAŞA, Mûsâ Kâzım, Koniçelid. 1821 - ö. 1890Doğum YılıGörüntüle
5ZÎVER, Kafkasyalı, Trabzonlud. 1821 - ö. 1880Doğum YılıGörüntüle
6HALÎL, Damad Halîl Efendid. 1821 - ö. 1886Doğum YılıGörüntüle
7Tevfik Nevzatd. 1864 - ö. Mayıs 1905Ölüm YılıGörüntüle
8Abdülhalim Memduhd. 1866 - ö. 21 Temmuz 1905Ölüm YılıGörüntüle
9NECÎB, Hacı Necîb Paşad. 1826? - ö. 1905Ölüm YılıGörüntüle
10FASÎHÎ, Hasan Fasîhî Efendid. ? - ö. 1743MeslekGörüntüle
11İSHAK ÇELEBİd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12RÂŞİD, Mehmed Râşid Efendid. 1669-70 (?) - ö. 10 Temmuz 1735MeslekGörüntüle
13RÂSİM, Sarac-zâde Muhammed Kâsımd. 1781 - ö. 1845Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MEHMED SÂLİH, İstanbullud. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15KEŞFÎ, Ömerd. 1835 - ö. 1867Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SİLÂHDÂR-ZÂDE MEHMED EMÎNd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17CELÂL, Yegân-zâde Celâl Efendid. ? - ö. 1611Madde AdıGörüntüle
18HİLMÎ, Seyyid Muhammed Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle