Emre, Ahmet Cevat

?
(d. 1 Eylül 1876 / ö. 10 Aralık 1961)
Dil araştırmacısı
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ahmet Cevat Emre 1 Eylül 1876’da Girit'in Resmo şehrinde bir Kadirî tekkesinde doğdu. Zahire ticaretiyle uğraşan babasını küçük yaşta kaybetti. İlk ve ortaokulu Kandiye ve Resmo’da okudu. İlkokula giderken Rum okuluna da devam etti. 1890’da İstanbul’a gelerek Kuleli Askeri İdadisine girdi. 1897’de Mekteb-i Harbiye’de öğrenciyken Meşrutiyet yanlısı olduğu gerekçesiyle tutuklandı, Fizan’a sürüldü. 1905'te Trablusgarp’tan Avrupa’ya kaçarak Jön Türklerin siyasi faaliyetlerine katıldı. II. Meşrutiyet’in ilanı üzerine Türkiye’ye dönerek Şûrâ-yı Ümmet ve Siper-i Saika gazetelerinde çalıştı. 1909’da Darülmuallimîn-i Âliye’nin yeniden düzenlenmesinde görev aldı. 1915-1919 yılları arasında Darülfünun’da önce F. Giese’nin asistanlığını yaptı, sonra muallim muavini olarak dil dersleri verdi. Mütareke sırasında Sovyetler Birliği’ne gitti, Mustafa Suphi'yle çalıştı. Cumhuriyet’ten sonra dil ve harf devrimi çalışmalarına katıldı ve Alfabe Komisyonu’nda görev aldı. Beşinci Dönem Çanakkale milletvekili olarak Meclise girdi. Ölümüne kadarTürk Dil Kurumu'nda dilbilgisi ve derleme kollarında çalıştı. 10 Aralık 1961’de Ankara’da öldü.

Eserleri Bağlamında Edebî Kişiliği

Ahmet Cevat Emre sürgün gittiği Fizan’da Yusuf Akçura ve diğer sürgün arkadaşlarıyla Hatıra gazetesini çıkardı (1897). 1909'da 31 Mart hadisesini anlatan Yıldızın Sonu piyesini kaleme aldı. 1928-1932 yılları arasında edebî bir dergi olan Muhit'i çıkardı. Fransızca, Arapça ve Farsçayı çok iyi derecede bilen Ahmet Cevat, alfabe, kelime yapımı, cümle, dil inkılâbı, lehçeler, Sümerce, Türkçenin Hint-Avrupa dilleriyle ilişkisi gibi Türkçenin değişik alanlarına en çok da dil bilgisi kitaplarıyla Türkçeye önemli eserler kazandırdı. 1910'da adının “Gramerci Cevat” lakabıyla anılmasına önayak olan Lisan-ı Osmanî Sarf ve Nahiv'i yazdı. Ahmet Cevat'ın edebi faaliyetleri arasında sayılması gereken bir diğer tür de Odise, İliada, Pinguinler Adası ve Agememnon tercümeleridir.

Kaynakça

Kaynakça

Ertan, F. Temuçin, (1997). Ahmet Cevat Emre ve Kemalizm’de Öncü Bir Dergi: Muhit, Kebikeç, Sayı 5, 17-34.

Kurdakul, Şükran (1989). Şairler ve Yazarlar Sözlüğü, 5. Baskı, İstanbul: İnkılap Kitapevi.

Tanrıkulu, Mustafa (2015). Ahmet Cevat Emre’nin Türkçe Kıraat Kitabının Değerler Eğitimi Açısından İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Bolu: Abant İzzet Baysal Üniversitesi.

Tekin, Arslan (1995). Edebiyatımızda İsimler ve Terimler, 8. Baskı, İstanbul: Ötüken Yayınları.

Tural, Sadık vd. (2003). “Türk Dünyası Edebiyatçılar Ansiklopedisi”, C 3, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

Uzun, A. Şeyda (2019). Ahmet Cevat Emre’nin Türkçenin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri İle İlgili Görüşleri, Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 4 (1), 35-60.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: KAMİL PARIN
Yayın Tarihi: 08.01.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
I. Cüz. Harbiye’den Taş Kışlaya? / ?1908Diğer
Türkçe KıraatHilmi / İstanbul1909Araştırma
Yıldızın Sonu? / ?1909Tiyatro
Lisan-ı Osmanî Sarf ve Nahiv? / ?1910Araştırma
Müntahabat-ı Lisan-ı FarisiMatbaa-i Hayriyye ve Şürekası / İstanbul1911Araştırma
Lisan-ı FranseviFratelli Haim Matbaası / İstanbul1911Araştırma
Aile Arasında Malumat-ı Ahlakiye ve Medeniye Dersleri? / ?1912Diğer
Bizde KadınKader Matbaası / İstanbul1912Diğer
İnkılap- Hakiki Metin Ahlak ile Olur? / ?1912Diğer
Muhtaç Olduğumuz Lisan İnkılabı Hakkında Bir Kalem Tecrübesi? / ?1912Diğer
Lisan-ı Arabî - Sarf ve Nahiv Dersleriİbrahim Hilmi Kitabhanesi / İstanbul1912Araştırma
Lisan-ı Fransevi Tahsili İçin Mantıki UsulFratelli Haim Matbaası / İstanbul1912Araştırma
Yeni Elif-baMatbaa-i Hayriye / İstanbul1912Araştırma
Balkanlarda Akan KanŞamil Yayınevi / İstanbul1913Diğer
Haram Yiyicilik Felaketlerimizin EsbabıMatbaa-i Hayriye ve Şürekası / İstanbul1913Diğer
İktisadda İnkılap? / ?1913Diğer
Resimli Türk Lisanı? / ?1916Diğer
Çocuklara Hikaye Anlatma Sanatı? / ?1917Diğer
Cumhuriyet Çocuklarına Türkçe Kıraat Muhtasar? / ?1928Diğer
Hayat ve TabiatOrhaniye Matbaası / İstanbul1928Diğer
Yeni Bir Gramer Metodu Hakkında Layıha Cilt 1Devlet Matbaası / İstanbul1931Araştırma
Türkçenin Hint Avrupa Dilleriyle Mukayesesi? / ?1933Diğer
Türkçede Kelime TeşkiliBaşvekâlet Müdevvenat Matbaası / Ankara1933Diğer
Güzel Kıraat? / İstanbul1933Araştırma
SUR LA FORMATION DU LANGAGETürk Dil Kurumu / İstanbul1938Araştırma
Eski Türk Yazısının MenşeğiTürk Dil Kurumu / İstanbul1938Araştırma
Sur l'origine de l'alphabet vieux-turcTürk Dil Kurumu / İstanbul1938Araştırma
Dilin Kuralları Üzerine? / ?1938Diğer
Nedim - Hayatı, Seçme Gazelleri, Şarkıları ve Muhtelif ParçalarıÜlkü Basımevi / İstanbul1938Araştırma
Türk Lehçelerinin Mukayeseli Grameri Birinci Kitap FonetikTürk Dil Kurumu / İstanbul1940Araştırma
Gramerimiz İçin? / İstanbu1941Araştırma
Muhtaç Olduğumuz Gramer İnkılabı? / ?1941Araştırma
Odise Cilt 1Türk Dil Kurumu / Ankara1941Çeviri
Türkçenin YapılışıTürk Dil Kurumu / İstanbul1942Araştırma
Ondördüncü Asır BetikleriTürk dil Kurumu / Ankara1942Araştırma
Odise Cilt 2Türk Dil Kurumu / Ankara1942Çeviri
Türkçede İsim Temelleri - Mukayeseli Türk Gramerine Hazırlık İrdemleriTürk dil Kurumu / İstanbul1943Araştırma
Türk DilbilgisiTürk Dil Kurumu / İstanbul1945Araştırma
Türkçenin Bugünkü ve Geçmişteki Gelişmeleri Üzerine Gramer Denemesi? / ?1945Araştırma
Osmanlı Edebiyatına Hazırlık Dersleriİstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi / İstanbul1948Diğer
Liselerin İkinci Sınıfları İçin Dilbilgisi IIHilmi Kitapevi / İstanbul1951Diğer
Memoire sur les relations généalogiques des Langues Turques et Indo-EuropéennesBurhaneddin Erenler Matbaası / İstanbul1951Araştırma
Atatürk'ün İnkılap Hedefi ve Tarihi TeziEkin Basımevi / ?1956Araştırma
İliada - İlias DestanıVarlık Yayınları / İstanbul1957Çeviri
Pinguinler AdasıVarlık Yayınları / İstanbul1958Çeviri
İki Neslin TarihiHilmi Kitapevi / İstanbul1960Otobiyografi
AgamemnonMilli Eğitim Bakanlığı / İstanbul1964Çeviri

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Semenderoğlu, İsmail Safad. 1896 - ö. 03 Nisan 1948Doğum YeriGörüntüle
2RESMÎ, Resmî Ali Babad. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Halikarnas Balıkçısı (Musa Cevat Şakir Kabaağaçlı)d. 17 Nisan 1890 - ö. 13 Ekim 1973Doğum YeriGörüntüle
4Ozansoy, Faik Alid. 1876 - ö. 1 Ekim 1950Doğum YılıGörüntüle
5PENAHd. 1876 - ö. 1921Doğum YılıGörüntüle
6İSMÂİL HAKKI, Baban-zâde, Bağdatlıd. 1876 - ö. 1913Doğum YılıGörüntüle
7SADIK SULTANOVd. 1896 - ö. 1961Ölüm YılıGörüntüle
8Safa, Peyamid. 2 Nisan 1899 - ö. 15 Haziran 1961Ölüm YılıGörüntüle
9Kaygusuz, Bezmi Nusretd. 10 Şubat 1305/22 Şubat 1890 - ö. 25 Nisan 1961 İzmirÖlüm YılıGörüntüle
10Nazım Dündar Sayıland. 1920 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Tölögön Kasımbekovd. 15 Ocak 1931 - ö. 16 Haziran 2011MeslekGörüntüle
12Pirimkul Kadirovd. 25 Ekim 1928 - ö. 21 Aralık 2010MeslekGörüntüle
13Arı, Şevketd. 1888 - ö. 9 Ekim 1979Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hikmet Şevkid. ? - ö. 28 Nisan 1930Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Oral, Kazım Vehbid. 1892 - ö. 16 Nisan 1985Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Hakan Arslanbenzerd. 16 Kasım 1971 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17AHMET/AHMET BAYHAN, Ahmet Bayhand. 1907 - ö. 1988Madde AdıGörüntüle
18Onay, Ahmet Talatd. 1885 - ö. 22 Eylül 1956Madde AdıGörüntüle