Enç, Mitat

(d. 1909 / ö. 12 Kasım 1991)
Akademisyen, Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Tam adı Ahmet Mitat Enç'tir. 1909'da Zeliha Hanım ile Emin Mazlum Enç'in oğlu olarak Gaziantep'te dünyaya geldi. Dedesi Mehmet Mazlum Efendi Gaziantep'in önde gelen avukatlarından, babası ise tanınmış iş adamlarındandı. Annesi Zeliha Hanım, kent belediye Reisi Lütfü Güceyli'nin kızıydı. Savaş yıllarında kesintiye uğrayan ilköğrenimini 1923'te Gaziantep'te tamamladıktan sonra İstanbul Erkek Lisesi'nde yatılı olarak okudu (1929). İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi birinci sınıf öğrencisi iken gözlerinden rahatsızlanarak öğrenimini yarıda bırakmak zorunda kaldı (1930); üç yıl süreyle İstanbul ve Viyana'da tedavi çaresi aradı, daha sonra gözlerini tamamen kaybetti. Tedavi için gittiği Viyana'da Yüksek Pedagoji Enstitüsü'nü (1936) bitirdi. 1936 yılında özel bir bursla ABD'ye gitti. Lisans ve yüksek lisans eğitimini Harvard ve Columbia Üniversitelerinde tamamladı (1939). Aynı yıl Türkiye'ye döndü ve Gazi Eğitim Enstitüsü Pedagoji Bölümü'ne atandı. Eğitim programına eklenen Özel Eğitim ve Ruh Sağlığı gibi dersleri okuttu. 1942 yılında Sabahat Çanakkaleli’yle evlendi.

1950'de Ankara Körler Okulu'nu, 1952'de Gazi Eğitim Enstitüsü'nde Özel Eğitim Bölümü'nü kurdu ve 1956'ya kadar okulun müdürlüğünü ve bölümün başkanlığını üstlendi. Bu süre içinde Özel Eğitim Bölümü’ndeki çalışma arkadaşlarıyla Türkiye'nin çeşitli yerlerinde körler, sağırlar okulları, ağır öğrenenler için alt özel sınıflar ve rehberlik araştırma merkezlerinin açılmasını sağladı.

1950 yılı başında Altınokta Körler Eğitim ve Kalkındırma Derneğini (ANKEK) kurdu. 1956'da yine kazandığı bir bursla ABD'ye gitti ve Illinois Üniversitesi'nde doktorasını tamamlayıp yurda döndü. 1958'den itibaren ODTÜ Eğitim Fakültesi kurucu dekanlığı, Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü kurucu başkanlığını yaptı. Ankara Yüksek Öğretmen Okulu, Sosyal Hizmetler Akademisi ve Hacettepe Üniversitesi'nde öğretim üyeliği, beş yıl süreyle de MEB Talim Terbiye Kurulu üyeliği yaptı. 1980 yılı Türk Eğitim Vakfı Yılın Eğitimcisi Ödülü'nü kazanan Mitat Enç, Türkiye Sakatlar Millî Komisyonu'nun hizmet şilti ile ödüllendirildi.

İki çocuk babası olan Enç, 1985 yılında hayat arkadaşı Sabahat Enç’i bir trafik kazasında kaybetti. Emekli olduktan sonra Yalova’ya yerleşti. 12 Kasım 1991 tarihinde Yalova'da vefat etti.

Gençlik yıllarından itibaren çeşitli dergilerde öyküler yazarak edebiyat dünyasına adım atan Mitat Enç'in kitap hâlinde yayımlanan ve ona esas ününü kazandıran eseri Uzun Çarşının Uluları'dır. Yazar, bu kitabında, hatıralarında yer eden çeşitli şahısların hayatlarından hareketle hikâye dünyasını kurmuştur. Yazarın sade, ahenkli ve samimi bir üslubu vardır.

Nâzım Hikmet Polat, Mitat Enç'in hikâye dünyasını şu cümlelerle değerlendirmiştir: "Hikâyelerin, hatta kitabın adından da anlaşılabileceği gibi, bu kalem tecrübelerinde hep 'şahıs' esastır. Bazı hikâyelerin kahramanları, âdeta bir saat kulesidir. Metne hangi açıdan bakarsak bakalım, ufkumuzu daima tek başına o kahraman doldurur. Vak'a, metnin esas unsuru olmaktan çıkarılıp şahsın özelliklerini dikkatlere sunmada vasıta yapılmıştır. Tasvir kudreti bu derece yüksek bir kalemin asıl mecrası, tabiat ve mekân tasvirleridir. Mitat Enç'in hikâyelerinin, teknik itibarıyla, vasatın çok üstünde olduğunu söylemek zordur." (Polat 1987: 61-63)

Mitat Enç, Bitmeyen Gece'de (1983), hayat karşısında verdiği mücadeleyi sade bir dille ve hatıra formunda işlemiştir. Yazarın çocukluk ve gençlik yıllarına dair hatıraları ise 2013 yılında kızı Zeynep Enç tarafından hazırlanıp Selâmlık Sohbetleri adıyla yayımlanmıştır. Edebî eserlerinin yanı sıra özellikle psikoloji ve körler üzerine mesleki pek çok kitaba imza atan Mitat Enç; James Hilton, Osa Johnson ve Paul de Kruif gibi yazarların bazı eserlerini tercüme ederek dilimize kazandırmıştır.

Kaynakça

Nebioğlu, Osman (1962). Türkiye'de Kim Kimdir?. İstanbul: Nebioğlu Yayınevi. s. 248.

Polat, N. Hikmet (1987). "Mitat Enç'in Hikâyeleri". Türk Edebiyatı. S. 159. s. 61-63.

Yalçın, Murat (2010). Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi I (3. Baskı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 377.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NECATİ TONGA
Yayın Tarihi: 24.05.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Allaha Ismarladık Mister ChipsMaarif Vekâleti Yay. / Ankara1942Çeviri
Cennet Gölü : Filler, Arslanlar ve Goriller ArasındaCumhuriyet Matbaası / Ankara1944Çeviri
Çocuklarda Yemek - Uyku Güçlükleri ve Bunların Karakter Gelişimi ile İlişkisiMEB Yay. / Ankara1947Diğer
Karı-Koca Bağlarının Çocuk Karakteri Üzerindeki EtkileriMEB Yay. / Ankara1947Diğer
Körler: Ruhbilim, Eğitim ve ÖğrenimleriMEB Yay. / Ankara1947Diğer
Ruhsal BağımsızlıkMEB Yay. / Ankara1949Diğer
Çocuklarda HırsızlıkMEB Yay. / Ankara1949Diğer
Çocuğun Beslenme ProblemleriYeni Nesil Yay. / Ankara1959Diğer
Ruh SağlığıYeni Kitap Basımevi / Konya1961Diğer
Gözlerin Korunması, Körlüğün ÖnlenmesiSağlık ve Sosyal Yarım Bakanlığı / Ankara1962Diğer
Ruh Sağlığı BilgisiMEB Yay. / Ankara1964Diğer
Mikrop AvcılarıMEB Yay. / Ankara1965Çeviri
Görme Özürlüler, Gelişim, Uyum ve EğitimleriAnkara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yay. / Ankara1972Diğer
Uzun Çarşının Ulularıİnkılâp ve Aka Yay. / İstanbul1977Hikâye
Üstün Beyin Güzü : Gelişim ve EğitimleriAnkara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yay. / Ankara1979Diğer
Özel Eğitime GirişAnkara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yay. / Ankara1981Diğer
Bitmeyen GeceTekışık Matbaası / İstanbul1983Otobiyografi
Selâmlık SohbetleriÖtüken Neşriyat / İstanbul2013Hatıra

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ahmedi Aliceoğlud. 1973 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Hüseyin Kösed. 01 Mart 1970 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Ahmet İhsan Gençd. 1930 - ö. 19 Şubat 2020Doğum YeriGörüntüle
4Yusuf Ahıskalıd. 10 Mart 1909 - ö. 26 Haziran 1983Doğum YılıGörüntüle
5MEZAHİR AHUNDOVd. 1909 - ö. 31.10.1979Doğum YılıGörüntüle
6Volkan, Sabahattind. 22 Şubat 1909 - ö. 10 Mart 1989Doğum YılıGörüntüle
7Vardar, Celald. 1916 - ö. 2 Eylül 1991Ölüm YılıGörüntüle
8BEYLER KADİROV (BEYLER KADİROV HACI REŞİDOĞLU)d. 25.05.1914 - ö. 03.06.1991Ölüm YılıGörüntüle
9Nahit Övünçd. 1922 - ö. 1991Ölüm YılıGörüntüle
10Muzaffer Gökmand. 28 Ocak 1915 - ö. 12 Aralık 1996MeslekGörüntüle
11Alaettin Tahird. 1949 - ö. 2004MeslekGörüntüle
12Sinan Yağmurd. 1965 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Damar, Arifd. 1925 - ö. 20 Ekim 2010Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Necip Alsand. 15 Nisan 1918 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Kaya Gençd. 1981 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Mitat Çelikd. 1966 - ö. ?Madde AdıGörüntüle