EMÎNÎ, Alay Beyizâde Mekkî Mehmed Emin Efendi

(d. 1611-12/1020 - ö. Haziran-Temmuz 1680/Cemaziyelahir 1091)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Alaybeyizade Mekkî Mehmed Emîn olarak tanındı. Halvetî tarikati mensubu Alaybeyizâde Şeyh Mehmed Efendi'nin oğludur. Alaybeyizâde Şeyh Mehmed Efendi 1045/1635-36'da Üsküp'te vefat etti. Şeyh Mehmed Efendi'nin babası Alaybeyi İbrahim Efendi, onun da babası Ali Ed-defteri el-Üskübî'dir. Kaynaklar Alaybeyizâde Şeyh Mehmed Efendi'nin Üsküplü olduğu konusunda ortak görüştedir. Şeyh Şemseddin-i Sivasî eserlerinden 1069/1658-59 yılında istinsah ettiği Gülşenâbâd risalesinin sonunda "Eş-Şeyh Mehmed bin İbrahim-i Miralay ibni Ali ed-defterî el-Üskübî mevliden ve'l-hanefî ve'l-Halvetî tarikaten" ibaresiyle yazıyor. Şeyhülislam Bahâyî Efendi'den mülazemet aldı. Nakkaş Mustafa Paşa'nın hizmetine girerek Girit Seferi'ne katıldı. İstanbul'a döndükten sonra Abdulahad Nûrî'nin hizmetine girdi. Ramazan 1065/ Temmuz-Ağustos 1655'te Çatalca'da bulunan Ali Paşa Medresesi'ne hariçle görevlendirildi. Şaban 1071/ Nisan 1661'de Mekke'de Süleymaniye Medresesi'nde bulundu. İstanbul'a döndü. Muharrem 1075/ Temmuz-Ağustos 1664'te Sadi Paşa Medresesi'ne; Cemaziyelahir 1076/ Aralık-Ocak 1665-66'da Firuz Ağa Medresesi'ne; Ramazan 1077/ Şubat-Mart 1667'de Kadı Abdulhalim Medresesi'ne; Rebiülahir 1079/ Eylül-Ekim 1668'de Hadım Hasan Paşa Medresesi'ne; Rebiülahir 1080/ Ağustos-Eylül 1669'da Eftel-zâde /Efdaliye Medresesi'ne; Muharrem 1081/ Mayıs-Haziran 1670'de Mehmed Ağa Medresesi'ne; Muharrem 1083/ Nisan-Mayıs 1672'de Sahn-ı Seman'ın birine ulaştı. Zilhicce 1084/ Mart-Nisan 1674'te Karaçelebi-zâde Mehmed Efendi Darül-İfadesi'ne; Şevval 1086/ Aralık-Ocak 1675-76'da Mahmud Paşa Medresesi'ne; Safer 1089/ Mart-Nisan 1678'de Ayasofya Medresesi'ne tayin olundu. (Özcan 1989: 3/470) Cemaziyelahir 1091/ Haziran-Temmuz 1680'de İstanbul'da vefat etti. Üsküdar'da medfundur.

Emînî mahlası ile şiirlerini söyledi. (Kissling 1965: 470) Tarih bilgisi olan bir kişi idi. 

Mekke'de bir müddet oturduğundan dolayı "Mekkî" olarak da tanındı. Mekke'den döndükten sonra inzivaya çekildiği zamanda Vefeyât-ı Pür İber li-Ulil-Elbabi men İhteber ismiyle kaleme aldığı bir vefeyâtnâmesi bulunmaktadır. (Bursalı Mehmed Tâhir 1333-42: 3/141)

Eserleri:

1. Risâle fî Menâsiki'l-Hacc: İzmir Milli Kütüphanesi Türkçe Yazmaları. 377/7. yk.83b-94b.

2. Vefeyât-ı Pür İber li-Ulil-Elbabi men İhteber: Üsküdarlı Hasib'in vefeyâtının kaynaklarındandır. Hüseyin Kocabaş Kitaplığı Türkçe Yazmaları. S.H.M.H.K.Yaz. 491 yk. 60

3.Nesayihü'l-MülûkBursalı Mehmed Tâhir Türkçe bir eser olduğunu bildiriyor. Ancak eser, elde yoktur.

Kaynakça

Bursalı Mehmed Tâhir (1333-42). Os­manlı Müellifleri. C.I-III. İstanbul: Matbaa-ı Amire.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî (Nuhbetu’l-Âsâr Min Fevâ’idi’i-Eş’âr). İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Sâlim Efendi Tezkiretü’ş Şu’arâ. İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay.

Kâtip Çelebi (2007). Keşfu’z-Zunûn. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Kissling, Hans Joachim (1965). Uşşâkîzâde's Zeyl-i Şakayık. Wiesbaden: Ottoharrasowıtz. 470.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay. 71.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Vakâyiü’l-Fuzalâ”. C. 3. İstanbul: Çağrı Yay.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 13.03.2014

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Recep Bugariçd. 1934 - ö. 23 Nisan 2016Doğum YeriGörüntüle
2HÂKÎ, Yûsufd. ? - ö. 1480-81 - 1512-13 ?Doğum YeriGörüntüle
3EMÎN, Şeyh Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1680Doğum YeriGörüntüle
4Recep Bugariçd. 1934 - ö. 23 Nisan 2016Doğum YılıGörüntüle
5HÂKÎ, Yûsufd. ? - ö. 1480-81 - 1512-13 ?Doğum YılıGörüntüle
6EMÎN, Şeyh Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1680Doğum YılıGörüntüle
7Recep Bugariçd. 1934 - ö. 23 Nisan 2016Ölüm YılıGörüntüle
8HÂKÎ, Yûsufd. ? - ö. 1480-81 - 1512-13 ?Ölüm YılıGörüntüle
9EMÎN, Şeyh Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1680Ölüm YılıGörüntüle
10Recep Bugariçd. 1934 - ö. 23 Nisan 2016MeslekGörüntüle
11HÂKÎ, Yûsufd. ? - ö. 1480-81 - 1512-13 ?MeslekGörüntüle
12EMÎN, Şeyh Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1680MeslekGörüntüle
13Recep Bugariçd. 1934 - ö. 23 Nisan 2016Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HÂKÎ, Yûsufd. ? - ö. 1480-81 - 1512-13 ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15EMÎN, Şeyh Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1680Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Recep Bugariçd. 1934 - ö. 23 Nisan 2016Madde AdıGörüntüle
17HÂKÎ, Yûsufd. ? - ö. 1480-81 - 1512-13 ?Madde AdıGörüntüle
18EMÎN, Şeyh Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1680Madde AdıGörüntüle