Emin Haki

(d. 16 Ekim 1889 / ö. 1 Nisan 1921)
Şair, Yazar
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul Balat’ta doğdu. Babası Aziz Mahmud Hüdaî türbedarı Hafız Hüseyin Avni Efendi’dir. Henüz çocukken babasını kaybetti.İlk öğrenimini Eğrikapı Mekteb-i Rüştiyesi'nde gören Hâkî, zaruretler yüzünden öğrenimine devam edemedi. On beş yaşında Defter-i Hakanî Muhasebe Kalemine çırak alındı. 1909’da Mektubî Kalemine atandı. Yirmi yaşlarında Mevleviliğe bağlandı. Ardından Bektaşiliğe yöneldi ve şair Edib Harabî’nin sohbetlerine katıldı. Daha sonra tekrar Mevlâna’nın ruhaniyetine sığındı (Erbay, Tozlu ve Şimşek, 2005).

İttihat ve Terakki Fırkası’na kaydoldu. Şahit olduğu çıkar çatışmaları sebebiyle partiden ayrıldı. Gönüllü olarak Balkan Harbi’ne katıldı. Birinci Dünya Savaşı’nda tekrar askere çağrıldı. 46. Fırkayla cepheye gitti. Mütarekenin imzalanması ve savaşın sona ermesi üzerine 1918'de terhis edildi.

Birinci Dünya Savaşı'nın bitişiyle terhis olup memuriyete dönen Hâkî, 1 Nisan 1921'de veremden öldü. Cenazesi, Üsküdar’da Haşim Baba dergâhı haziresinde Mevlevi şeyhlerinden şair Ahmed Rasima Dede’nin ayak ucuna defnedildi.

İlk kalem denemelerini Rüşdiye’de öğrenci olduğu yıllarda yapar. Yakın dostu İhsan Mahvî’nin tespitiyle, sadece iptidai tahsiline rağmen, harikulâde zekâsı Emin Hâkî’yi bir şair olarak yetiştirmiştir (1921, s. 11). Hâkî, 29 Mayıs 1913'te ilk sayısı yayımlanan Mektepli dergisinin “sermuharriri” (başyazarı) olarak görev yapar. Dergide şiirleri ve çocuklara yönelik ibretli hikâyeleri yayımlanır.

Balkan Savaşı sırasında yazdığı ve annesine ithaf ettiği “Vaveylâ-yı Teessür” adlı şiir, Emin Hâkî’nin vatan aşkını dile getiren örneklerden biridir. Daha önce Namık Kemal’in "Vaveylâ" şiirinde rastlanan “anne vatan” tasavvuru, Emin Hâkî’nin şiirinde de ifadesini bulur. “Vâveylâ-yı Teessür”, kanla yıkanan vatan manzarası karşısında Emin Hâkî’nin samimi feryadıdır (Erbay Tozlu ve Şimşek, 2005). Altı şiirin yer aldığı İkaz adlı tek şiir kitabında millî edebiyatın ve Mehmed Akif tarzı realist tavrın takipçisidir. Bu yönüyle o, şiirde sosyal muhtevayı ve faydayı öne çıkaran bir şairdir.

Millî Hikâyeler Kütüphanesi'nin ilk kitabı olarak yayımlanan Tassubun Neticesi Yahut Farmason Çocuk ise dönemin sosyal sorunlarına ışık tutan hikâyelerden oluşur.

Kaynakça

Emin Hâkî (1911). İkaz, İstanbul: Artin Asaduryan ve Mahdumları Matbaası, 1911

Emin Hâkî (1914). Taassubun Neticesi Yahut Farmason Çocuk, İstanbul: Şirket-i Mürettibiye Matbaası.

Erbay, Erdoğan, Tozlu, Selahattin, Şimşek, Tacettin (2005). Potin ve Şiir-Emin Hâki'nin Hayatı ve Eserleri, Erzurum: Suna Yayınları.

İnal, İbnülemin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri, c.1, İstanbul: Dergâh Yayınları.

Selçuk, Hayri (1979). Emin Hâkî, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, c.3, İstanbul: Dergâh Yayınları.

İhsan Mahvi (1921). Emin Hâkî, Mahfil, nr. 13.

Yaşar Şadi (1921). Dümû-ı Teessür, Mahfil, nr. 19

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TACETTİN ŞİMŞEK
Yayın Tarihi: 28.11.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
İkazArtin Asaduryan ve Mahdûmları Matbaası / İstanbul1911Şiir
Taassubun Neticesi Yahut Farmason ÇocukŞirket-i Mürettibiye Matbaası / İstanbul1914Hikâye
Taassubun Neticesi Yahut Farmason Çocukİkinci Adam Yayınları / İstanbul2018Hikâye

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Özünal, Mucized. 1947 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MÂDİH, Karabacakzâde Mustafa Efendid. ? - ö. 1729-30?Doğum YeriGörüntüle
3HÂŞİM, Seyyid Mehmed Hâşim Efendid. ? - ö. Nisan-Mayıs 1723Doğum YeriGörüntüle
4Dilmen, İbrahim Necmid. 1889 - ö. 5 Mart 1945Doğum YılıGörüntüle
5HÂKÎ, Emîn Hâkî Beyd. 1889 - ö. 1920Doğum YılıGörüntüle
6Hamza, Hekimzade Niyazid. 6 Mart 1889 - ö. 18 Mart 1929Doğum YılıGörüntüle
7HALİL BABAd. 1846? - ö. 1921Ölüm YılıGörüntüle
8DERTLİ CELAL, Kul Celal, Mursaloğlu Haydar Celald. 1895 - ö. 1921Ölüm YılıGörüntüle
9Ziya (TRABZON)d. 1858 - ö. 28 Ocak 1921Ölüm YılıGörüntüle
10Gülser Hünükd. 01 Nisan 1954 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Ahmet Hamdi Tanpınard. 23 Haziran 1901 - ö. 24 Ocak 1962MeslekGörüntüle
12İskender Muzbeg Şefikoğlud. 19 Aralık 1947 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Göktulga, Fahri Celâld. 20 Mayıs 1895 - ö. 3 Haziran 1975Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Erozan, Celal Sahird. 29 Eylül 1883 - ö. 16 Kasım 1935Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ziya (İSTANBUL)d. 1840 - ö. 7 Mayıs 1854Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Yurdakul, Mehmet Emind. 13 Mayıs 1869 - ö. 14 Ocak 1944Madde AdıGörüntüle
17ÂRİF, İsazâde Mehmed Emin Efendid. ? - ö. 1772-73Madde AdıGörüntüle
18MUHAMMED EMÎN SULTÂNd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle