EMİN KÖSESİ YAHYA, Yahya Efendi

(d. 1487/892 - ö. 1560/968)
divan şairi, müderris
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Yahyâ’dır. Künyesi Yahyâ Çelebi bin Emîn Nûreddîn Hamza’dır. Emin Kösesi demekle tanındı. 892/1487 tarihinde İstanbul’da doğdu. Ammerehullahi te’âlâ terkibi doğumuna düşürülen tarihtir. Yahyâ Efendi’nin babası, II. Bâyezid döneminde İhrâcât-ı Hâsiyye Emîni (haraç emini) Nureddin Hamza adlı bir kişidir (Özcan 1989 : 18). Yahyâ Efendi, küçük yaşından itibaren ilim tahsil ederek yetişti. Kemâl Paşazâde ve Müeyyedzâde’den ders aldı. Müftü Ali Efendi’nin (Zenbilli Ali Efendi) yanında kalarak derslerini takip etti ve kendisinin yardımlarını gördü. Zenbilli Ali Efendi’nin kızını alarak ona damat oldu (Özcan 1989: 517). Ayas Paşa’ya hoca ve musahib oldu. 924/1518 şevvalinde 25 akçe ile Bursa’daki Kâsım Paşa medresesine müderris tayin edildi. İki sene sonra 26 Şabanında 30 akçe ile İstanbul’da eski İbrahim Paşa medresesine, 930/1523 tarihinde Rükneddin Çelebi’nin yerine 40 akçe ile Bursa’da Yıldırım Han medresesine, 934/1527 senesinde Hümâyun-nâme sahibi Ali Çelebi yerine elli akçe ile Edirne’de Halebi medresesine, 941/1534’de Ebû Seydî yerine Çorlu’da Ahmed Paşa Medresesine müdderis oldu. 943/1536 senesinin Muharrem ayında Perviz Efendi yerine Edirne’de Darü’l-hadis medresesine atandı. 944/1537’nin rebiü’l-evvelinde Kara Salih’ten boşalan Semaniye medresesine tayin edildi. 946/1539 rebiü’l-âhirinde Hafız Acem yerine Ayasofya medresesine atandı. Ayasofya’ya tayin edilmesine; “Kâne Yahyâ müstehıkkan li-Ayasofya (Yahyâ, Ayasofya Medresesi’ne lâyık idi)” cümlesi târih düşürülmüştür. 957/1550 tarihinde Semâniye medresesinden boşalan yere müderris olarak atandığında aynı yıl ölen Kemâl Çelebi yerine Bağdat Darü’s-selâm kadılığına getirildi. 963 /1556 sonunda seksen akçe ile emekliye ayrıldı. Emekli olduğunda sakin bir hayat yaşamayı tercih etti. Süleymaniye Medresesi kurulunca 100 akçe ile burada görevlendirildi. 967/1559 zilkadesinde bu görevinden azledildi (Özcan 1989: 19). Yahyâ Efendi Muharrem 968/1560 tarihinde 75 yaşında vefat etmiştir. Ölümüne “Yahyâ Çelebi gitti şâd ide Celîl anı” cümlesi ile “rahmetu’l-lâhi râhimeh” ifadesi tarih düşürülmüştür (Özcan 1989: 517). Sicill-i Osmânî’nin ölüm tarihini 967/1559 göstermesi yanlıştır (Tuman 2001: 1213).

Emin Kösesi Yahyâ Efendi pek çok ilme vakıf ve ders anlatmada mahir bir kişi idi. Gereksiz söz söylemez, konuşmalarına yalanı karıştırmazdı. Mecdî Mehmed Efendi onun için, içi dışı bir idi, gül-i ra’na gibi içi ve dışı birbirine muhalif değil idi, demektedir (Özcan 1989: 516). Âlimleri, sâlihleri ve fakirleri çok severdi. Aklî ilimler yerine naklî ilimlere yönelmiş, tefsîr, hadîs, fıkıh ve edebî ilimlerin her çeşidinde ihtisas sahibi olmuştu. Aklî ilimlere rağbet etmemesine rağmen akranları kadar bu ilimlerde de kuvveti vardı. İyi derecede Arapça ve Farsça bilirdi. Hadis ilminde ve Arapça kasidelerde, özellikle İbn-i Fâriz kasidelerinde üstad idi. Hadis ilmindeki derecesinden dolayı, meşhur hadis âlimi İbn-i Hâcer’e benzetilmiştir. Beyzâvî’nin Kuran tefsirinden ve Vikâye’den bazı konular hakkında risaleler yazdı. Arapça ve Farsça yazılmış münşeatı vardır. Mecdî Efendi bu münşeat için, “Lisân-ı Arâbî’de ve lisân-ı Fârisî’de münşeât-ı latîfe inşâ eyledi ki ol münşeâtı temâşâ eyleyen kimse onun kâilini Hâce-i Cihân şâkird olımaz.” demiştir.Yahyâ Efendi tarih, menkıbe ve latifelerden pek çok hikâye bilir ve yeri geldiğinde bunları anlatırdı (Özcan 1989: 517).

Kaynakça

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Nevizâde Atâyi, Hadâiku’l-Hakayık fî Tekmiletü’ş-Şakâyık. İstanbul: Çağrı Yayınları.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Mehmed Mecdî Efendi, Hadâiku’ş -Şakâyık. İstanbul: Çağrı Yayınları.

Mehmed Süreyya (1996). Sicill-i Osmanî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. FİLİZ KILIÇ
Yayın Tarihi: 08.02.2014

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1AHMED VEFİK PAŞAd. ? - ö. 1891Doğum YeriGörüntüle
2BELİĞ, Güreşçizâde / Kirişcizâde Hâfız Abdullah Efendid. ? - ö. Mayıs-Haziran 1716Doğum YeriGörüntüle
3RIZÂYÎ, Mehmed Ali Çelebid. 1592 - ö. 1629Doğum YeriGörüntüle
4ŞÂH İSMAİL, Hatâyîd. 1487 - ö. 1524Doğum YılıGörüntüle
5CELÎLÎ, Hâmidîzâde Abdülcelil Efendid. 1487-88 - ö. 1569-70Doğum YılıGörüntüle
6Pârepârezâde, Ahmed Efendid. ? - ö. 1560Ölüm YılıGörüntüle
7MÎRÎ, Emrullahd. ? - ö. 1560Ölüm YılıGörüntüle
8MURÂDÎ, Murâdî-i Bistâmî, Murâdî-i Acemd. ? - ö. 1560Ölüm YılıGörüntüle
9ATÂYÎ, Nevâlizâde Atâullâh Atâyî Efendid. ? - ö. 1618MeslekGörüntüle
10HAZÂNÎ, Mustafa Hazânî Efendid. ? - ö. 1571MeslekGörüntüle
11HASAN GENÇAYd. 1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
12FEYZÎ, Feyzî Çelebid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13SIDKÎ, Şeyh İbrahim Sıdkî Efendi, Saçlı İbrahim Efendid. ? - ö. 1 Nisan1660Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14LÂLÎ, Şeyh Lâlî Deded. ? - ö. 1572-73Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15EMÎN, Abbaszâde Mehmed Emin Efendid. ? - ö. 1767-68Madde AdıGörüntüle
16DÂVUD, Halvetîd. ? - ö. 1508Madde AdıGörüntüle
17HİMMETÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle